พระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย · วิภังควรรค
๑๒. ทักขิณาวิภังคสูตร
เล่ม ๑๔ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๐๖–๗๑๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๒/๑๒ ในวิภังควรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ วิภังควรรค ทักขิณาวิภังคสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๓ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๔)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๔ หน้า ๔๖๒–๔๗๐
๑๒. ทักขิณาวิภังคสูตร
ว่าด้วยการจำแนกทักษิณา
พระนางมหาปชาบดีถวายผ้าใหม่
{๗๐๖} [๓๗๖] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ใกล้พระนครกบิลพัสดุ์ ในแคว้นสักกะ ครั้งนั้นแล พระนางมหาปชาบดีโคตมีทรงถือผ้าใหม่คู่หนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ประทับนั่งเรียบร้อยแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ผ้าใหม่คู่นี้ หม่อมฉันกรอด้ายเอง ทอเอง ตั้งใจเจาะจงพระผู้มีพระภาคเจ้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดอนุเคราะห์รับผ้าใหม่ทั้งคู่ของหม่อมฉันด้วยเถิด”{๗๐๗} เมื่อพระนางกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนโคตมี พระนางจงถวายสงฆ์เถิด เมื่อถวายสงฆ์แล้ว จักเป็นอันพระนางได้บูชาทั้งอาตมภาพและสงฆ์”
พระนางมหาปชาบดีโคตมีได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ผ้าใหม่คู่นี้หม่อมฉันกรอด้ายเอง ทอเอง ตั้งใจเจาะจงพระผู้มีพระภาคเจ้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรด อนุเคราะห์รับผ้าใหม่ทั้งคู่ของหม่อมฉันด้วยเถิด”
แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ตรัสกะพระนางเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ดังนี้ว่า “ดูก่อนโคตมี พระนางจงถวายสงฆ์เถิด เมื่อถวายสงฆ์แล้ว จักเป็นอันพระนางได้บูชาทั้งอาตมภาพและสงฆ์”
{๗๐๘} [๓๗๗] เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้ ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้า
ได้โปรดรับผ้าใหม่ทั้งคู่ของพระนางมหาปชาบดีโคตรมีด้วยเถิด พระนางมหาปชาบดีโคตมีพระมาตุจฉาของพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีอุปการะมาก ทรงทะนุถนอมเลี้ยงดู ทรงถวายพระขีรธารา เมื่อพระชนนีเสด็จสวรรคต ก็ได้ให้พระผู้มีพระภาคเจ้าเสวยพระขีรธารา แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงมีพระอุปการะมากแก่พระนางมหาปชาบดีโคตมี พระนางทรงอาศัยพระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นสรณะได้ จึงทรงเว้นขาด จากปาณาติบาต (การฆ่าสัตว์) จากอทินนาทาน (การลักทรัพย์) จากกาเมสุมิจฉาจาร (การประพฤติผิดในกาม) จากมุสาวาท (การพูดเท็จ) จากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท
ทรงอาศัยพระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงมีความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ทรงประกอบด้วยศีลที่พระอริยะมุ่งหมายได้ ทรงอาศัยพระผู้มีพระภาคเจ้าจึงเป็นผู้หมดความสงสัยในทุกข์ ในทุกขสมุทัย ในทุกขนิโรธ ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาได้ พระพุทธเจ้าข้า แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงมีพระอุปการะมากแก่พระนางมหาปชาบดีโคตมี”{๗๐๙} [๓๗๘] “ถูกแล้ว ๆ อานนท์ จริงอยู่ บุคคลอาศัยบุคคลใดแล้วเป็นผู้ถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นสรณะได้ เราไม่กล่าวถึงการตอบแทนกันง่าย ๆ ระหว่างบุคคลนี้กับบุคคลนี้ เพียงการกราบไหว้ การลุกรับ การทำอัญชลี การทำสามีจิกรรมต่อกัน ตลอดจนการบริจาคจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร
บุคคลอาศัยบุคคลใดแล้ว เว้นขาดจากปาณาติบาต จากอทินนาทาน จากกาเมสุมิจฉาจาร จากมุสาวาท จากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอัน เป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เราไม่กล่าวถึงการตอบแทนกันง่าย ๆ ระหว่างบุคคลนี้กับบุคคลนี้ เพียงการกราบไหว้ การลุกรับ การทำอัญชลี การทำสามีจิกรรมต่อกัน ตลอดจนการบริจาคจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และ คิลานปัจจัยเภสัชบริขาร
บุคคลอาศัยบุคคลใดแล้ว เป็นผู้มีความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ประกอบด้วยศีลที่พระอริยะมุ่งหมายได้ เราไม่กล่าวถึง การตอบแทนกันง่าย ๆ ระหว่างบุคคลนี้กับบุคคลนี้ เพียงการกราบไหว้ การลุกรับ การทำอัญชลี การทำสามีจิกรรมต่อกัน ตลอดจนการบริจาคจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารบุคคลอาศัยบุคคลใดแล้วเป็นผู้หมดความสงสัยในทุกข์ ในทุกขสมุทัย ในทุกขนิโรธ ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาได้ เราไม่กล่าวถึงการตอบแทนกันง่าย ๆ ระหว่างบุคคลนี้กับบุคคลนี้ เพียงการกราบไหว้ การลุกรับ การทำอัญชลี การทำสามีจิกรรมต่อกัน ตลอดจนการบริจาคจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร
ปาฏิปุคคลิกทาน ๑๔ ประการ
{๗๑๐} [๓๗๙] ดูก่อนอานนท์ ก็ทักษิณาที่เป็นปาฏิปุคคลิกมี ๑๔ ประการ คือ
๑. ถวายทานในตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า นี้เป็น
ทักษิณาที่เป็นปาฏิปุคคลิกประการที่ ๑
๒. ถวายทานในพระปัจเจกสัมพุทธเจ้า นี้เป็นทักษิณาที่เป็น
ปาฏิปุคคลิกประการที่ ๒
๓. ถวายทานในสาวกของตถาคตผู้เป็นพระอรหันต์ นี้เป็น
ทักษิณาที่เป็นปาฏิปุคคลิกประการที่ ๓
๔. ถวายทานในท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำอรหัตตผลให้แจ้ง นี้เป็น
ทักษิณาที่เป็นปาฏิปุคคลิกประการที่ ๔
๕. ถวายทานแก่พระอนาคามี นี้เป็นทักษิณาที่เป็นปาฏิปคคลิกประการที่ ๕
- ๑ทักษิณาที่เป็นปาฏิปุคคลิก หมายถึงการถวายทานเจาะจงบุคคล
๖. ถวายทานในท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำอนาคามิผลให้แจ้ง นี้เป็นทักษิณาที่เป็นปาฏิปุคคลิกประการที่ ๖๗. ถวายทานแก่พระสกทาคามี นี้เป็นทักษิณาที่เป็นปาฏิปุคคลิกประการที่ ๗
๘. ถวายทานในท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำสกทาคามิผลให้แจ้ง นี้เป็นทักษิณาที่เป็นปาฏิปุคคลิกประการที่ ๘๙. ถวายทานในพระโสดาบัน นี้เป็นทักษิณาที่เป็นปาฏิปุคคลิก ประการที่ ๙
