พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา · จุททสกนิบาต
๒. โคทัตตเถรคาถา
เล่ม ๒๖ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๘๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๒ ในจุททสกนิบาตมี ๔ ฉบับ
๒. โคทตฺตตฺเถรคาถา
๒. โคทัตตเถรคาถา
ภาษิตของพระโคทัตตเถระ
(พระโคทัตตเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา จุททสกนิบาต โคทัตตเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๒ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๖๒–๓๖๓ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๖ หน้า ๔๕๓–๔๕๔
ยถาปิ ภทฺโท อาชญฺโญ ธุเร ยุตฺโต ธุรสฺสโห
มถิโต อติภาเรน สํยุตฺตํ (๑) นาติวตฺตติ.
- ๑ฉ.ม. สํยุคํ
โคอาชาไนยดีถูกเทียมที่แอกเกวียน
สามารถนำแอกเกวียนไปได้
ถูกภาระหนักเบียดเบียน
ก็ไม่ยอมสลัดแอกเกวียนที่เทียมไว้ ฉันใด
เอวํ ปญฺญาย เย ติตฺตา สมุทฺโท วารินา ยถา
น ปเร อติมญฺญนฺติ อริยธมฺโมว ปาณินํ.
เหล่าชนที่บริบูรณ์ด้วยปัญญา
เหมือนมหาสมุทรที่เต็มเปี่ยมด้วยน้ำ
ย่อมไม่ดูหมิ่นชนอื่น ๆ ฉันนั้น
ข้อนี้เป็นดังอริยธรรมของคนทั้งหลาย
กาเล กาลวสมฺปตฺตา ภวาภววสํ คตา
นรา ทุกฺขํ นิคจฺฉนฺติ เต จ (๑) โสจนฺติ มาณวา.
- ๑ฉ.ม. เตธ
นรชนคนหนุ่มทั้งหลายที่ตกอยู่ในอำนาจของกาลเวลา
ไปตามอำนาจของความเจริญและความเสื่อม
ย่อมประสบทุกข์ และย่อมเศร้าโศก
อุนฺนตา สุขธมฺเมน ทุกฺขธมฺเมน โวนตา (๑)
ทฺวเยน พาลา หญฺญนฺติ ยถาภูตํ อทสฺสิโน.
- ๑ฉ.ม. โจนตา
เหล่าปุถุชนที่ยังโง่เขลา มักไม่เห็นตามความเป็นจริง
พอมีสุขเป็นเหตุก็ฟูขึ้น พอมีทุกข์เป็นเหตุก็ฟุบลง
จึงเดือดร้อนเพราะเหตุ ๒ ประการนี้
เย จ ทุกฺเข สุขมฺหิ จ มชฺเฌ สิพฺพนิมจฺจคู
ฐิตา เต อินฺทขีโลว น เต อุนฺนตโอนตา.
ส่วนอริยชนทั้งหลายที่ล่วงตัณหา
เป็นเหตุพัวพันในทุกขเวทนา สุขเวทนา และอทุกขมสุขเวทนา
ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวดุจเสาเขื่อน ไม่ฟูขึ้นหรือฟุบลง
น เหว ลาเภ นาลาเภ น ยเส น จ กิตฺติยา
น นินฺทายํ ปสํสาย น เต ทุกฺเข สุขมฺหิ จ.
ย่อมไม่ติดในลาภ เสื่อมลาภ ยศ เสื่อมยศ
นินทา สรรเสริญ สุขและทุกข์เลย
สพฺพตฺถ เต น ลิปฺปนฺติ อุทพินฺทุว โปกฺขเร
สพฺพตฺถ สุขิตา ธีรา สพฺพตฺถ อปราชิตา.
ท่านเหล่านั้นไม่ติดในโลกธรรมทุกประเภท
เหมือนหยาดน้ำไม่ติดบนใบบัว
ธีรชนทั้งหลายประสบสุข ไม่พ่ายแพ้ในที่ทุกแห่ง
ธมฺเมน จ อลาโภ โย โย จ ลาโภ อธมฺมิโก
อลาโภ ธมฺมิโก เสยฺโย ยญฺเจ ลาโภ อธมฺมิโก.
