พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เปตวัตถุ · อุพพรีวรรค
๑๒. กรรณมุณฑเปตวัตถุ
เล่ม ๒๖ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๒/๑๓ ในอุพพรีวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เปตวัตถุ อุพพรีวรรค กรรณมุณฑเปตวัตถุ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๒๔๔–๒๔๗
(หญิงนั้นกล่าวว่า)
[๓๔๕] เมื่อฉันมาอยู่ในวิมานนี้เพียง ๗ ปีเท่านั้น ได้เสวยทิพยสมบัติและความสุขอิ่มหนำแล้ว ฉันกลับไปสู่ถิ่นมนุษย์ แล้วจักทำบุญให้มากขึ้น ข้าแต่ลูกเจ้า ขอท่านได้โปรด นำฉันไปสู่ถิ่นมนุษย์อย่างเดิมเถิด[๓๔๖] เวมานิกเปรตนั้นจับแขนหญิงนั้นนำกลับไปสู่บ้านที่นางเกิด แล้วพูดกะนางซึ่งกลายเป็นคนแก่ที่ทุรพลเต็มทีว่า ‘ท่าน พึงบอกแม้คนอื่นที่มาที่นี้ว่า‘ท่านทั้งหลายจงทำบุญกันเถิด ท่านทั้งหลายจะได้รับความสุข[๓๔๗] เราได้เห็นพวกมนุษย์ผู้ไม่ได้ทำความดีไว้เดือดร้อนอยู่ เหมือนพวกเปรต ก็หมู่สัตว์ทั้งที่เป็นเทวดาและมนุษย์ ทำกรรมอันมีสุขเป็นวิบากแล้ว ย่อมดำรงอยู่ในความสุข
จบ สุตตเปตวัตถุที่ ๑๑
๑๒. กัณณมุณฑเปติวัตถุ
ว่าด้วยบุพกรรมของนางเวมานิกเปรต
(พระเจ้าพาราณสีตรัสถามนางเวมานิกเปรตว่า)
{๑๐๙}[๓๔๘] สระโบกขรณีมีน้ำใสสะอาด มีบันไดทอง ลาดด้วยทราย ทองในสระนั้นมีกลิ่มหอมพึงน่ารื่นรมย์ใจ
- ๑เพียง ๗ ปี ในที่นี้หมายถึง ๗๐๐ ปี การที่หญิงนั้นกล่าวเช่นนี้เพราะกำหนดกาลเวลายาวนานที่ ผ่านไปไม่ได้เหตุเพราะเพียบพร้อมเพลิดเพลินด้วยทิพยสมบัติ (ขุ.เปต.อ. ๑๕๘)
[๓๔๙] ดาดดื่นไปด้วยหมู่ไม้นานา อบอวลไปด้วยกลิ่นหอม นานาชนิด ดาดาษด้วยบัวต่าง ๆ เกลื่อนกล่นด้วยบัวขาว
[๓๕๐] มีกลิ่นหอมเจริญใจ ยามถูกลมรำเพยพัดก็ฟุ้งขจรไป มีเสียงหงส์และนกกระเรียนร้องระงม นกจากพรากมากู่ ร้องไพเราะจับใจ[๓๕๑] คราครํ่าไปด้วยฝูงนกชนิดต่าง ๆ ส่งเสียงร้องอยู่อึงมี่ มีหมู่แมกไม้ที่ออกผลนานาชนิด มีป่าที่มีดอกไม้นานาพรรณ
[๓๕๒] ไม่มีเมีองใดในมนุษย์ที่เหมือนเมืองของท่านนี้ ปราสาทเป็นอันมากของท่านก็ล้วนแล้วด้วยทองและเงิน รุ่งเรืองสว่างไสวไปทั่วทั้ง ๔ ทิศโดยรอบ[๓๕๓] นางทาสี ๕๐๐ ก็คอยปรนนิบัติท่าน พวกนางสวมใส่ กำไลทอง นุ่งห่มผ้าทอง
[๓๕๔] บัลลังก์ของท่านก็มีมาก ซึ่งล้วนแล้วด้วยทองและเงิน บุด้วยหนังชะมด ปูทับด้วยผ้าโกเชาว์ มีผู้จัดเตรียมไว้พร้อม
[๓๕๕] ท่านจะเข้านอนบนบัลลังก็ใด ก็สำเร็จดังความปรารถนาทุกอย่าง เมื่อถึงเวลาเที่ยงคืนท่านลุกจากบัลลังก์นั้นไป
[๓๕๖] ท่านลงไปสู่สวนใกล้สระโบกขรณี ยืนอยู่ที่ฝั่งสระนั้น ซึ่งมีหญ้าเขียวอ่อนงดงาม
[๓๕๗] ลำดับนั้น สุนัขหูด้วนก็มากัดกินอวัยวะน้อยใหญ่ของท่าน เมื่อท่านถูกสุนัขกัดกินจนเหลือแต่กระดูก ท่านก็ลงไป ยังสระโบกขรณีแล้วร่างกายของท่านก็กลับเป็นเหมือนเดิม
