arnon.onlineเข้าสู่ระบบ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · เถรคาถา

๑. โสณโกฬิวิสเถรคาถา

เล่ม ๒๖

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๘๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๓/๒๑ ในเถรคาถามี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ

ตสฺสุทฺทานํ

สีลวา จ สุนีโต จ เถรา เทฺว เต มหิทฺธิกา

ทฺวาทสมฺหิ นิปาตมฺหิ คาถาโย จตุวีสตีติ.

๑๓. เตรสกนิปาต

๑. โสณโกฬิวิสตฺเถรคาถา

๑๓. เตรสกนิบาต

๑. โสณโกฬิวิสเถรคาถา

ภาษิตของพระโสณโกฬิวิสเถระ

(พระโสณโกฬิวิสเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ว่า)

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา โสณโกฬิวิสเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๒ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)

บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๕๘–๓๖๐ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๖ หน้า ๔๔๙–๔๕๐

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ยาหุ รฏฺเฐ สมุกฺกฏฺฐโฐ รญฺโญ องฺคสฺส ปตฺถคู (๑)

สฺวาชฺช ธมฺเมสุ อุกฺกฏฺโฐ โสโณ ทุกฺขสฺส ปารคู.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ฉ. ปทฺธคู
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ผู้ใดเป็นคหบดีที่ยิ่งใหญ่

สมความปรารถนาในรัฐของพระเจ้าอังคะ

วันนี้ ผู้นั้นชื่อว่าโสณะ

เป็นผู้เยี่ยมที่สุดในธรรมทั้งหลาย ได้ถึงที่สุดทุกข์

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ปญฺจ ฉินฺเท ปญฺจ ชเห ปญฺจ จุตฺตริ ภาวเย

ปญฺจ สงฺคาติโค ภิกฺขุ โอฆติณฺโณติ วุจฺจติ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ภิกษุพึงตัดสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ พึงละสังโยชน์เบื้องสูง ๕

และพึงเจริญอินทรีย์ ๕ ให้ยิ่ง

ภิกษุผู้ล่วงธรรมเป็นเครื่องข้องได้ทั้ง ๕

ท่านเรียกว่า ข้ามโอฆะได้แล้ว

บาลี (มหาจุฬาฯ)

อุนฺนฬสฺส ปมตฺตสฺส พาหิราสสฺส (๑) ภิกฺขุโน

สีลํ สมาธิ ปญฺญา จ ปาริปูรึ น คจฺฉติ.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ม. พาหิราสยสฺส
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

สำหรับภิกษุผู้ประมาท มีใจพองเหมือนต้นอ้อ

ยังมีความยินดีในอายตนะภายนอก

ศีล สมาธิ และปัญญาย่อมไม่บริบูรณ์

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ยญฺหิ กิจฺจํ ตทปวิทฺธํ (๑) อกิจฺจํ ปน กรียติ

อุนฺนฬานํ ปมตฺตานํ เตสํ วฑฺฒนฺติ อาสวา.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ฉ.ม. อปวิทฺธํ
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ภิกษุเหล่านี้ละทิ้งกิจที่ควรทำ มาทำแต่กิจที่ไม่ควรทำ

อาสวะทั้งหลายของพวกเธอผู้ประมาท

มีใจพองเหมือนต้นอ้อ ย่อมเจริญ

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เยสญฺจ สุสมารทฺธา นิจฺจํ กายคตา สติ

อกิจฺจนฺเต น เสวนฺติ กิจฺเจ สาตจฺจการิโน

สตานํ สมฺปชานานํ อตฺถํ คจฺฉนฺติ อาสวา.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ส่วนภิกษุเหล่าใดปรารภกายคตาสติด้วยดีเป็นนิตย์

ภิกษุเหล่านั้นมักกระทำกิจที่ควรทำเป็นนิตย์ ไม่ทำกิจที่ไม่ควรทำ

อาสวะของพวกเธอผู้มีสติสัมปชัญญะ ย่อมถึงความสิ้นไป

บาลี (มหาจุฬาฯ)

อุชุมคฺคมฺหิ อกฺขาเต คจฺฉถ มา นิวตฺตถ

อตฺตนา โจทยตฺตานํ นิพฺพานมภิหารเย.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

เมื่อพระศาสดาตรัสบอกทางตรงไว้แล้ว เธอทั้งหลายจงดำเนิน

ไปเถิด อย่าหยุดเสีย กุลบุตรผู้หวังประโยชน์

เมื่อเตือนตนด้วยตนเอง พึงน้อมตนเข้าถึงนิพพานได้

บาลี (มหาจุฬาฯ)

