พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต · วรรคที่ ๑
๔. เวทนาสูตร ที่ ๒
เล่ม ๒๕ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๓๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในวรรคที่ ๑มี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต วรรคที่ ๑ เวทนาสูตร ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๕ หน้า ๓๙๖–๓๙๘
๑. ปฐมวรรค ๔. ทุติยเวทนาสูตร
ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
ภิกษุผู้สาวกของพระพุทธเจ้า ผู้มีจิตตั้งมั่น มี
สัมปชัญญะ มีสติ รู้ประจักษ์ถึงเวทนาคือทุกขอริยสัจ
เหตุเกิดเวทนาคือสมุทยอริยสัจ ธรรมเป็นที่ดับเวทนา
คือนิโรธอริยสัจ และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับเวทนา
คือมรรคมีองค์ ๘ ย่อมเป็นผู้ละตัณหาได้ปรินิพพานไป
เพราะเวทนาทั้งหลายดับไปหมด
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้
๔. ทุติยเวทนาสูตร
ว่าด้วยเวทนา ๓ ประการ สูตรที่ ๒
{๒๓๑} [๕๓] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนานี้มี ๓ ประการ เวทนา ๓ ประการคือ อะไรบ้าง คือ
๑. สุขเวทนา ๒. ทุกขเวทนา
๓. อทุกขมสุขเวทนา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนามี ๓ ประการนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงเห็นสุขเวทนาโดยความเป็นทุกข์ พึงเห็นทุกขเวทนาโดยความเป็นลูกศร พึงเห็นอทุกขมสุขเวทนาโดยความเป็น
พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ
ของไม่เที่ยง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใดฺภิกษุเห็นสุขเวทนาโดยความเป็นทุกข์ เห็นทุกขเวทนาโดยความเป็นลูกศร เห็นอทุกขมสุขเวทนาโดยความเป็นของไม่เที่ยง เมื่อนั้นภิกษุนี้เราเรียกว่าเป็นอริยะผู้เห็นโดยชอบ ตัดตัณหาได้เด็ดขาดแล้ว ก้าวล่วงสังโยชน์ได้แล้ว ทำที่สุดทุกข์ได้แล้ว เพราะละมานะได้โดยชอบ”
ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
ภิกษุใดได้เห็นสุขเวทนาโดยความเป็นทุกข์ ได้เห็น
ทุกขเวทนาโดยความเป็นลูกศร ได้เห็นอทุกขมสุขเวทนา
ที่ละเอียดโดยความเป็นของไม่เที่ยง
ภิกษุนั้นแลจัดว่าเป็นผู้เห็นโดยชอบ พากเพียรอยู่
ย่อมหลุดพ้นจากเวทนานั้น ภิกษุนั้นแลบรรลุอภิญญา
๖ สงบระงับแล้ว ก้าวล่วงโยคะ ๔ ได้แล้ว ชื่อว่า
เป็นมุนี
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้
- ๑อภิญญา ๖ หมายถึงความรู้ยิ่ง ความรู้เจาะตรงยวดยิ่ง ความรู้ชั้นสูง ๖ ประการ คือ (๑) อิทธิวิธิ ความรู้ยิ่งที่ทำให้แสดงฤทธิ์ต่าง ๆ ได้ (๒) ทิพพโสต ความรู้ยิ่งที่ทำให้มีหูทิพย์ (๓) เจโตปริยญาณ ความรู้ยิ่งที่ทำให้กำหนดใจผู้อื่นได้(๔) ปุพเพนิวาสานุสสติความรู้ยิ่งที่ทำให้ระลึกชาติได้ (๕) ทิพพจักขุ ความรู้ยิ่งที่ทำให้มีตาทิพย์ (๖) อาสวักขยญาณ ความรู้ยิ่งที่ทำให้สิ้นอาสวะ {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๕๖/๔๐๖}
- ๒โยคะ ๔ หมายถึงกิเลสอันประกอบเหล่าสัตว์ไว้ในวัฏฏทุกข์ ๔ อย่าง คือ (๑) กามโยคะ เครื่องประกอบคือกาม (๒) ภวโยคะ เครื่องประกอบคือภพ (๓) ทิฏฐิโยคะ เครื่องประกอบคือทิฎฐิ (๔) อวิชชาโยคะ เครื่องประกอบคืออวิชชา {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๑๒/๓๐๒,ที.ปา.อ. ๒๑,ขุ.อุ.อ. ๑๖๗}
๑. ปฐมวรรค ๕. ปฐมเอสนาสูตร
๕. ปฐมเอสนาสูตร
ว่าด้วยการแสวงหา ๓ ประการ สูตรที่ ๑
{๒๓๒} [๕๔] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การแสวงหานี้มี ๓ ประการ การแสวงหา ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ
๑. การแสวงหากาม ๒. การแสวงหาภพ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การแสวงหามี ๓ ประการนี้แล”
ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระ ภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึง ตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
สาวกของพระพุทธเจ้าผู้มีจิตตั้งมั่น มีสัมปชัญญะ
มีสติ รู้ประจักษ์ถึงการแสวงหา เหตุเกิดแห่งการแสวงหา
ธรรม เป็นที่ดับแห่งการแสวงหา และข้อปฏิบัติให้ถึง
ความสิ้นไปแห่งการแสวงหา ชื่อว่าเป็นภิกษุ เป็นผู้ละ
ตัณหาไดัแล้ว ผู้ปรินิพพานแล้วเพราะไม่มีการแสวงหา
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้
- ๑การแสวงหากามหมายถึงความพอใจ ความกำหนัด ความเพลิดเพลิน ความเยื่อใย ความกระหาย ความสยบ ความหมกมุ่นในกามทั้งหลาย การแสวงหาภพ หมายถึงความปรารถนาที่จะเกิดในรูปภพและอรูปภพ การแสวงหาพรหมจรรย์ หมายถึงทิฏฐิหรือลัทธิของศาสดาเจ้าลัทธิที่เป็นนักบวชนอกพระพุทธศาสนา เช่น เห็นว่าโลกเที่ยงหรือไม่เที่ยง เป็นต้น (ขุ.อิติ.อ. ๒๒๓-๒๒๔)
จบ ๔. เวทนาสูตร ที่ ๒