arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต · วรรคที่ ๑

๔. เวทนาสูตร ที่ ๒

เล่ม ๒๕

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๓๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในวรรคที่ ๑มี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต วรรคที่ ๑ เวทนาสูตร ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๕)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๕ หน้า ๓๙๖–๓๙๘

หน้า ๓๙๖

๑. ปฐมวรรค ๔. ทุติยเวทนาสูตร

ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

ภิกษุผู้สาวกของพระพุทธเจ้า ผู้มีจิตตั้งมั่น มี

สัมปชัญญะ มีสติ รู้ประจักษ์ถึงเวทนาคือทุกขอริยสัจ

เหตุเกิดเวทนาคือสมุทยอริยสัจ ธรรมเป็นที่ดับเวทนา

คือนิโรธอริยสัจ และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับเวทนา

คือมรรคมีองค์ ๘ ย่อมเป็นผู้ละตัณหาได้ปรินิพพานไป

เพราะเวทนาทั้งหลายดับไปหมด

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๔. ทุติยเวทนาสูตร

ว่าด้วยเวทนา ๓ ประการ สูตรที่ ๒

{๒๓๑} [๕๓] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนานี้มี ๓ ประการ เวทนา ๓ ประการคือ อะไรบ้าง คือ

๑. สุขเวทนา ๒. ทุกขเวทนา

๓. อทุกขมสุขเวทนา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนามี ๓ ประการนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงเห็นสุขเวทนาโดยความเป็นทุกข์ พึงเห็นทุกขเวทนาโดยความเป็นลูกศร พึงเห็นอทุกขมสุขเวทนาโดยความเป็น

หน้า ๓๙๗

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ

ของไม่เที่ยง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใดฺภิกษุเห็นสุขเวทนาโดยความเป็นทุกข์ เห็นทุกขเวทนาโดยความเป็นลูกศร เห็นอทุกขมสุขเวทนาโดยความเป็นของไม่เที่ยง เมื่อนั้นภิกษุนี้เราเรียกว่าเป็นอริยะผู้เห็นโดยชอบ ตัดตัณหาได้เด็ดขาดแล้ว ก้าวล่วงสังโยชน์ได้แล้ว ทำที่สุดทุกข์ได้แล้ว เพราะละมานะได้โดยชอบ”

ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

ภิกษุใดได้เห็นสุขเวทนาโดยความเป็นทุกข์ ได้เห็น

ทุกขเวทนาโดยความเป็นลูกศร ได้เห็นอทุกขมสุขเวทนา

ที่ละเอียดโดยความเป็นของไม่เที่ยง

ภิกษุนั้นแลจัดว่าเป็นผู้เห็นโดยชอบ พากเพียรอยู่

ย่อมหลุดพ้นจากเวทนานั้น ภิกษุนั้นแลบรรลุอภิญญา

๖ สงบระงับแล้ว ก้าวล่วงโยคะ ๔ ได้แล้ว ชื่อว่า

เป็นมุนี

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อภิญญา ๖ หมายถึงความรู้ยิ่ง ความรู้เจาะตรงยวดยิ่ง ความรู้ชั้นสูง ๖ ประการ คือ (๑) อิทธิวิธิ ความรู้ยิ่งที่ทำให้แสดงฤทธิ์ต่าง ๆ ได้ (๒) ทิพพโสต ความรู้ยิ่งที่ทำให้มีหูทิพย์ (๓) เจโตปริยญาณ ความรู้ยิ่งที่ทำให้กำหนดใจผู้อื่นได้(๔) ปุพเพนิวาสานุสสติความรู้ยิ่งที่ทำให้ระลึกชาติได้ (๕) ทิพพจักขุ ความรู้ยิ่งที่ทำให้มีตาทิพย์ (๖) อาสวักขยญาณ ความรู้ยิ่งที่ทำให้สิ้นอาสวะ {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๕๖/๔๐๖}
  2. ๒โยคะ ๔ หมายถึงกิเลสอันประกอบเหล่าสัตว์ไว้ในวัฏฏทุกข์ ๔ อย่าง คือ (๑) กามโยคะ เครื่องประกอบคือกาม (๒) ภวโยคะ เครื่องประกอบคือภพ (๓) ทิฏฐิโยคะ เครื่องประกอบคือทิฎฐิ (๔) อวิชชาโยคะ เครื่องประกอบคืออวิชชา {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๑๒/๓๐๒,ที.ปา.อ. ๒๑,ขุ.อุ.อ. ๑๖๗}
หน้า ๓๙๘

๑. ปฐมวรรค ๕. ปฐมเอสนาสูตร

๕. ปฐมเอสนาสูตร

ว่าด้วยการแสวงหา ๓ ประการ สูตรที่ ๑

{๒๓๒} [๕๔] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การแสวงหานี้มี ๓ ประการ การแสวงหา ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ

๑. การแสวงหากาม ๒. การแสวงหาภพ

๓. การแสวงหาพรหมจรรย์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การแสวงหามี ๓ ประการนี้แล”

ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระ ภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึง ตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

สาวกของพระพุทธเจ้าผู้มีจิตตั้งมั่น มีสัมปชัญญะ

มีสติ รู้ประจักษ์ถึงการแสวงหา เหตุเกิดแห่งการแสวงหา

ธรรม เป็นที่ดับแห่งการแสวงหา และข้อปฏิบัติให้ถึง

ความสิ้นไปแห่งการแสวงหา ชื่อว่าเป็นภิกษุ เป็นผู้ละ

ตัณหาไดัแล้ว ผู้ปรินิพพานแล้วเพราะไม่มีการแสวงหา

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑การแสวงหากามหมายถึงความพอใจ ความกำหนัด ความเพลิดเพลิน ความเยื่อใย ความกระหาย ความสยบ ความหมกมุ่นในกามทั้งหลาย การแสวงหาภพ หมายถึงความปรารถนาที่จะเกิดในรูปภพและอรูปภพ การแสวงหาพรหมจรรย์ หมายถึงทิฏฐิหรือลัทธิของศาสดาเจ้าลัทธิที่เป็นนักบวชนอกพระพุทธศาสนา เช่น เห็นว่าโลกเที่ยงหรือไม่เที่ยง เป็นต้น (ขุ.อิติ.อ. ๒๒๓-๒๒๔)