พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต · วรรคที่ ๕
๔. อัคคิสูตร
เล่ม ๒๕ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๗๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในวรรคที่ ๕มี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต วรรคที่ ๕ อัคคิสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๕ หน้า ๔๕๗–๔๕๙
ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
บุคคลผู้มักมาก มีความคับแค้นใจ ตกอยู่ในอำนาจ
ตัณหา ยังดับความเร่าร้อนไม่ได้ ถึงจะติดตามพระ
สัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ไม่ทรงหวั่นไหว ทรงดับความ
เร่าร้อนได้แล้ว เขายังมีความกำหนัดยินดี ย่อมเห็น
พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ไม่ทรงมีความกำหนัดยินดีได้
เพียงลาง ๆ เท่านั้น
ส่วนบุคคลผู้เป็นบัณฑิต รู้อริยสัจธรรม ทราบชัด
อริยสัจธรรมแล้ว สงบนิ่งไม่หวั่นไหว เหมือนห้วงน้ำ
ยามลมสงบ
เขาเป็นผู้ไม่หวั่นไหว ดับความเร่าร้อนได้แล้ว ไม่
กำหนัดยินดี ย่อมเห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ไม่ทรง
หวั่นไหว ทรงดับความเร่าร้อนได้แล้ว ไม่ทรงมีความ
กำหนัดยินดี ได้อย่างชัดเจนทีเดียว
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้
๔. อัคคิสูตร
ว่าด้วยไฟ ๓ กอง
{๒๗๓} [๙๓] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฟนี้มี ๓ กอง ไฟ ๓ กองคืออะไรบ้าง คือ
๑.ราคัคคิ ไฟคือราคะ
๒.โทอัคคิ ไฟคือโทสะ
๓.โมหัคคิ ไฟคือโมหะ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลายไฟมี ๓ กองนี้แล”
ในพระสูตรนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
ไฟคือราคะย่อมแผดเผาหมู่สัตว์ผู้กำหนัดหมกมุ่นอยู่
ในกามทั้งหลาย ไฟคือโทสะย่อมแผดเผาหมู่สัตว์ผู้มีจิต
พยาบาท ชอบฆ่าสัตว์
ส่วนไฟคือโมหะย่อมแผดเผาหมู่สัตว์ผู้ลุ่มหลง ไม่
ฉลาดในอริยธรรม หมู่สัตว์ไม่รู้จักไฟทั้ง ๓ กองนี้จึง
ยินดีในกายของตนอย่างยิ่ง
สัตว์เหล่านั้นย่อมทำให้นรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน อสูร
กาย และเปรตขยายตัวขึ้นเรื่อย ๆ ยังพ้นบ่วงมารไปไม่ได้
เหล่าสัตว์ผู้บำเพ็ญภาวนาทั้งกลางวันเละกลางคืน
ในศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มือสุภสัญญาอยู่
ทุกเมื่อ ย่อมดับไฟคือราคะได้
เหล่าสัตว์ผู้เป็นยอดคนย่อมดับไฟคือโทสะได้ด้วย
- ๑อสุภสัญญา ความกำหนดหมายความไม่งามแห่งร่างกายเพราะการเจริญอสุภภาวนาโดยการพิจารณาอาการ ๓๒ แห่งร่างกายและโดยการพิจารณาซากศพตามระยะกาลต่าง ๆ มีซากศพที่ พองขึ้นอืดเป็นต้น (ขุ.อิติ.อ. ๓๓๗)
เมตตาภาวนา และดับไฟคือโมหะได้ด้วยปัญญาเป็น
เครื่องทำลายกิเลส
เหล่าสัตว์ผู้มีปัญญารักษาตน ไม่เกียจคร้านทั้งกลาง
วันและกลางคืน ครั้นดับไฟคือราคะเป็นต้นนั้นได้แล้ว
ย่อมดับกิเลสได้หมดสิ้น ล่วงพ้นทุกข์ได้หมดสิ้น
บัณฑิตทั้งหลายผู้เห็นอริยสัจ บรรลุอรหัตมรรค รู้
ความสิ้นทุกข์คือชาติได้ด้วยปัญญาเป็นเครื่องรู้ยิ่ง ย่อม
ไม่กลับมาเกิดอีก
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้
๕. อุปปริกขสูตร
ว่าด้วยผู้ตัดเครื่องข้องได้ไม่กลับมาเกิดใหม่
{๒๗๔} [๙๔] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงพิจารณาโดยวิธีที่เมื่อเธอพิจารณาอยู่วิญญาณจิตของเธอจะไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ส่ายไปในอารมณ์ภายนอก ไม่ติดอยู่ในอารมณ์ภายใน จะไม่หวาดสะดุ้งเพราะไม่มีความยึดมั่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้นวิญญาณจิตไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ซัดส่ายไปในอารมณ์ภายนอก ไม่ติดอยู่ในอารมณ์ภายใน เมื่อเธอไม่หวาดสะดุ้งเพราะไม่มีความยึดมั่นอยู่ ย่อมจะไม่มีเหตุแห่งทุกข์ คือ ชาติ ชรา และมรณะเกิดขึ้นอีกต่อไป”
จบ ๔. อัคคิสูตร