พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เปตวัตถุ · อุพพรีวรรค
๓. มัตตาเปติวัตถุ
เล่ม ๒๖ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๓ ในอุพพรีวรรคมี ๔ ฉบับ
๓. มตฺตาเปติวตฺถุ
๓. มัตตาเปติวัตถุ
เรื่องนางมัตตาเปรต
(นางติสสาถามนางเปรตตนหนึ่งว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เปตวัตถุ อุพพรีวรรค มัตตาเปติวัตถุ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๖ หน้า ๑๖๗–๑๗๐ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๖ หน้า ๑๘๙–๑๙๔
นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ กีสา ธมนิสนฺถตา
อุปฺผาสุฬิเก กีสิเก กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสีติ.
แน่ะนางเปรตผู้มีร่างกายซูบผอม มีแต่ซี่โครงผุดขึ้น
เธอเปลือยกาย มีผิวพรรณและรูปร่างน่าเกลียด น่ากลัว
ซูบผอม มีร่างกายสะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น
เธอเป็นใครกันเล่ามายืนอยู่ ณ ที่นี้
(นางเปรตนั้นตอบว่า)
สาหํ มตฺตา ตุวํ ติสฺสา สปตฺตี เต ปุเร อหุํ
ปาปกมฺมํ กริตฺวาน เปตโลกํ อิโต คตาติ.
เมื่อก่อน ฉันชื่อมัตตา เธอชื่อติสสา
ฉันเป็นหญิงร่วมสามีของเธอ
เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงต้องจากมนุษยโลกนี้ไปยังเปตโลก
(นางติสสาถามว่า)
กินฺนุ กาเยน วาจาย มนสา ทุกฺกฏํ กตํ
กิสฺส กมฺมวิปาเกน เปตโลกํ อิโต คตาติ.
เมื่อก่อนเธอได้ทำกรรมชั่วทางกาย วาจา ใจอะไรไว้หรือ
เพราะผลกรรมอะไรเธอจึงต้องจากมนุษยโลกนี้ไปยังเปตโลก
(นางเปรตนั้นตอบว่า)
จณฺฑี จ ผรุสา จาสึ อิสฺสุกี มจฺฉรี สฐา (๑)
ตาหํ ทุรุตฺตํ วตฺวาน เปตโลกํ อิโต คตาติ.
- ๑สี. สฐี
ฉันเป็นหญิงดุร้าย หยาบคาย ริษยา ตระหนี่ และมักโอ้อวด
ได้กล่าววาจาชั่วต่อเธอ จึงจากมนุษยโลกนี้ไปยังเปตโลก
(นางติสสาถามว่า)
สจฺจํ (๑) อหํปิ ชานามิ ยถา ตฺวํ จณฺฑิกา อหุ
อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ เกนาสิ ปํสุกุฏฺฐิตา. (๒)
- ๑สี. สพฺพํ
- ๒ฉ.ม. ปํสุกนฺถิตาติ
เรื่องนั้นเป็นความจริง ถึงฉันก็รู้ว่า เธอเป็นหญิงดุร้ายอย่างไร
แต่อยากจะถามเธอถึงเรื่องอื่น
เพราะกรรมอะไร เธอจึงมีร่างกายเปื้อนฝุ่น
(นางเปรตนั้นตอบว่า)
สีสํนฺหาตา ตุวํ อาสิ สุจิวตฺถา อลงฺกตา
อหญฺจ โข อธิมตฺตํ สมลงฺกตตรา ตยา.
เธอกับฉันพากันอาบน้ำชำระร่างกายแล้ว
เธอได้นุ่งห่มผ้าสะอาด ประดับตกแต่งร่างกายแล้ว
ส่วนฉันประดับตกแต่งเรียบร้อยยิ่งกว่าเธอมากนัก
ตสฺสา เม เปกฺขมานาย สามิเกน สมนฺตยิ
ตโต เม อิสฺสา วิปุลา โกโธ เม สมชายถ.
เมื่อฉันนั้นกำลังจ้องมองดูเธอคุยอยู่กับสามี
ทีนั้นฉันจึงเกิดความริษยาและความโกรธเป็นอันมาก
ตโต ปํสุํ คเหตฺวาน ปํสุนา ตํ วิกีริหํ (๑)
ตสฺส กมฺมวิปาเกน เตนมฺหิ ปํสุกุฏฺฐิตาติ.
