arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธสังยุต จุลปัณณาสก์ · ทิฏฐิวรรค

๑๐. อานันทสูตร

เล่ม ๑๗

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๖๔–๓๖๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในทิฏฐิวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ขันธสังยุต จุลปัณณาสก์ ทิฏฐิวรรค อานันทสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๗)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๗ หน้า ๒๕๒–๒๕๕

หน้า ๒๕๒

๑๐. อานันทสูตร

ว่าด้วยสิ่งที่เป็นอนิจจังและเป็นอนัตตา

{๓๖๔} [๑๕๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ... แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าจงทรงแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์โดยย่อ ซึ่งข้าพระองค์ได้ฟังแล้วพึงหลีกออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ควรหรือหนอที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”“ไม่ควรเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“เวทนา... สัญญา... สังขารทั้งหลาย... วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

หน้า ๒๕๓

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ควรหรือหนอที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”

“ไม่ควรเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

{๓๖๕} “ดูก่อนอานนท์ เพราะเหตุนั้นแล รูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ที่เป็นอดีตก็ดี อนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ที่เป็นภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดี เลวหรือประณีตก็ดี อยู่ในที่ไกลหรือที่ใกล้ก็ดี ทั้งหมดนั้นก็สักแต่ว่ารูป เธอพึงเห็นรูปนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง ...

สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง ...

สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ....

วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่ง ที่เป็นอดีตก็ดี อนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ที่เป็นภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดี เลวหรือประณีตก็ดี อยู่ในที่ไกลหรือที่ใกล้ก็ดี ทั้งหมดนั้นก็สักแต่ว่าวิญญาณ เธอพึงเห็นวิญญาณนั้น ด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ดูก่อนอานนท์ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในรูป ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในเวทนา ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในสัญญา ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในสังขาร ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในวิญญาณ เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด จึงหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

จบ ทิฏฐิวรรคที่ ๕

หน้า ๒๕๔

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อัชฌัตติกสูตร ๒. เอตังมมสูตร

๓. โสอัตตาสูตร ๔. โนจเมสิยาสูตร

๕. มิจฉาทิฏฐิสูตร ๖. สักกายทิฏฐิสูตร

๗. อัตตานุทิฏฐิสูตร ๘. อภินิเวสสูตร

๙. ทุติยอภินิเวสสูตร ๑๐. อานันทสูตร

จบ จุลปัณณาสก์

รวมวรรคที่มีในจุลปัณณาสก์นี้ คือ

๑. อันตวรรค ๒. ธัมมกถิกวรรค

๓. อวิชชาวรรค ๔. กุกกุฬวรรค

๕. ทิฏฐิวรรค

เรียกว่า ตติยปัณณาสก์และนิบาตก็มี ในขันธสังยุตนั้น

รวมปัณณาสก์ที่มีในขันธสังยุต ๓ ปัณณาสก์

จบ ขันธสังยุต

หน้า ๒๕๕

๒. ราธสังยุต

๑. ปฐมวรรค

๑. มารสูตร

ว่าด้วยขันธมาร

{๓๖๖} [๑๖๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล ท่านพระราธะได้ไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีคำที่กล่าวกันว่า ‘มาร มาร’ ดังนี้ ที่กล่าวว่า ‘มาร’ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนราธะ เมื่อรูปมีอยู่ มารคือความตายจึงมี ผู้ทำให้ตายจึงมี หรือผู้ตายจึงมี เพราะฉะนั้น ราธะ เธอจงเห็นรูปว่าเป็นมาร เป็นผู้ทำให้ตาย เป็นผู้ตาย เป็นดังโรค เป็นดังหัวฝี เป็นดังลูกศร เป็นความทุกข์ เป็นตัวทุกข์ บุคคลเหล่าใดย่อมเห็นรูปนั้นด้วยอาการอย่างนี้ บุคคลเหล่านั้นชื่อว่าเห็นถูกต้องเมื่อเวทนามีอยู่ ...

เมื่อสัญญามีอยู่ ...

เมื่อสังขารมีอยู่ ...

เมื่อวิญญาณมีอยู่ มารจึงมี ผู้ทำให้ตายจึงมี ผู้ตายจึงมี เพราะฉะนั้นราธะ เธอจงเห็นวิญญาณว่าเป็นมาร เป็นผู้ทำให้ตาย เป็นผู้ตาย เป็นดังโรค เป็นดังหัวฝี เป็นดังลูกศร เป็นความทุกข์ เป็นตัวทุกข์ บุคคลเหล่าใดย่อมเห็นวิญญาณนั้นด้วยอาการอย่างนี้ บุคคลเหล่านั้นชื่อว่าเห็นถูกต้อง“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ความเห็นถูกต้องมีประโยชน์อย่างไร”