๑๐. ถวายทานในท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำโสดาปัตติผลให้แจ้ง นี้เป็นทักษิณาที่เป็นปาฏิปุคคลิกประการที่ ๑๐๑๑. ให้ทานในบุคคลภายนอกผู้ปราศจากความกำหนัดในกาม นี้เป็นทักษิณาที่เป็นปาฏิปุคคลิกประการที่ ๑๑๑๒. ให้ทานในปุถุชนผู้มีศีล นี้เป็นทักษิณาที่เป็นปาฏิปุคคลิกประการที่ ๑๒
๑๓. ให้ทานในปุถุชนผู้ทุศีล นี้เป็นทักษิณาที่เป็นปาฏิปุคคลิกประการที่ ๑๓
๑๕. ให้ทานในสัตว์ดิรัจฉาน นี้เป็นทักษิณาที่เป็นปาฏิปุคคลิกประการที่ ๑๔
- ๑บุคคลภายนอกผู้ปราศจากความกำหนัดในกาม หมายถึงนักบวชในลัทธิกรรมวาทีและกิริยวาที ซึ่งเป็นผู้ได้โลกิยอภิญญา ๕ (ม.อุ.อ. ๒๒๙)
- ๒ปุถุชนผู้มีศีล หมายถึงปุถุชน (คนสามัญหรือชาวบ้านทั่วไป) ที่มีศีลเป็นพี้นจิต ไม่คุยอวด ไม่มีมารยา (สร้างภาพ) ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ดำเนินชีวิตด้วยอาชีพกสิกรรมหรือพาณิชยกรรมโดยถูกต้องชอบธรรม ปุถุชนผู้ทุศีล หมายถึงปุถุชนผู้ดำเนินชีวิตด้วยอาชีพที่เบียดเบียนผู้อื่น เช่น อาชีพประมงจับปลาเป็นต้น (ม.อุ.อ. ๒๒๙)
{๗๑๑} ดูก่อนอานนท์ ใน ๑๔ ประการนั้น บุคคลให้ทานในสัตว์ดิรัจฉานพึงหวังผลทักษิณาได้ร้อยเท่า ให้ทานในปุถุชนผู้ทุศีล พึงหวังผลทักษิณาได้พันเท่า ให้ทานในปุถุชนผู้มีศีล พึงหวังผลทักษิณาได้แสนเท่า ให้ทานในบุคคลภายนอกผู้ปราศจากความกำหนัดในกาม พึงหวังผลทักษิณาได้แสนโกฏิเท่า ให้ทานในท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำโสดาปัตติผลให้แจ้ง พึงหวังผลทักษิณาจนนับไม่ได้ จนประมาณไม่ได้ จะป่วยกล่าวไปไยถึงการให้ทานในพระโสดาบัน ในท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำสกทาคามิผลให้แจ้ง ในพระสกทาคามี ในท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำอนาคามิผลให้แจ้ง ในพระอนาคามี ในท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำอรหัตตผลให้แจ้ง ในสาวกของตถาคตผู้เป็นอรหันต์ ในพระปัจเจกสัมพุทธเจ้า และในตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเล่า
สังฆทาน ๗ ประการ
{๗๑๒} [๓๘๐] ดูก่อนอานนท์ ก็ทักษิณาที่ถึงแล้วในสงฆ์มี ๗ ประการ คือ
๑. ถวายทานในสงฆ์สองฝ่าย มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข นี้เป็นทักษิณาที่ถึงแล้วในสงฆ์ประการที่ ๑
๒. ถวายทานในสงฆ์สองฝ่าย ในเมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว นี้เป็นทักษิณาที่ถึงแล้วในสงฆ์ประการที่ ๒
๓. ถวายทานในภิกษุสงฆ์ นี้เป็นทักษิณาที่ถึงแล้วในสงฆ์ประการที่ ๓
๔. ถวายทานในภิกษุณีสงฆ์ นี้เป็นทักษิณาที่ถึงแล้วในสงฆ์ประการที่ ๔
๕. เผดียงสงฆ์ว่า ‘ขอได้โปรดจัดภิกษุและภิกษุณีจำนวนเท่านี้ขึ้นเป็นสงฆ์แก่ข้าพเจ้า’ แล้วถวายทาน นี้เป็นทักษิณาที่ถึงแล้วในสงฆ์ประการที่ ๕
- ๑สงฆ์สองฝ่าย คือ ภิกษุณีสงฆ์ฝ่ายหนึ่ง และภิกษุสงฆ์อีกฝ่ายหนึ่ง (วิ.อ. ๒/๑๖๖, ม.อุ.อ. ๒๓๐)
- ๒เผดียงสงฆ์ คือประกาศให้สงฆ์ทราบ
๖. เผดียงสงฆ์ว่า ‘ขอได้โปรดจัดภิกษุจำนวนเท่านี้ขึ้นเป็นสงฆ์แก่ข้าพเจ้า’ แล้วถวายทาน นี้เป็นทักษิณาที่ถึงแล้วในสงฆ์ประการที่ ๖
๗. เผดียงสงฆ์ว่า ‘ขอได้โปรดจัดภิกษุณีจำนวนเท่านี้ขึ้นเป็นสงฆ์แก่ข้าพเจ้า’ แล้วถวายทาน นี้เป็นทักษิณาที่ถึงแล้วในสงฆ์ประการที่ ๗