การไม่ได้ลาภโดยธรรม กับการได้ลาภโดยไม่ชอบธรรม
๒ อย่างนี้ การไม่ได้ลาภแต่ชอบธรรมประเสรฐิกว่า
การได้ลาภโดยไม่ชอบธรรมไม่ประเสริฐเลย
ยโส จ อปฺปพุทฺธีนํ วิญฺญูนํ อยโส จ โย
อยโส จ (๑) เสยฺโย วิญฺญูนํ น ยโส อปฺปพุทฺธินํ.
- ๑ฉ.ม. ว
ผู้ไม่มีความรู้ มียศ กับผู้มีความรู้แต่ไม่มียศ
๒ จำพวกนี้ ผู้มีความรู้ แต่ไม่มียศ ประเสริฐกว่า
ผู้ไม่มีความรู้ มียศ ไม่ประเสริฐเลย
ทุมฺเมเธหิ ปสํสา จ วิญฺญูหิ ครหา จ ยา
ครหาว เสยฺโย วิญฺญูหิ ยญฺเจ พาลปฺปสํสนา.
การที่คนพาลสรรเสริญ กับการที่บัณฑิตติเตียน
๒ อย่างนี้ การที่บัณฑิตติเตียนนั่นแหละประเสริฐกว่า
การที่คนพาลสรรเสริญไม่ประเสริฐเลย
สุขญฺจ กามมยิกํ ทุกฺขญฺจ ปวิเวกิยํ
ปวิเวกทุกฺขํ เสยฺโย (๑) ยญฺเจ กามมยํ สุขํ.
- ๑ก. ปวิเวกิย ทุกฺขํ เสยฺโย
ความสุขที่เกิดเพราะอาศัยกามคุณ
กับความทุกข์ที่เกิดแต่ความสงัด
๒ อย่างนี้ ความทุกข์ที่เกิดแต่ความสงัด ประเสริฐกว่า
ความสุขที่เกิดเพราะอาศัยกามคุณ ไม่ประเสริฐเลย
ชีวิตญฺจ อธมฺเมน ธมฺเมน มรณญฺจ ยํ
มรณํ ธมฺมิกํ เสยฺโย ยญฺเจ ชีเว อธมฺมิกํ.
ความเป็นอยู่โดยไม่ชอบธรรม กับความตายโดยชอบธรรม
๒ อย่างนี้ ความตายโดยชอบธรรมประเสริฐกว่า
ความเป็นอยู่โดยไม่ชอบธรรม ไม่ประเสริฐเลย
กามโกธปฺปหีนา (๑) เย สนฺตจิตฺตา ภวาภเว
จรนฺติ โลเก อสิตา นตฺถิ เตสํ ปิยาปิยํ.
- ๑ฉ.ม. กามโกปปฺปหีนา เย
ท่านเหล่าใดละความยินดี ยินร้ายได้
มีจิตสงบ เที่ยวไปในภพน้อยภพใหญ่ ไม่ติดอยู่ในโลก
ท่านเหล่านั้นไม่มีความรักหรือความชัง
ภาวยิตฺวาน โพชฺฌงฺเค อินฺทฺริยานิ พลานิ จ
ปปฺปุยฺย ปรมํ สนฺตึ ปรินิพฺพนฺติ อนาสวาติ.
โคทตฺโต เถโร. จุทฺทสกนิปาโต นิฏฺฐิโต.
เจริญโพชฌงค์ ๗ อินทรีย์ ๕ และพละ ๕
บรรลุความสงบอย่างยิ่ง ไม่มีอาสวะ ย่อมปรินิพพาน
จุททสกนิบาต จบ
รวมเรื่องพระเถระที่มีในนิบาตนี้ คือ
พระเถระ ๒ รูปนี้ มีฤทธิ์มาก คือ
๑. พระขทิรวนิยเรวตเถระ ๒. พระโคทัตตเถระ
ในจุททสกนิบาตนี้ มี ๒๘ คาถา ฉะนี้แล
จบ ๒. โคทัตตเถรคาถา