พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย · กัสสปสังยุตต์
๖. โอวาทสูตร ที่ ๑
เล่ม ๑๖ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๘๓–๔๘๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๓ ในกัสสปสังยุตต์มี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย นิทานวรรค กัสสปสังยุตต์ โอวาทสูตร ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๑๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๖ หน้า ๒๗๓–๒๗๖
แห่งความเป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตร ... เที่ยวบิณฑบาตรเป็นวัตร ... ทรงผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ... ทรงไตรจีวรเป็นวัตร ... เป็นผู้มักน้อย ... เป็นผู้สันโดษ... เป็นผู้สงัดจากหมู่ ... เป็นผู้ไม่คลุกคลีด้วยหมู่ ... เป็นผู้ปรารภความเพียรและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียรมาตลอดกาลนาน” คนเหล่านั้นจักปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้น ข้อปฏิบัติของคนเหล่านั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขตลอดกาลนาน’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ
ข้าพระองค์มองเห็นอำนาจประโยชน์ ๒ ประการเหล่านี้ จึงอยู่ป่าเป็นวัตร
และกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตร เที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร... ทรงผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ... ทรงไตรจีวรเป็นวัตร ... มีความปรารถนาน้อย... เป็นผู้สันโดษ ... เป็นผู้สงัดจากหมู่ ... เป็นผู้ไม่คลุกคลีด้วยหมู่ ... ปรารภความเพียร และกล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียรมาตลอดกาลนาน”
{๔๘๒}พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “สาธุ สาธุ กัสสปะ ที่ทราบว่าเธอปฏิบัติเพื่อประโยชน์แก่ปวงชนเป็นอันมาก เพื่อความสุขแก่ปวงชนเป็นอันมาก เพื่อ
อนุเคราะห์ชาว์โลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดา
และมนุษย์ทั้งหลาย ดูก่อนกัสสปะ เพราะเหตุนั้นแล เธอจงทรงผ้าป่าน
บังสุกุลอันไม่น่านุ่งห่ม จงเที่ยวบิณฑบาต และจงอยู่ในป่าต่อไปเถิด” (๕)
๖. โอวาทสูตร
ว่าด้วยทรงให้โอวาทภิกษุ
{๔๘๓}[๑๔๙] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวันใกล้พระนครราชคฤห์ ...
ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่
ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า
“ดูก่อนกัสสปะ เธอจงกล่าวสอนภิกษุทั้งหลาย จงแสดงธรรมีกถาแก่ภิกษุทั้งหลาย เราหรือเธอพึงกล่าวสอนภิกษุทั้งหลาย เราหรือเธอพึงแสดงธรรมีกถาแก่ภิกษุทั้งหลาย”
{๔๘๔}พระมหากัสสปะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เจริญ ภิกษุ
ทั้งหลายในบัดนี้เป็นผู้ว่ายาก ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก ไม่
อดทน ไม่รับอนุศาสนีโดยเคารพ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในพระธรรมวินัยนี้ข้าพระองค์ได้เห็นภิกษุชื่อภัณฑะซึ่งเป็นสัทธิวิหาริกของพระอานนท์และภิกษุชื่ออาภิชชิกกะซึ่งเป็นสัทธิวิหาริกของพระอนุรุทธะกล่าวล่วงเกินกันและกันทางสุตะว่า ‘มาเถิด ภิกษุ ใครจักกล่าวได้มากกว่ากัน ใครจักกล่าวได้ดีกว่ากันใครจักกล่าวได้นานกว่ากัน’ ดังนี้”
{๔๘๕} ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุรูปหนึ่งมาตรัสว่า “มานี่
แน่ะ ภิกษุ เธอจงเรียกกัณฑภิกษุสัทธิวิหาริกของอานนท์และอาภิชชิกภิกษุสัทธิวิหาริกของอนุรุทธะมาตามคำของเราว่า ‘พระศาสดาตรัสเรียกท่านผู้มีอายุทั้งหลาย”
ภิกษุนั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า” แล้วเข้าไปหาภิกษุเหล่านั้นถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะภิกษุเหล่านั้นดังนี้ว่า “พระศาสดาตรัสเรียกท่านผู้มีอายุทั้งหลาย”
{๔๘๖}ภิกษุเหล่านั้นรับคำภิกษุนั้นว่า “ขอรับ ผู้มีอายุ”
