พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ราธสังยุต · อุปนิสินนวรรค
๑๒. นิโรธธัมมสูตร
เล่ม ๑๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๑๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๒/๑๒ ในอุปนิสินนวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ราธสังยุต อุปนิสินนวรรค นิโรธธัมมสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๗)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๔๕๓–๔๕๕
๙. ขยธรรมสูตร
[๔๑๓] ดูก่อนราธะ สิ่งใดแลเป็นขยธรรม ฯลฯ.
จบ ขยธรรมสูตร
๑๐. วยธรรมสูตร
[๔๑๔] ดูก่อนราธะ สิ่งใดแลเป็นวยธรรม ฯลฯ.
จบ วยธรรมสูตร
๑๑. สมุทยธรรมสูตร
ว่าด้วยการละความพอใจ สิ่งที่รู้เกิดขึ้น
[๔๑๕] ดูก่อนราธะ สิ่งใดแลเป็นสมุทยธรรม เธอพึงละความพอใจ ความกำหนัด ความกำหนัดด้วยสามารถความพอใจในสิ่งนั้นเสีย ฯลฯ.
จบ สมุทยธรรมสูตร
๑๒. นิโรธธรรมสูตร
ว่าด้วยการละความพอใจ ในสิ่งที่รู้จักดับ
[๔๑๖] กรุงสาวัตถี. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะท่านพระราธะว่า ดูก่อนราธะ สิ่งใดแลเป็นนิโรธธรรม เธอพึงละความพอใจ ความกำหนัด ความกำหนัดด้วยสามารถความพอใจในสิ่งนั้นเสีย ดูก่อนราธะก็สิ่งใดเล่าเป็นนิโรธธรรม ? ดูก่อนราธะ รูปแลเป็นนิโรธธรรม เธอพึงละความพอใจ ความกำหนัด ความกำหนัดด้วยสามารถความพอใจในรูปนั้นเสีย เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เป็นนิโรธธรรม เธอพึงละ
ความพอใจ ความกำหนัด ความกำหนัดด้วยสามารถความพอใจในวิญญาณนั้นเสีย ดูก่อนราธะ สิ่งใดแลเป็นนิโรธธรรม เธอพึงละความพอใจ ความกำหนัด ความกำหนัดด้วยสามารถความพอใจในสิ่งนั้นเสีย.
จบ นิโรธธรรมสูตร
จบ อุปสินนวรรค
อรรถกถาอุปนิสินวรรคที่ ๔
วรรคที่ ๔ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสด้วยอำนาจอุปนิสินนกถา.
แต่ว่าราธสังยุตนี้แม้ทั้งสิ้นพึงทราบว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงกระทำด้วยอำนาจธรรมเป็นเครื่องบ่มวิมุตติแก่พระเถระ.
จบ อรรถกถาอุปนิสินนวรรค
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. มารสูตร ๒. มารธรรมสูตร ๓. อนิจจสูตร ๔. อนิจจธรรมสูตร๕. ทุกขสูตร ๖. ทุกขธรรมสูตร ๗. อนัตตสูตร ๘. อนัตตธรรมสูตร๙. ขยธรรมสูตร ๑๐. วยธรรมสูตร ๑๑. สมุทยธรรมสูตร๑๒. นิโรธธรรมสูตร
จบ ราธสังยุต
๓. ทิฏฐิสังยุต
โสตาปัตติวรรคที่ ๑
๑. วาตสูตร
ว่าด้วยเหตุเกิดมิจฉาทิฏฐิ
[๔๑๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน กรุงสาวัตถี ฯลฯ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรหนอมีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไรทิฏฐิจึงเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ลมย่อมไม่พัด แม่น้ำย่อมไม่ไหล สตรีมีครรภ์ย่อมไม่คลอด พระจันทร์และพระอาทิตย์ย่อมไม่ขึ้นหรือไม่ตกลงเป็นของตั้งอยู่มั่นคง เหมือนเสาระเนียด ดังนี้.
ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของข้าพระองค์ทั้งหลาย มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นรากฐาน มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นแบบ มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นที่พึ่งอาศัย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอเนื้อความแห่งพระสูตรนี้จงแจ่มแจ้งกะพระผู้มีพระภาคเจ้าเถิด ภิกษุทั้งหลายได้ฟังธรรมของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว จักทรงจำไว้.
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้นเธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราตถาคตจักกล่าว. ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระพุทธดำรัสแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อรูปแลมีอยู่ เพราะถือมั่นรูป เพราะยึดมั่นรูป ทิฏฐิจึงเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ลมย่อมไม่พัด แม่น้ำย่อมไม่ไหล สตรีมีครรภ์ย่อมไม่คลอด
จบ ๑๒. นิโรธธัมมสูตร