พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธสังยุต มัชฌิมปัณณาสก์ · เถรวรรค
๑๐. ราหุลสูตร ที่ ๒
เล่ม ๑๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๓๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในเถรวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ขันธสังยุต มัชฌิมปัณณาสก์ เถรวรรค ราหุลสูตร ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๑๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๗ หน้า ๑๘๐–๑๘๒
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนราหุล รูปอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีตก็ดี อนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ที่มีภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดี เลวหรือประณีตก็ดี ทั้งที่อยู่ในที่ไกลหรือใกล้ก็ดี ทั้งหมดนั้นก็สักแต่ว่ารูป อริยสาวกย่อมเห็นรูปนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง …
สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง …
สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง …
วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีตก็ดี อนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ที่มีภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดี เลวหรือประณีตก็ดี ทั้งที่อยู่ในที่ไกลหรือใกล้ก็ดี ทั้งหมดนั้นก็สักแต่ว่าวิญญาณ อริยสาวกย่อมเห็นรูปนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ดูก่อนราหุล บุคคลรู้เห็นอย่างนี้แล ย่อมจะไม่มีอหังการ มมังการ และมานานุสัยในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก”
๑๐. ทุติยราหุลสูตร
ว่าด้วยการมีใจปราศจากอหังการมมังการและมานานุสัย
{๒๓๖} [๙๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
ณ ที่นั้นแล ท่านพระราหุลเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อบุคคลรู้เห็นอย่างไร ใจจึงจะปราศจากอหังการ มมังการ และมานานุสัยในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก ก้าวล่วงมานะด้วยดี สงบระงับ พ้นวิเศษแล้ว”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนราหุล รูปอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีตก็ดี อนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ที่มีภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดี เลวหรือประณีตก็ดี ทั้งที่อยูในที่ไกลหรือใกล้ก็ดี ทั้งหมดนั้นก็สักแต่ว่ารูป อริยสาวกเห็นรูปนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ดังนี้แล้ว ย่อมเป็นผู้หลุดพ้นเพราะไม่ถือมั่นเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง …
สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง …
สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง …
วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีตก็ดี อนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ที่มีภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดี เลวหรือประณีตก็ดี ทั้งที่อยู่ในที่ไกลหรือใกล้ก็ดี ทั้งหมดนั้นก็สักแต่ว่าวิญญาณ อริยสาวกเห็นรูปนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ดังนี้แล้ว ย่อมเป็นผู้หลุดพ้นเพราะไม่ถือมั่นดูก่อนราหุล เมื่อบุคคลรู้เห็นอย่างนี้แล ใจจึงจะปราศจากอหังการ มมังการ และมานานุสัยในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก ก้าวล่วงมานะด้วยดี สงบระงับ พ้นวิเศษแล้ว”
จบ เถรวรรคที่ ๔
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. อานันทสูตร ๒. ติสสสูตร
๓. ยมกสูตร ๔. อนุราธสูตร
๕. วักกลิสูตร ๖. อัสสชิสูตร
๗. เขมกสูตร ๘. ฉันนสูตร
๙. ราหุลสูตร ๑๐. ทุติยราหุลสูตร
๕. ปุปผวรรค
๑. นทีสูตร
ว่าด้วยเหตุให้ถึงความพินาศเหมือนแม่นํ้า
{๒๓๗} [๙๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม่นํ้าที่ไหลลงจากภูเขาย่อมพัดพาเอาหญ้าเป็นต้นไปตอนใต้ ไหลไปไกล มีกระแสเชี่ยวที่ฝั่งทั้งสองข้างแห่งแม่น้ำนั้น ถ้าแม้จะมีต้นเลาเกิดอยู่ ต้นเลาเหล่านั้นก็จะน้อมไปทางแม่น้ำนั้น ถ้าแม้จะมีหญ้าคาเกิดอยู่ หญ้าคาเหล่านั้นก็จะน้อมไปทางแม่น้ำนั้น ถ้าแม้จะมีหญ้าปล้องเกิดอยู่ หญ้าปล้องเหล่านั้นก็จะน้อมไปทางแม่นํ้านั้น ถ้าแม้จะมีหญ้าคมบางเกิดอยู่ หญ้าคมบางเหล่านั้นก็จะน้อมไปทางแม่น้ำนั้น ถ้าแม้จะมีต้นไม้เกิดอยู่ ต้นไม้เหล่านั้นก็จะน้อมไปทางแม่น้ำนั้น บุรุษผู้ถูกกระแสนํ้าพัดพาไปอยู่ ถ้าแม้ยึดต้นเลาไว้ ต้นเลาเหล่านั้นก็จะถอนหลุดไป
บุรุษนั้นพึงถึงความพินาศซึ่งมีการถอนหลุดนั้นเป็นเหตุ ถ้าแม้เขายึดหญ้าคาไว้ ยึดหญ้าปล้องไว้ ยึดหญ้าคมบางไว้ ยึดต้นไม้ไว้ หญ้าคาเป็นต้นเหล่านั้นก็จะถอนหลุดไป บุรุษนั้นพึงถึงความพินาศซึ่งมีการถอนหลุดนั้นเป็นเหตุ แม้ฉันใดฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้ว ผู้ไม่ได้พบพระอริยเจ้าทั้งหลาย ไม่ฉลาดในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้พบสัตบุรุษ ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ ย่อมเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา เห็นอัตตามีรูป เห็นรูปในอัตตา หรือเห็นอัตตาในรูป รูปนั้นของปุถุชนนั้นย่อมจะย่อยยับไป ปุถุชนนั้นย่อมถึงความพินาศซึ่งมีความย่อยยับนั้นเป็นเหตุ
จบ ๑๐. ราหุลสูตร ที่ ๒