ดังนี้แล้วได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง
ภิกษุเหล่านั้นนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่า ‘พวกเธอได้กล่าวล่วงเกินกันและกันทางสุตะว่า ‘มาเถิดภิกษุ ใครจักกล่าวได้มากกว่ากัน ใครจักกล่าวได้ดีกว่ากัน ใครจักกล่าวได้นานกว่ากัน’ ดังนี้ จริงหรือ”
ภิกษุเหล่านั้นทูลรับว่า “จริงอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายรู้ทั่วถึงธรรมที่เราแสดงไว้แล้วอย่างนี้หรือหนอ พวกเธอจึงได้กล่าวล่วงเกินกันและกันทางสุตะอย่างนี้ว่า ‘มาเถิดภิกษุ ใครจักกล่าวได้ดีกว่ากัน ใครจักกล่าวได้มากกว่ากัน ใครจักกล่าวได้นานกว่ากัน”
“ไม่เป็นอย่างนั้นเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าว่าเธอทั้งหลายไม่รู้ทั่วถึงธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนี้ ดูก่อนโมฆบุรุษ เมื่อเป็นเช่นนั้น พวกเธอรู้อะไรเห็นอะไร จึงบวช
อยู่ในธรรมวินัยที่เรากล่าวดีแล้วอย่างนี้ กล่าวล่วงเกินกันและกันทางสุตะ
ว่า ‘มาเถิด ภิกษุ ใครจักกล่าวได้มากกว่ากัน ใครจักกล่าวได้ดีกว่ากัน ใครจักกล่าวได้นานกว่ากัน”
{๔๘๗}ครั้งนั้นแล ภิกษุเหล่านั้นซบศีรษะใกล้พระบาทพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โทษผิดได้ครอบงำข้าพระองค์ทั้งหลายผู้เป็นคนโง่ คนหลง ไม่ฉลาด ที่พวกข้าพระองค์บวชในพระธรรมวินัยที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้วอย่างนี้ยังมากล่าวล่วงเกินกันและกันทางสุตะว่า ‘มาเถิด ภิกษุ ใครจักกล่าวได้มากกว่ากัน ใครจักกล่าวได้ดีกว่ากัน ใครจักกล่าวได้นานกว่ากัน’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดรับทราบความผิดของพวกข้าพระองค์นั้นโดยความเป็นความผิดด้วยเถิดเพื่อจะได้สำรวมระวังต่อไป”
{๔๘๘}“เอาเถอะ ภิกษุทั้งหลาย โทษผิดได้ครอบงำเธอทั้งหลายผู้เป็นคนโง่คนหลง ไม่ฉลาด ที่พวกเธอบวชในธรรมวินัยที่เรากล่าวดีแล้วอย่างนี้ ยังมากล่าวล่วงเกินกันและกันทางสุตะว่า ‘มาเถิด ภิกษุ ใครจักกล่าวได้มากกว่ากันใครจักกล่าวได้ดีกว่ากัน ใครจักกล่าวได้นานกว่ากัน’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย
- ๑โมฆบุรุษ บุรุษเปล่า คนเปล่าประโยชน์ คนที่ใช้การไม่ได้ เป็นคำที่พระพทธเจ้าตรัสเรียก คนที่ไม่มีอุปนิสัยต่อการบรรลุมรรคผลในอัตภาพชาติปัจจุบัน หรือถึงแม้จะมีอุปนิสัย แต่ยังไม่มีการบรรลุมรรคผลในขณะนั้น (นัย ม.มู.อ. ๑/๓๔๔)
ก็เมื่อใดแลพวกเธอมาเห็นความผิดโดยเป็นความผิดแล้วทำคืนเสียตามสมควรแก่ธรรม เมื่อนั้นเราก็ขอรับทราบความผิดนั้นของพวกเธอนั้น ก็การที่บุคคลเห็นความผิดโดยเป็นความผิดแล้วทำคืนเสียตามสมควรแก่ธรรมและสำรวมระวังต่อไป นี้เป็นความเจริญในอริยวินัย” (๖)
๗. ทุติยโอวาทสูตร
ว่าด้วยทรงให้โอวาทภิกษุ สูตรที่ ๒
{๔๘๙}[๑๕๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวันใกล้พระนครราชคฤห์ ...
ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่
ประทับ ... พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า
“ดูก่อนกัสสปะ เธอจงกล่าวสอนภิกษุทั้งหลาย จงแสดงธรรมีกถาแก่
ภิกษุทั้งหลาย เราหรือเธอพึงกล่าวสอนภิกษุทั้งหลาย เราหรือเธอพึงแสดง
ธรรมีกถาแก่ภิกษุทั้งหลาย”
{๔๙๐} พระมหากัสสปะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เจริญ ภิกษุทั้งหลายในบัดนี้เป็นผู้ว่ายาก ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก ไม่อดทนไม่รับอนุศาสนีโดยเคารพ บุคคลใดไม่มีศรัทธา ไม่มีหิริ ไม่มีโอตตัปปะ ไม่มีวิริยะ ไม่มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย
ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างแรมตลอดคืน
หรือวันที่ผ่านมาย่อมเสื่อมจากความงาม จากมณฑล จากรัศมี จากความยาวและความกว้าง ฉันใด บุคคลใดไม่มีศรัทธา ไม่มีหิริ ไม่มีโอตตัปปะ ไม่มีวิริยะ ไม่มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมา
จบ ๖. โอวาทสูตร ที่ ๑