{๗๑๓} ดูก่อนอานนท์ ก็ในอนาคตกาลจักมีแต่เหล่าภิกษุโคตรภู มีผ้ากาสาวพัสตร์พันคอ เป็นคนทุศีล มีบาปธรรม คนทั้งหลายจักถวายทานเจาะจงสงฆ์ได้ในเหล่าภิกษุผู้ทุศีลนั้น ดูก่อนอานนท์ ทักษิณาที่ถึงแล้วในสงฆ์แม้ในเวลานั้น เราก็กล่าวว่ามีผลนับไม่ได้ ประมาณไม่ได้ แต่ว่าเราไม่กล่าวปาฏิปุคคลิกทานว่ามีผลมากกว่าทักษิณาที่ถึงแล้วในสงฆ์โดยปริยายไร ๆ เลย
ความบริสุทธิ์แห่งทักษิณา ๔
{๗๑๔} [๓๘๑] ดูก่อนอานนท์ ก็ความบริสุทธิ์แห่งทักษิณานี้มี ๔ อย่าง ๔ อย่าง คืออะไรบ้าง คือ
๑. ทักษิณาที่บริสุทธิ์ฝ่ายทายก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก
๒. ทักษิณาที่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายทายก
๓. ทักษิณาที่ฝ่ายทายกก็ไม่บริสุทธิ์ ฝ่ายปฏิคาหกก็ไม่บริสุทธิ์
๔. ทักษิณาที่บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกทั้งฝ่ายปฏิคาหก
{๗๑๕} ดูก่อนอานนท์ ก็ทักษิณาที่บริสุทธิ์ฝ่ายทายก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก เป็นอย่างไร ดูก่อนอานนท์ ในข้อนี้ ทายกเป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม แต่
- ๑เหล่าภิกษุโคตรภู ผู้รับผลเพียงโคตร ผู้เป็นภิกษุเพียงชื่อ (ม.อุ.อ. ๒๓๑) หมายถึงพวกภิกษุในระยะใกล้จะหมดอายุพระพุทธศาสนา ซึ่งเป็นผู้ไม่เคร่งครัดปฏิบัติห่างเหินพระธรรมวินัย แต่ยังมีเครี่องหมายเพศ เช่น ผ้าเหลืองเป็นต้น และถือว่าตนยังเป็นภิกษุสงฆ์อยู่
- ๒ทายก คือผู้ให้ทาน ผู้ถวายทาน ปฏิคาหก คือผู้รับทาน ผู้รับของถวาย
ปฏิคาหกเป็นผู้ทุศีลมีบาปธรรม อย่างนี้แลเป็นทักษิณาชื่อว่าบริสุทธิ์ฝ่ายทายกไม่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก
{๗๑๖} ดูก่อนอานนท์ ก็ทักษิณาที่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายทายก เป็นอย่างไร ดูก่อนอานนท์ ในข้อนี้ ทายกเป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม แต่ปฏิคาหกเป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม อย่างนี้แลเป็นทักษิณาชื่อว่าบริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายทายก{๗๑๗} ดูก่อนอานนท์ ก็ทักษิณาที่ฝ่ายทายกก็ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหกก็ไม่บริสุทธิ์เป็นอย่างไร ดูก่อนอานนท์ ในข้อนี้ ทายกก็เป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม ทั้งปฏิคาหกก็เป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม อย่างนี้แลเป็นทักษิณาชื่อว่าฝ่ายทายกก็ไม่บริสุทธิ์ ฝ่ายปฏิคาหกก็ไม่บริสุทธิ์{๗๑๘} ดูก่อนอานนท์ ก็ทักษิณาที่บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายก ทั้งฝ่ายปฏิคาหก เป็นอย่างไร ดูก่อนอานนท์ ในข้อนี้ ทายกก็เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ทั้งปฏิคาหกก็เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม อย่างนี้แลเป็นทักษิณาชื่อว่าบริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกทั้งฝ่ายปฏิคาหกดูก่อนอานนท์ ความบริสุทธิ์แห่งทักษิณามี ๔ อย่างนี้แล”
พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้แล้ว ได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ต่อไปว่า
{๗๑๙} [๓๘๒] ผู้ใดเป็นผู้มีศีล ได้ของมาโดยชอบธรรม มีจิต