- ๑จากพราก, จากพาก [จากกะพราก, จากกะพาก] ชื่อนกในวงศ์นกเป็ดนํ้า (ทางวรรณคดีนิยมว่า คู่ของนกนี้ต้องพรากและครวญถึงกันในเวลากลางคืน), จักรพาก หรือ จักรวาก ก็เรียก (พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ หน้า ๒๒๕) จกฺกวกฺก (บาลี)
[๓๕๘] ภายหลังจากลงสระโบกขรณีแล้ว ท่านก็กลับมีอวัยวะน้อยใหญ่เต็มบริบูรณ์ งดงาม ดูน่ารัก นุ่งห่มแล้ว มาสู่สำนักของเรา[๓๕๙] ท่านได้ทำกรรมชั่วอะไรด้วยกาย วาจา ใจไว้หรือ เพราะวิบากแห่งกรรมอะไร สุนัขหูด้วนจึงกัดกินอวัยวะน้อยใหญ่ของท่าน(นางเวมานิกเปรตกราบทูลว่า)
[๓๖๐] มีคฤหบดีคนหนึ่งเป็นอุบาสกผู้มีศรัทธา อยู่ในเมืองกิมพิละ หม่อมฉันเป็นภรรยาของอุบาสกนั้น เป็นคน ทุศีล ประพฤตินอกใจเขา[๓๖๑] เมื่อหม่อมฉันนอกใจเขาอย่างนั้น สามีหม่อมฉันจึงพูดว่า ‘การที่เธอประพฤตินอกใจฉันนั้นเป็นการไม่เหมาะไม่ควรเลย’[๓๖๒] หม่อมฉันนั้นได้กล่าวมุสาวาทสาบานอย่างแรงว่า ‘ฉันไม่ได้ประพฤตินอกใจท่านด้วยกายหรือด้วยใจ
[๓๖๓] ถ้าฉันประพฤตินอกใจท่านด้วยกายหรือใจ ขอให้สุนัขหูด้วนตัวนี้กัดกินอวัยวะน้อยใหญ่ของฉันเกิด’
[๓๖๔] วิบากแห่งบาปกรรมคือการประพฤตินอกใจสามีและมุสาวาททั้งสองนั้น หม่อมฉันได้เสวยมาตลอด ๗๐๐ ปี คือ สุนัขหูด้วนมากัดกินอวัยวะน้อยใหญ่ของหม่อมฉัน[๓๖๕] ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ พระองค์ทรงมีอุปการะแก่หม่อมฉันมาก พระองค์เสด็จมาที่นี้ เพื่อประโยชน์แก่
หม่อมฉัน หม่อมฉัน พ้นดีแล้วจากสุนัขหูด้วน ไม่มีความโศก ไม่มีภัยแต่ที่ไหน ๆ
[๓๖๖] ขอเดชะ หม่อมฉันขอถวายบังคมพระองค์ หม่อมฉันขอประนมอัญชลีวิงวอนว่า ขอพระองค์จงเสวยกามสุขอันเป็นทิพย์ รื่นรมย์อยู่กับหม่อมฉันเถิด(พระราชาตรัสว่า)
[๓๖๗] กามสุขอันเป็นทิพย์เราเสวยแล้วและรื่นรมย์แล้วกับท่าน ดูก่อนนางผู้ประกอบด้วยความงาม เราขอร้องท่าน ขอท่านจงรีบนำฉันกลับไปเถิด
จบ กัณณมุณฑเปติวัตถุที่ ๑๒
๑๓. อุพพรีเปติวัตถุ
ว่าด้วยดาบสถวายโอวาทพระนางอุพพรี
{๑๑๐}[๓๖๘] พระเจ้าพรหมทัตผู้เป็นใหญ่แห่งชาวปัญจาลรัฐ พระองค์เสด็จสวรรคตล่วงไปหลายวันหลายคืน
[๓๖๙] พระนางอุพพรีมเหสีเสด็จไปยังพระเมรุมาศ แล้วทรงกันแสงอยู่ เมื่อพระนางไม่เห็นพระเจ้าพรหมทัตก็ทรงคร่ำครวญว่า พรหมทัต ๆ
- ๑เปตวัตถุนี้มีอัตถุปปัดติ (เหตุที่ตรัสเรื่องนี้) จากการที่อุบาสิกาคนหนึ่งในพระนครสาวัตถีทุกข์ระทมโสกาดูรเพราะพลัดพรากจากสามีที่ถีงแก่กรรม พระผู้มีพระภาคทรงเห็นว่านางมีอุปนิสัยที่จะสำเร็จเป็นพระโสดาบัน จึงทรงพระกรุณาเสด็จไปโปรดโดยทรงนำอดีตนิทานมาตรัส (ขุ.เปต.อ. ๑๗๐)
จบ ๑๒. กรรณมุณฑเปตวัตถุ