พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย · กัสสปสังยุตต์
๑๓. สัทธรรมปฏิรูปกสูตร
เล่ม ๑๖ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๓๑–๕๓๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๓/๑๓ ในกัสสปสังยุตต์มี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย นิทานวรรค กัสสปสังยุตต์ สัทธรรมปฏิรูปกสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๖ หน้า ๒๙๖–๓๐๐
“เพราะว่าข้อนั้นไม่มีประโยชน์ ไม่เป็นเบื้องต้นแห่งการประพฤติ
พรหมจรรย์ ย่อมไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับกิเลสเพื่อเข้าไปสงบ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพาน เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงมิได้ทรงพยากรณ์ไว้”
“ถ้าเช่นนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ไว้อย่างไรเล่า”
{๕๓๐}“พระผู้มีพระภาคฺเจ้าทรงพยากรณ์ไว้ว่า ‘นี้ทุกข์ นี้เหตุเกิดแห่งทุกข์
นี้ความดับทุกข์ นี้ทางให้ถึงความดับทุกข์”
“ก็เพราะเหตุอะไร ข้อนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงพยากรณ์ไว้”
“เพราะว่าข้อนั้นมีประโยชน์ เป็นเบื้องต้นแห่งการประพฤติพรหมจรรย์ย่อมเป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับกิเลส เพื่อเข้าไปสงบ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพาน เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงพยากรณ์ไว้” (๑๒)
๑๓. สัทธัมมปฏิรูปกสูตร
ว่าด้วยเหตุเสื่อมศาสนา
{๕๓๑}[๑๕๖] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระมหากัสสปะนั่งแล้ว
ได้ทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้
เมื่อก่อนสิกขาบทมีน้อย และภิกษุตั้งอยู่ในพระอรหัตตผลมีมาก และอะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้บัดนี้สิกขาบทมีมาก และภิกษุตั้งอยู่ในพระอรหัตตผลมีน้อย”
{๕๓๒}พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนกัสสปะ ข้อนั้นเป็นอย่างนี้ คือ เมื่อหมู่สัตว์เสื่อมทรามลง พระสัทธรรมกำลังอันตรธานไป สิกขาบทจึงมีมากขึ้น
ภิกษุตั้งอยู่ในพระอรหัตตผลจึงมีน้อยลง ดูก่อนกัสสปะ พระสัทธรรม จะยัง
ไม่อันตรธานไป ตราบเท่าที่สัทธรรมปฏิรูป ยังไม่เกิดขึ้นในโลก แต่ว่า
เมื่อใดสัทธรรมปฏิรูปเกิดขึ้นในโลก เมื่อนั้นพระสัทธรรมย่อมอันตรธานไป
ดูก่อนกัสสปะ ทองคำแท้จะยังไม่อันตรธานไป ตราบเท่าที่ทองเทียม
ยังไม่เกิดขึ้นในโลก แต่เมื่อใดทองเทียมเกิดขึ้นในโลก ทองคำแท้ย่อมหายไปฉันใด พระสัทธรรมจะยังไม่อันตรธานไป ตราบเท่าที่สัทธรรมปฏิรูปยังไม่เกิดขึ้นในโลก แต่ว่าเมื่อใดสัทธรรมปฏิรูปเกิดขึ้นในโลก เมื่อนั้น พระสัทธรรมย่อมอันตรธานไป ฉันนั้นเหมือนกัน
{๕๓๓} ดูก่อนกัสสปะ ธาตุดินก็ทำให้พระสัทธรรมอันตรธานไปไม่ได้ ธาตุนํ้า
ธาตุไฟ ธาตุลมก็ทำให้พระสัทธรรมอันตรธานไปไม่ได้ ที่แท้โมฆบุรุษใน
โลกนี้ต่างหาก ที่เกิดขึ้นมาก็ทำให้พระสัทธรรมอันตรธานไป เปรียบเหมือนเรือจะอับปางได้ก็เพราะต้นหนเท่านั้น พระสัทธรรมย่อมไม่อันตรธานไปได้ด้วยประการฉะนี้
{๕๓๔} ดูก่อนกัสสปะ เหตุฝ่ายต่ำ ๕ ประการเหล่านี้ย่อมเป็นไปเพื่อความฟั่นเฟือน เพื่อความเลือนหายไปแห่งพระสัทธรรม เหตุฝ่ายต่ำ ๕ ประการคือ
