arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธสังยุต มูลปัณณาสก์ · นตุมหากวรรค

๓. ภิกขุสูตร ที่ ๑

เล่ม ๑๗

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๔–๗๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๐ ในนตุมหากวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ขันธสังยุต มูลปัณณาสก์ นตุมหากวรรค ภิกขุสูตร ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๑๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๗)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๗ หน้า ๔๗–๔๙

หน้า ๔๗

๓ อัญญตรภิกขุสูตร

ว่าด้วยคิดถึงสิ่งใดก็ถูกบัญญัติเพราะสิ่งนั้น

{๗๔} [๓๕] เรื่องเกิดที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ขอประทานพระวโรกาสเถิด พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์โดยย่อ พอที่ข้าพระองค์ฟังแล้วพึงเป็นผู้ปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ บุคคลย่อมครุ่นคิดถึงสิ่งใด ย่อมถึงการนับ(ว่าเป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง)ตามความครุ่นคิดนั้น บุคคลย่อมไม่ครุ่นคิดถึงสิ่งใด ย่อมไม่ถึงการนับ(ว่าเป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง)ตามความครุ่นคิดนั้น”

“ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์เข้าใจแล้ว ข้าแต่พระสุคตเจ้า ข้าพระองค์เข้าใจแล้ว”

“ดูก่อนภิกษุ ก็เธอเข้าใจเนื้อความแห่งคำที่เรากล่าวโดยย่อไดัโดยพิสดารอย่างไร”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าบุคคลคิดถึงรูป ย่อมถึงการนับ (ว่าเป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง) ตามความครุ่นคิดนั้น ถ้าครุ่นคิดถึงเวทนา ... ถ้าครุ่นคิดถึงสัญญา ... ถ้าครุ่นคิดถึงสังขารทั้งหลาย ... ถ้าครุ่นคิดถึงวิญญาณ ย่อมถึงการนับ (ว่าเป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง) ตามความครุ่นคิดนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าบุคคลไม่ครุ่นคิดถึงรูป ก็ไม่ถึงการนับ(ว่าเป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง) ตามความครุ่นคิดนั้น ถ้าไม่ครุ่นคิดถึงเวทนา ... ถ้าไม่

หน้า ๔๘

ครุ่นคิดถึงสัญญา... ถ้าไม่ครุ่นคิดถึงสังขารทั้งหลาย... ถ้าไม่ครุ่นคิดถึงวิญญาณ ก็ไม่ถึงการนับ (ว่าเป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง) ตามความครุ่นคิดนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เข้าใจเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วโดยย่อได้โดยพิสดารอย่างนี้แล”

{๗๕} “สาธุ สาธุ ภิกษุ ดีนักแล ที่เธอเข้าใจเนื้อความแห่งคำที่เรากล่าวโดยย่อได้โดยพิสดาร ดูก่อนภิกษุ ถ้าบุคคลครุ่นคิดถึงรูป ย่อมถึงการนับ(ว่าเป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง)ตามความครุ่นคิดนั้น ถ้าครุ่นคิดถึงเวทนา ... ถ้าครุ่นคิดถึงสัญญา ... ถ้าครุ่นคิดถึงสังขารทั้งหลาย ... ถ้าครุ่นคิดถึงวิญญาณ ย่อมถึงการนับ(ว่าเป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง)ตามความครุ่นคิดนั้น ดูก่อนภิกษุ ถ้าบุคคลไม่ครุ่นคิดถึงรูป ก็ไม่ถึงการนับ(ว่าเป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง)ตามความครุ่นคิดนั้น ถ้าไม่ครุ่นคิดถึงเวทนา ... ถ้าไม่ครุ่นคิดถึงสัญญา ... ถ้าไม่ครุ่นคิดถึงสังขารทั้งหลาย... ถ้าไม่ครุ่นคิดถึงวิญญาณ

ก็ไม่ถึงการนับ(ว่าเป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง)ตามความครุ่นคิดนั้น ดูก่อนภิกษุ เธอพึงเห็น เนื้อความแห่งคำที่เรากล่าวโดยย่อได้โดยพิสดารอย่างนี้แล”{๗๖} ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปนั้นยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า ลุกจากอาสนะถวายบังคม กระทำประทักษิณแล้วหลีกไป ครั้งนั้นแล เธอได้ปลีกตัวออกจากหมู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ไม่นานนักก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกันด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ก็ภิกษุนั้นได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลาย

หน้า ๔๙

๔. ทุติยอัญญตรภิกขุสูตร

ว่าด้วยหมกมุ่นถึงสิ่งใดก็ถูกบัญญัติเพราะสิ่งนั้น สูตรที่ ๒

{๗๗} [๓๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ขอประทานพระวโรกาสเถิด พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์โดยย่อ พอที่ข้าพระองค์ฟังแล้วพึงเป็นผู้ปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ บุคคลครุ่นคิดถึงสิ่งใด ย่อมหมกมุ่นถึงสิ่งนั้น หมกมุ่นถึงสิ่งใด ย่อมถึงการนับ(ว่าเป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง)ตามความครุ่นคิดนั้น ไม่ครุ่นคิดถึงสิ่งใด ย่อมไม่หมกมุ่นถึงสิ่งนั้น ไม่หมกมุ่นถึงสิ่งใด ย่อมไม่ถึงการนับ(ว่าเป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง)ตามความครุ่นคิดนั้น”

“ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์เข้าใจแล้ว ข้าแต่พระสุคตเจ้า ข้าพระองค์เข้าใจแล้ว”

“ดูก่อนภิกษุ ก็เธอเข้าใจเนื้อความแห่งคำที่เรากล่าวโดยย่อได้โดยพิสดาร อย่างไร”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าบุคคลครุ่นคิดถึงรูป ย่อมหมกมุ่นถึงรูปนั้น หมกมุ่นถึงรูปใด ย่อมถึงการนับ(ว่าเป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง) ตามความครุ่นคิดนั้น ถ้าครุ่นคิดถึงเวทนา ... ถ้าครุ่นคิดถึงสัญญา ... ถ้าครุ่นคิดถึงสังขารทั้งหลาย ... ถ้าครุ่นคิดถึงวิญญาณ ย่อมหมกมุ่นถึงวิญญาณนั้น หมกมุ่นถึงวิญญาณใด ย่อมถึงการนับ(ว่าเป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง) ตามความครุ่นคิดนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าบุคคลไม่ครุ่นคิดถึงรูป ก็ย่อมไม่