arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน · ชัจจันธวรรค

๙. อุปาติสูตร

เล่ม ๒๕

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในชัจจันธวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน ชัจจันธวรรค อุปาติสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๕)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๕ หน้า ๒๘๘–๒๘๙

หน้า ๒๘๘

๖. ชัจจันธวรรค ๙. อุปาติธาวันติสูตร

เพิ่มพูนขึ้น เพราะไม่รู้ปฏิปทาสุดโต่งทั้งสองอย่างนี้

สมณพราหมณ์พวกหนึ่งจึงจมอยู่ บางพวกจึงแล่น

ลิ่วไป

สำหรับพระอริยบุคคลผู้รู้ถึงปฏิปทาสุดโต่งทั้งสอง

นั้นแล้ว มิได้ตกไปในปฏิปทานั้น และมิได้สำคัญไปตาม

ปฏิปทานั้น ย่อมไม่มีวัฏฏะเพื่อจะให้บัญญติได้ต่อไป

๙. อุปาติธาวันติสูตร

ว่าด้วยแมลงเม่าบินเข้ากองไฟ

{๑๔๕} [๕๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็ครั้งนั้นแล เป็นคืนที่มืดมิด พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งกลางแจ้ง มีประทีปโคมไฟจุดไว้หลายดวงขณะนั้นแล มีแมลงเม่าจำนวนมากตกลงรอบ ๆ โคมไฟ ได้รับความทุกข์ถึงความพินาศย่อยยับไป พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ทอดพระเนตรเห็น แมลงเม่าเหล่านั้นตกลงอย่างนั้นแล้วลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งพระอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑พวกหนึ่งจึงจมอยู่ หมายถึงจมปลักอยู่ในสังสารวัฏด้วยอำนาจกามสุขัลลิกานุโยค ความติดใจ เพลินอยู่ด้วยตัณหา ความยึดมั่นในสัสสตทิฏฐิ บางพวกจึงแล่นลิ่วไป หมายถึงคิดหาทางตัด สังสารวัฏโดยไม่ถูกต้องด้วยอำนาจอัตตกิลมถานุโยค ความติดใจเพลินอยู่ด้วยทิฎฐิ ความยึดมั่น ในอุจเฉททิฏฐิ (ขุ.อุ.อ. ๓๗๘)
หน้า ๒๘๙

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

สมณพราหมณ์พวกหนึ่งไม่ถึงธรรมที่เป็นสาระ จึง

แล่นเลยไป เพิ่มพูนเครื่องผูกใหม่ ๆ ขึ้นเรื่อย ยึดติดอยู่

ในสิ่งที่ได้เห็นได้ยินมาเท่านั้น ยอมตกลงไปในหลุมถ่าน

เพลิงคือภพ ๓ เหมือนแมลงตกลงสู่เปลวไฟฉะนั้น

๑๐. อุปปัชชันติสูตร

ว่าด้วยแสงหิ่งห้อยกับแสงอาทิตย์

{๑๔๖} [๖๐] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกได้รับการเคารพนับถือ บูชา ยำเกรง ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัย เภสัชบริขารจากมหาชน ตลอดเวลาที่พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ยังไม่เสด็จอุบัติขึ้นในโลก แต่พอพระองค์เสด็จอุบัติขึ้นในโลกแล้ว พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกก็ไม่ได้รับการสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ยำเกรง ไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารจากมหาชน

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ธรรมที่เป็นสาระ หมายถึงหมวดธรรมทั้ง ๕ คือ คืล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ และวิมุตติญาณทัสสนะ เพราะเป็นหมวดธรรมที่เป็นแก่นหรือหัวใจของธรรม (วิ.อ. ๑/๒๐๑. ขุ.อุ.อ ๓๘๑)
  2. ๒จึงแล่นเลยไป ในที่นี้หมายถึงมีทิฏฐิวิปัลลาส (ความเห็นคลาดเคลื่อนจากความเป็นจริง) คือยึดมั่น อุปาทานขันธ์ ๕ ว่าเที่ยง งาม เป็นสข และเป็นอัตตา เพราะไม่รู้ธรรมที่เป็นสาระนั้น (ขุ.อุ.อ. ๓๘๒)
  3. ๓เครื่องผูกใหม่ ๆ ในที่นี้หมายถึงตัณหาและทิฏฐิ (ขุ.อุ.อ. ๓๘๒)