- ๑สัทธรรม ธรรมอันดี หมายถึงหลักหรือแก่นของพระพุทธศาสนา มี ๓ คือ (๑) ปริยัตติสัทธรรม สัทธรรมคือคำสั่งสอนอันจะต้องเล่าเรียน(ปริยัติ) ได้แก่ พระบาลีพุทธพจน์ (๒) ปฏิปัตติสัทธรรม สัทธรรมคือปฏิปทาอันจะต้องปฏิบัติ โดยสรุปได้แก่ อริยมรรคมีองค์ ๘ หรือไตรสิกขา (๓) ปฏิเวธสัทธรรม (หรือเรียกว่าอธิคมสัทธรรม) สัทธรรมคือผลอันจะพึงเข้าถึงหรือบรรลุด้วยการปฏิบัติ ได้แก่ มรรค ผล นิพพาน (วิ.อ.๑/๒๓๖,ม.อ.๓/๘๐) ในที่นี้คำว่า สัทธรรมปฏิรูป หมายถึงสัทธรรมปลอม หรือสิ่งที่เทียมสัทธรรม มี ๒ คือ (๑) อธิคมสัทธรรมปฏิรูป สัทธรรมคือปฏิเวธเทียม ได้แก่ อุป กิเลสแห่งวิปัสสนาญาณที่เกิดแก่ผู้ได้วิปัสสนาอ่อน ๆ ซึ่งทำให้เข้าใจผิดว่าตนบรรลุมรรคผลแล้ว อันเป็นเหตุขัดขวางไม่ให้ก้าวหน้าต่อไปในวิปัสสนาญาณ หรือเรียกว่าวิปัสสนูปกิเลส ๑๐ มีโอภาส แสงสว่างเป็นต้น (๒) ปริยัตติสัทธรรมปฏิรูป สัทธรรมคือพระปริยัติเทียม ได้แก่ วจนะต่าง ๆ ที่ไม่ใช่พระพุทธพจน์ เช่น คุฬหวินัย คุฬหเวสสันดร คุฬหมโหสถ วัณณปิฎก อังคุลิมาลปิฎก เวทัลลปิฎก เป็นต้น.(นัย.สํ.นิ.อ. ๒๒๓-๒๒๔)
อะไรบ้าง คือ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาในธรรมวินัยนี้
(๑) ไม่เคารพไม่ยำเกรงในพระศาสดา
(๒) ไม่เคารพไม่ยำเกรงในพระธรรม
(๓) ไม่เคารพไม่ยำเกรงในพระสงฆ์
(๔) ไม่เคารพไม่ยำเกรงในสิกขา
(๕) ไม่เคารพไม่ยำเกรงในสมาธิ๑
เหตุฝ่ายต่ำ ๕ ประการเหล่านี้แลย่อมเป็นไปเพื่อความฟั่นเฟือน เพื่อ
ความเลือนหายไปแห่งพระสัทธรรม
{๕๓๕} ดูก่อนกัสสปะ เหตุ ๕ ประการเหล่านี้แลย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น ไม่ฟั่นเฟือน ไม่เลือนหายแห่งพระสัทธรรม เหตุ ๕ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ในพระธรรมวินัยนี้
(๑) มีความเคารพยำเกรงในพระศาสดา
(๒) มีความเคารพยำเกรงในพระธรรม
(๓) มีความเคารพยำเกรงในพระสงฆ์
(๔) มีความเคารพยำเกรงในสิกขา
(๕) มีความเคารพยำเกรงในสมาธิ
เหตุ ๕ ประการเหล่านี้แลย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น ไม่ฟั่นเฟือน ไม่เลือนหายไปแห่งพระสัทธรรม (๑๓)
- ๑ไม่เคารพยำเกรงในพระศาสดา เช่น ผู้ที่เมื่อจะไปสู่พุทธสถาน ยังกั้นร่ม สวมรองเท้า ไม่สำรวม พูดคุยพลางเดินพลาง ไม่เคาพยำเกรงในพระธรรม เช่น เมื่อเขาป่าวประกาศเวลาฟังธรรม ก็ไม่สนใจ หรือหันไปทำกิจอย่างอื่นเสีย เมื่อฟังธรรมก็นั่งหลับ หรือคิดฟุ้งซ่าน นั่งพูดคุยเรื่องอื่น ไม่เคารพยำเกรงในพระสงฆ์ เช่น ผู้เข้าไปหาพระเถระแล้วยังไม่ไหว้ก็นั่ง ไม่สำรวมกาย ไม่ระวังวาจา นึกอยากจะพูดก็พูด ไม่เคารพในสิกขา คือผู้ไม่บำเพ็ญไตรสิกขาให้บริบูรณ์ไม่เคารพในสมาธิ คือผู้ไม่ทำให้สมาบัติ ๘ บังเกิดมีในตน หรือไม่พยายามเพี่อให้บังเกิด (นัย สิ.นิ.อ. ๒๒๗)
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. สันตฎฐสูตร ๒. อโนตตัปปีสูตร
๓. จันทูปมสูตร ๔. กุลูปกสูตร
๕. ชิณณสูตร ๖. โอวาทสูตร
๗. ทุติยโอวาทสูตร ๘. ตติยโอวาทสูตร
๙. ณานาภิญญสูตร ๑๐. อุปัสสยสูตร
๑๑. จีวรสูตร ๑๒. ปรัมมรณสูตร
๑๓. สัทธัมมปฏิรูปกสูตร
จบ กัสสปสังยุต
๖. ลาภสักการสังยุต
๑. ปฐมวรรค
๑. ทารุณสูตร
ว่าด้วยลาภสักการะเป็นธรรมทำอันตรายแก่การบรรลุธรรม
{๕๓๖}[๑๕๗] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อาราม
ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า
{๕๓๗}“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภสักการะและชื่อเสียงร้ายกาจ เผ็ดร้อน หยาบคาย เป็นสิ่งที่ทำอันตรายแก่การบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะซึ่งไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักละลาภสักการะและชื่อเสียงที่เกิดขึ้นแล้วเสีย ลาภสักการะและชื่อเสียงที่เกิดขึ้นแล้วจักครอบงำจิตของเราทั้งหลายไม่ได้, เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล, (๑)
๒. พฬิสสูตร
ว่าด้วยลาภสักการะเหมือนเหยื่อเกี่ยวเบ็ด
{๕๓๘}[๑๕๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...
ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย
ลาภสักการะและชื่อเสียงร้ายกาจ เผ็ดร้อน หยาบคาย เป็นสิ่งที่ทำอันตรายแก่การบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะซึ่งไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า
จบ ๑๓. สัทธรรมปฏิรูปกสูตร