เลื่อมใสดี เชื่อกรรมและผลของกรรมอย่างยิ่ง ให้ทาน
ในคนทุศีล ทักษิณาของผู้นั้นชื่อว่าบริสูทธิ์ฝ่ายทายก
ผู้ใดเป็นผู้ทุศีล ได้ของมาโดยไม่ชอบธรรม มีจิต
ไม่เลื่อมใส ไม่เชื่อกรรมและผลของกรรมอย่างยิ่ง ให้
ทานในคนมีศีล ทักษิณาของผู้นั้นชื่อว่าบริสูทธิ์ฝ่าย
ปฏิคาหก
ผู้ใดเป็นผู้ทุศีล ได้ของมาโดยไม่ชอบธรรม มีจิต
ไม่เลื่อมใส ไม่เชื่อกรรมและผลของกรรมอย่างยิ่ง ให้
ทานในคนทุศีล เราไม่กล่าวทานของผู้นั้นว่ามีผลไพบูลย์
ผู้ใดเป็นผู้มีศีล ได้ของมาโดยชอบธรรม มีจิต
เลื่อมใสดี เชื่อกรรมและผลของกรรมอย่างยิ่ง ให้ทาน
ในคนมีศีล เรากล่าวทานของผู้นั้นแลว่ามีผลไพบูลย์
ผู้ใดเป็นผู้ปราศจากราคะแล้ว ได้ของมาโดยชอบ
ธรรม มีจิตเลื่อมใสดี เชื่อกรรมและผลของกรรม
อย่างยิ่ง ให้ทานในคนที่ปราศจากราคะแล้ว เรากล่าว
ทานของผู้นั้นแลว่าเลิศกว่าอามิสทานทั้งหลาย
จบ ทักขิณาวิภังคสูตรที่ ๑๒
จบ วิภังควรรคที่ ๔
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑.ภัทเทกรัตตสูตร ๒.อานันทภัทเทกรัตตสูตร
๓.มหากัจจานภัทเทกรัตตสูตร ๔.โลมสกังคิยภัทเทกรัตตสูตร
๕.จูฬกัมมวิภังคสูตร ๖.มหากัมมวิภังคสูตร
๗.สฬายตนวิภังคสูตร ๘.อุทเทสวิภังคสูตร
๙.อรณวิภังคสูตร ๑๐.ธาตุวิภังคสูตร
๑๑.สัจจวิภังคสูตร ๑๒.ทักขิณาวิภังคสูตร
- ๑ทานที่เลิศกว่าอามิสทานทั้งหลาย ในที่นี้หมายถึงทานที่พระอรหันต์ซึ่งเป็นบุคคลผู้ปราศจากราคะอย่างยิ่งถวายแก่พระอรหันต์ด้วยกัน (ม.อุ.อ. ๒๓๓)
๕. สฬายตนวรรค
หมวดว่าด้วยอายตนะ ๖
๑. อนาถปิณฑิโกวาทสูตร
ว่าด้วยการให้โอวาทแก่อนาถบิณฑิกคฤหบดี
{๗๒๐} [๓๘๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล อนาถบิณฑิกคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา จึงเรียกชายคนหนึ่งมาว่า “มานี่หน่อย พ่อคุณ เธอจงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วจงถวายบังคมพระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้าตามคำของเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อนาถบิณฑิกคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ขอถวายบังคมพระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้า’ และจงเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่
ครั้นแล้วจงกราบเท้าพระสารีบุตรตามคำของเราว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อนาถบิณฑิกคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ขอกราบเท้าท่านพระสารีบุตรด้วยเศียรเกล้า’ และจงเรียนท่านอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอโอกาส ขอท่านพระสารีบุตรจงอาศัยความอนุเคราะห์โปรดเข้าไปยังนิเวศน์ของอนาถบิณฑิกคฤหบดีด้วยเถิด”{๗๒๑} ชายผู้นั้นรับคำอนาถบิณฑิกคฤหบดีแล้วได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อนาถบิณฑิกคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา เขาขอถวายบังคมพระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้า” ดังนี้แล้วได้เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ไหว้ท่านพระสารีบุตร นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบเรียนท่านพระสารีบุตร
จบ ๑๒. ทักขิณาวิภังคสูตร