- ๑ฉ. หิ โอกิรึ
ทันใดนั้น ฉันได้กวาดตะล่อมฝุ่นแล้วเอาฝุ่นโปรยรดเธอ
เพราะผลกรรมนั้นฉันจึงมีร่างกายเปื้อนฝุ่น
(นางติสสาถามว่า)
สจฺจํ อหํปิ ชานามิ ปํสุนา มํ ตฺวํ โอกิร
อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ เกน ขชฺชสิ กจฺฉุยาติ.
เรื่องนี้เป็นความจริง ถึงฉันก็รู้ว่า เธอเอาฝุ่นโปรยใส่ฉัน
แต่ฉันอยากจะถามเธอถึงเรื่องอื่น เพราะกรรมอะไรเธอจึงเป็นหิด
(นางเปรตนั้นตอบว่า)
เภสชฺชหารี อุภโย วนนฺตํ อคมิมฺหเส
ตฺวํ จ เภสชฺชมาหริ อหญฺจ กปิกจฺฉุโน.
เราทั้งสองเป็นคนหายา ได้พากันไปป่า
เธอหายามาได้ ส่วนฉันนำหมามุ่ยมา
ตสฺสา ตฺยาชานมานาย เสยฺยํ ตฺยาหํ สโมกิรึ
ตสฺส กมฺมวิปาเกน เตน ขชฺชามิ กจฺฉุยาติ.
เมื่อเธอเผลอ ฉันได้โปรยหมามุ่ยลงบนที่นอนของเธอจนทั่ว
เพราะผลกรรมนั้นฉันจึงเป็นหิด
(นางติสสาถามว่า)
สจฺจํ อหํปิ ชานามิ เสยฺยํ เม ตฺวํ สโมกิริ
อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ เกนาสิ นคฺคิยา ตุวนฺติ.
เรื่องนี้เป็นความจริง ถึงฉันก็รู้ว่า
เธอโปรยหมามุ่ยลงบนที่นอนของฉันจนทั่ว
แต่ฉันอยากจะถามเธอถึงเรื่องอื่น
เพราะกรรมอะไรเธอจึงเป็นหญิงเปลือยกาย
(นางเปรตนั้นตอบว่า)
สหายานํ สมโย อาสิ ญาตีนํ สมิตี อหุ
ตฺวญฺจ อามนฺติตา อาสิ สสามินี โน จ โข อหํ.
(วันหนึ่ง) ได้มีการประชุมมิตรสหายและญาติทั้งหลาย
เธอได้รับเชิญ แต่ฉันซึ่งร่วมสามีกับเธอไม่มีใครเชิญเลย
ตสฺสา ตฺยาชานมานาย ทุสฺสํ ตฺยาหํ อปานุทึ
ตสฺส กมฺมวิปาเกน เตนมฺหิ นคฺคิยา อหนฺติ.
เมื่อเธอเผลอ ฉันได้ลักขโมยผ้าเธอไป
เพราะผลกรรมนั้น ฉันจึงเป็นหญิงเปลือยกาย
(นางติสสาถามว่า)
สจฺจํ อหํปิ ชานามิ ทุสฺสํ เม ตฺวํ อปานุทิ
อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ เกนาสิ คูถคนฺธินีติ.
เรื่องนี้เป็นความจริง ถึงฉันก็รู้ว่า
เธอลักขโมยผ้าฉันไป แต่ฉันอยากจะถามเธอถึงเรื่องอื่น
เพราะกรรมอะไรเธอจึงมีกลิ่นกายเหม็นดังกลิ่นคูถ
(นางเปรตนั้นตอบว่า)
ตว คนฺธญฺจ มาลญฺจ ปจฺจคฺฆญฺจ วิเลปนํ
คูถกูเป อธาเรสึ (๑) ตํ ปาปํ ปกตํ มยา
ตสฺส กมฺมวิปาเกน เตนมฺหิ คูถคนฺธินีติ.
- ๑สี.อิ. อตาเรสึ
ฉันได้ทิ้งห่อของหอม ดอกไม้
และเครื่องลูบไล้ซึ่งมีราคาแพงของเธอลงส้วม
ฉันทำบาปชั่วช้านั้นไว้แล้ว
เพราะผลกรรมนั้น ฉันจึงมีกายเหม็นดังกลิ่นคูถ
(นางติสสาถามว่า)
สจฺจํ อหํปิ ชานามิ ตํ ปาปํ ปกตํ ตยา
อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ เกนาสิ ทุคฺคตา ตุวนฺติ.
