พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธสังยุต มัชฌิมปัณณาสก์ · อรหันตวรรค
๘. รชนิยสัณฐิตสูตร
เล่ม ๑๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๐ ในอรหันตวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ขันธสังยุต มัชฌิมปัณณาสก์ อรหันตวรรค รชนิยสัณฐิตสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๗ หน้า ๑๐๘–๑๐๙
๘. รชนียสัณฐิตสูตร
ว่าด้วยการละความพอใจในสิ่งที่จูงใจให้กำหนัด
{๑๔๖} [๗๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ขอประทานพระวโรกาสเถิด พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์โดยย่อ พอที่ข้าพระองค์ฟังแล้วพึงเป็นผู้ปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ สิ่งใดแลเป็นสิ่งจูงใจให้กำหนัด เธอควรละความพอใจในสิ่งนั้นเสีย”
“ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์เข้าใจแล้ว ข้าแต่พระสุคตเจ้า ข้าพระองค์เข้าใจแล้ว”
“ดูก่อนภิกษุ ก็เธอเข้าใจเนื้อความแห่งคำที่เรากล่าวโดยย่อได้โดยพิสดารอย่างไร”
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ รูปเป็นสิ่งจูงใจให้กำหนัด เวทนาเป็นสิ่งจูงใจให้กำหนัด สัญญาเป็นสิ่งจูงใจให้กำหนัด สังขารทั้งหลายเป็นสิ่งจูงใจให้กำหนัด วิญญาณเป็นสิ่งจูงใจให้กำหนัด ข้าพระองค์ควรละความพอใจในรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณนั้นเสีย ข้าพระองค์เข้าใจเนื้อความแห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสโดยย่อได้โดยพิสดารอย่างนี้แล”“สาธุ สาธุ ภิกษุ ดีนักแล ที่เธอเข้าใจเนื้อความแห่งคำที่เรากล่าวโดยย่อได้โดยพิสดาร ดูก่อนภิกษุ รูปเป็นสิ่งจูงใจให้กำหนัด เวทนาเป็นสิ่งจูงใจให้กำหนัด สัญญาเป็นสิ่งจูงใจให้กำหนัด สังขารทั้งหลายเป็นสิ่งจูงใจให้
กำหนัด วิญญาณเป็นสิ่งจูงใจให้กำหนัด เธอควรละความพอใจในรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณนั้นเสีย เธอพึงเห็นเนื้อความแห่งคำที่เรากล่าวโดยย่อโดยพิสดารอย่างนี้แล”
ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปนั้นยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า ... ก็ภิกษุนั้นได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลาย
๙. ราธสูตร
ว่าด้วยการไม่มีอหังการ มมังการ และมานานุสัย
{๑๔๗} [๗๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
ครั้งนั้นแล ท่านพระราธะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลรู้เห็นอย่างไรจึงจะไม่มีอหังการ มมังการ และมานานุสัยในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนราธะ รูปอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีตก็ดี อนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ที่มีภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดี เลวหรือประณีตก็ดี ทั้งที่อยู่ในที่ไกลหรือใกล้ก็ดี ทั้งหมดนั้นก็สักแต่ว่ารูป อริยสาวกย่อมเห็นรูปนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง ...
สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง ...
สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ...
- ๑อหังการ หมายถึงทิฏฐิ คือทิฏฐิว่าเป็นเรา มมังการ หมายถึงตัณหา คือตัณหาว่าเป็นของเรา มานานุสัย หมายถึงกิเลสที่นอนเนื่องคือมานะ ความถือตัว (ม.ม.อ.๑๔๖, สํ.นิ.อ. ๒๓๗)
จบ ๘. รชนิยสัณฐิตสูตร