อจฺจารทฺธมฺหิ วีริยมฺหิ สตฺถา โลเก อนุตฺตโร

วีโณปมํ กริตฺวา เม ธมฺมํ เทเสสิ จกฺขุมา

ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา วิหาสึ สาสเน รโต.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

เมื่อเราบำเพ็ญเพียรอย่างหนัก

พระศาสดาซึ่งมีพระจักษุยอดเยี่ยมในโลก

ได้ทรงแสดงธรรมอุปมาด้วยสายพิณสอนเรา

เราฟังพระดำรัสของพระองค์แล้วยินดีอยู่ในคำสอน

บาลี (มหาจุฬาฯ)

สมถํ ปฏิปาเทสึ อุตฺตมตฺถสฺส ปตฺติยา

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ทำสมถะ ให้ถึงพร้อมเพื่อบรรลุประโยชน์สูงสุด

เราบรรลุวิชชา ๓ ได้ทำตามคำสั่งสองของพุทธเจ้าแล้ว

เชิงอรรถ (ไทย (มหาจุฬาฯ ๒))
  1. ๑สมาธิที่ทำให้เกิดวิปัสสนา (ขุ.เถร.อ. ๒/๖๓๙/๒๖๑)
บาลี (มหาจุฬาฯ)

เนกฺขมฺเม (๑) อธิมุตฺตสฺส ปวิเวกญฺจ เจตโส

อพฺยาปชฺฌาธิมุตฺตสฺส (๒) อุปาทานกฺขยสฺส จ.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ม. นิกฺขเม
  2. ๒ม. อพฺยาปชฺชาธิมุตฺตสฺส
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

เราผู้น้อมไปในเนกขัมมะ และความสงัดใจ

น้อมไปในความไม่เบียดเบียน หมดความยึดมั่นถือมั่น

เชิงอรรถ (ไทย (มหาจุฬาฯ ๒))
  1. ๑การออกบวช (ขุ.เถร.อ. ๒/๖๔๐/๒๖๑)
บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตณฺหกฺขยาธิมุตฺตสฺส อสมฺโมหญฺจ เจตโส

ทิสฺวา อายตนุปฺปาทํ สมฺมา จิตฺตํ วิมุจฺจติ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

น้อมไปในความสิ้นตัณหาและความไม่หลงแห่งใจ

เพราะเห็นความเกิดขึ้นแห่งอายตนะ จิตจึงหลุดพ้นได้โดยชอบ

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตสฺส สมฺมา วิมุตฺตสฺส สนฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน

กตสฺส ปฏิจโย นตฺถิ กรณียํ น วิชฺชติ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ภิกษุผู้มีจิตสงบระงับหลุดพ้นโดยชอบ ทำกิจเสร็จแล้วนั้น

ย่อมไม่มีการสั่งสม ทั้งไม่มีกิจอื่นที่จะต้องทำ

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เสโล ยถา เอกฆโน (๑) วาเตน น สมีรติ

เอวํ รูปา รสา สทฺทา คนฺธา ผสฺสา จ เกวลา.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ม. เอกคฺฆโน
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ภูเขาหินแท่งทึบย่อมไม่สะเทือนเพราะลมฉันใด

รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะและธรรมารมณ์ทั้งมวล

บาลี (มหาจุฬาฯ)

อิฏฺฐา ธมฺมา อนิฏฺฐา จ นปฺปเวเธนฺติ ตาทิโน

ฐิตํ จิตฺตํ วิสญฺญุตฺตํ วยญฺจสฺสานุปสฺสตีติ.

โสโณ โกฬิวิโส เถโร. เตรสนิปาโต นิฏฺฐิโต.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ทั้งที่เป็นอิฏฐารมณ์และอนิฏฐารมณ์

ทำจิตของผู้คงที่ให้หวั่นไหวไม่ได้ ฉันนั้น

จิตของผู้คงที่นั้น เป็นจิตตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว

ไม่เกาะเกี่ยวด้วยอารมณ์อะไร

เพราะผู้คงที่นั้นได้เห็นความเสื่อมไปแห่งอารมณ์นั้นแล้ว

เตรสกนิบาต จบ

รวมเรื่องพระเถระที่มีในนิบาตนี้ คือ

๑. พระโสณโกฬิวิสเถระมีฤทธิ์มากรูปเดียวเท่านั้น

และในเตรสกนิบาตนี้ มี ๑๓ คาถา ฉะนี้แล