เรื่องนี้เป็นความจริง ถึงฉันก็รู้ว่า เธอทำบาปนั้นไว้แล้ว
แต่ฉันอยากจะถามเธอถึงเรื่องอื่น
เพราะกรรมอะไรเธอจึงเป็นคนยากจน
(นางเปรตนั้นตอบว่า)
อุภินฺนํ สมกํ อาสิ ยํ เคเห วิชฺชเต ธนํ
สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ ทีปํ นากาสิมตฺตโน
ตสฺส กมฺมวิปาเกน เตนมฺหิ ทุคฺคตา อหนฺติ.
ที่เรือนของเราทั้งสองได้มีทรัพย์อยู่เท่ากัน
เมื่อไทยธรรมมีอยู่ ฉันไม่ได้ทำที่พึ่งสำหรับตน
เพราะผลกรรมนั้นฉันจึงเป็นคนยากจน
ตเทว มํ ตฺวํ อวจ ปาปกมฺมํ นิเสวสิ
น หิ ปาเปหิ กมฺเมหิ สุลภา โหติ สุคฺคตีติ.
ครั้งนั้น เธอได้กล่าวตักเตือนฉัน ห้ามไม่ให้ทำกรรมชั่วว่า
เธอจะไม่มีทางได้สุคติ เพราะกรรมชั่ว
(นางติสสากล่าวว่า)
วามโต มํ ตฺวํ ปจฺเจสิ อโถปิ มํ อุสูยสิ
ปสฺส ปาปานํ กมฺมานํ วิปาโก โหติ ยาทิโส.
เธอไม่เชื่อเรา ที่แท้กลับริษยาเรา เชิญเธอดูผลกรรมชั่ว
เต ฆรทาสิโย อาสุํ (๑) ตาเนวาภรณานิเม
เต อญฺเญ ปริจาเรนฺติ น โภคา โหนฺติ สสฺสตา.
- ๑ฉ.ม. เต ฆรา ตา จ ทาสิโย
เมื่อก่อน ที่เรือนของเธอได้มีนางทาสีและเครื่องประดับเหล่านี้
แต่เดี๋ยวนี้ นางทาสีเหล่านั้นพากันรับใช้คนอื่น
โภคะทั้งหลายเป็นของไม่แน่นอน
อิทานิ ภูตสฺส ปิตา อาปณา เคหเมหิติ
อปฺเปว เต ทเท กิญฺจิ มา สุ ตาว อิโต อคาต (๑)
- ๑ก. คตา
บัดนี้ กุฎุมพีผู้เป็นบิดาของบุตรเรา
จักกลับจากตลาดมายังบ้านนี้
เธออย่าเพิ่งรีบไปจากที่นี่เสียก่อนละ
บางทีเขากลับมาจะพึงให้อะไรแก่เธอบ้าง
(นางเปรตนั้นตอบว่า)
นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปามฺหิ กีสา ธมนิสนฺถตา
โกปีนํ เอตํ อิตฺถีนํ มา มํ ภูตปิตาทฺทสาติ.
ฉันเปลือยกาย มีรูปร่างน่าเกลียดน่ากลัว
ซูบผอม มีร่างกายสะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น
การเปลือยกายและการมีรูปร่างน่าเกลียดน่ากลัวนี้
เป็นสิ่งที่น่าละอายสำหรับหญิงทั้งหลาย
กุฎุมพีผู้เป็นบิดาของบุตรอย่าได้เห็นฉันเลย
(นางติสสากล่าวว่า)
หนฺท กึ วา ตฺยาหํ (๑) ทมฺมิ กึ วา เต กโรมหํ (๒)
เยน ตฺวํ สุขิตา อสฺส สพฺพกามสมิทฺธินีติ.
- ๑ฉ. กึ วา ตฺยาหํ
- ๒ฉ.ม. กึ วา เตธ กโรมหํ
ว่ามาเถอะ ฉันจะให้หรือทำอะไรแก่เธอ
ที่เป็นเหตุให้เธอมีความสุข
สำเร็จความปรารถนาทุกอย่าง
ฉันจะให้หรือกระทำแก่เธอ
(นางเปรตนั้นตอบว่า)
จตฺตาโร ภิกฺขู สํฆโต จตฺตาโร ปน ปุคฺคลา
อฏฺฐ ภิกฺขู โภชยิตฺวา มม ทกฺขิณมาทิสิ
ตทาหํ สุขิตา เหสฺสํ สพฺพกามสมิทฺธินีติ.
ขอเธอจงนิมนต์ภิกษุ ๔ รูปจากสงฆ์
นิมนต์เจาะจงอีก ๔ รูป รวมเป็น ๘ รูป
ให้ฉันภัตตาหารแล้วอุทิศส่วนบุญให้ฉัน
เมื่อนั้น ฉันจักได้รับความสุข
สำเร็จความปรารถนาทุกอย่าง
สาธูติ สา ปฏิสฺสุตฺวา โภชยิตฺวา อฏฺฐ ภิกฺขโว
วตฺเถหิจฺฉาทยิตฺวาน ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสิ.
นางติสสานั้นรับว่า ได้จ้ะ
แล้วนิมนต์ภิกษุ ๘ รูปให้ฉันภัตตาหาร
ให้ครองไตรจีวร แล้วอุทิศส่วนบุญให้นางเปรตนั้น
สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ วิปาโก อุทปชฺชถ
โภชนจฺฉาทนปานียํ ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ.
ในลำดับที่นางติสสาอุทิศส่วนบุญให้นั้นเอง
วิบากคืออาหาร เครื่องนุ่งห่ม และน้ำดื่ม
ก็เกิดขึ้นแก่นางเปรตนั้น นี้เป็นผลแห่งทักษิณา
ตโต สุทฺธา สุจิวสนา กาสิกุตฺตมธารินี
วิจิตฺตวตฺถาภรณา สปตฺตึ อุปสงฺกมิ.
ทันใดนั้น นางเปรตมีร่างกายหมดจด นุ่งผ้าสะอาด
สวมใส่ผ้าเนื้อดีกว่าผ้าแคว้นกาสี
มีพัสตราภรณ์และเครื่องประดับวิจิตรงดงาม
เข้าไปหานางติสสาซึ่งเป็นหญิงร่วมสามี
(นางติสสาจึงถามว่า)
อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต
โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา โอสธี วิย ตารกา.
เทพธิดา เธอมีผิวพรรณงามยิ่งนัก
เปล่งรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ
สถิตอยู่ดุจดาวประกายพรึก
เกน เตตาทิโส วณฺโณ เกน เต อิธ มิชฺฌติ
อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา เย เกจิ มนโส ปิยา.
เพราะบุญอะไรเธอจึงมีผิวพรรณงามเช่นนี้
ผลอันพึงปรารถนาจึงสำเร็จแก่เธอในวิมานนี้
และโภคะทั้งมวลล้วนน่าพอใจจึงเกิดขึ้นแก่เธอ
ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว
มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ
เกนาสิ เอวญฺชลิตานุภาวา
วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ.
เทพธิดาผู้มีอานุภาพมาก ฉันขอถามว่า
สมัยเมื่อเธอเกิดเป็นมนุษย์ได้ทำบุญอะไรไว้
เพราะบุญอะไรเธอจึงมีอานุภาพรุ่งเรือง
และมีรัศมีกายสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอย่างนี้
(นางมัตตาเทพธิดาตอบว่า)
อหํ มตฺตา ตุวํ ติสฺสา สปตฺตี เต ปุเร อหุํ
ปาปกมฺมํ กริตฺวาน เปตโลกํ อิโต คตา.
เมื่อก่อน ฉันชื่อมัตตา เธอชื่อติสสา
ฉันเป็นหญิงร่วมสามีของเธอ
เพราะทำกรรมชั่วไว้จึงต้องจากโลกนี้ไปยังเปตโลก
ตว ทินฺเนน ทาเนน โมทามิ อกุโตภยา
จิรํ ชีวาหิ ภคินิ สห สพฺเพหิ ญาติภิ
อโสกํ วิรชํ เขมํ (๑) อาวาสํ วสวตฺตินํ.
- ๑ฉ.ม. ฐานํ
ฉันบันเทิงอยู่เพราะทานที่เธออุทิศให้แล้ว จึงไม่มีภัยแต่ที่ไหน
คุณน้อง ขอเธอพร้อมด้วยหมู่ญาติทุกคนจงมีอายุยืนนานเถิด
จงเข้าถึงสถานที่ที่ไม่มีความเศร้าโศก ปราศจากธุลี
มีความสำราญซึ่งเป็นที่อยู่ของท้าววสวัตดี
อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน ทานํ ทตฺวาน โสภเณ
วิเนยฺย มจฺเฉรมลํ สมูลํ
อนินฺทิตา สคฺคมุเปหิ ฐานนฺติ.
มตฺตาเปติวตฺถุ ตติยํ .
เธอผู้มีรูปงาม เธอประพฤติธรรม ให้ทานในโลกนี้
กำจัดมลทินคือความตระหนี่พร้อมทั้งเหตุได้แล้ว
ไม่มีใครตำหนิติเตียนได้ จงเข้าถึงโลกสวรรค์
มัตตาเปติวัตถุที่ ๓ จบ
จบ ๓. มัตตาเปติวัตถุ