พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ธาตุสังยุตต์ · นานัตตวรรค
๖. พาหิรธาตุสูตร
เล่ม ๑๖ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๔๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในนานัตตวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย นิทานวรรค ธาตุสังยุตต์ นานัตตวรรค พาหิรธาตุสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๖ หน้า ๑๙๔–๑๙๕
แห่งธาตุเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะหามิได้ ก็ความต่างกัน
แห่งธาตุเป็นไฉน คือ จักขุธาตุ... มโนธาตุ นี้เราเรียกว่าความต่างกันแห่งธาตุ
{๓๔๒}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างกันแห่งผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งธาตุ ความต่างกันแห่งเวทนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะ แต่ความต่างกันแห่งผัสสะเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งเวทนาหามิได้ และความต่างกันแห่งธาตุเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะหามิได้ เป็นไฉน
คือ จักขุสัมผัสเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยจักขุธาตุ จักขุสัมผัสสชาเวทนา
เกิดขึ้นได้เพราะอาศัยจักขุสัมผัส แต่จักขุสัมผัสเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุ
สัมผัสสชาเวทนาหามิได้ และจักขุธาตุเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุสัมผัสหามิได้ ...
มโนสัมผัสเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยมโนธาตุ มโนสัมผัสสชาเวทนาเกิดขึ้นได้
เพราะอาศัยมโนสัมผัส แต่มโนสัมผัสเกิดขึ้นเพราะอาศัยมโนสัมผัสสชา
เวทนาหามิได้ และมโนธาตุเกิดขึ้นเพราะอาศัยมโนสัมผัสหามิได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างกันแห่งผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งธาตุความต่างกันแห่งเวทนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะ แต่ความต่างกันแห่งผัสสะเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งเวทนาหามิได้และความต่างกันแห่งธาตุเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะหามิได้อย่างนี้แล (๕)
๖. พาหิรธาตุนานัตตสูตร
ว่าด้วยความต่างกันแห่งธาตุภายนอก
{๓๔๓}[๙๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วได้ตรัสว่า “ดูก่อน
ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงความต่างกันแห่งธาตุแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลาย
จงตั้งใจฟัง ... ก็ความต่างกันแห่งธาตุเป็นไฉน คือ รูปธาตุ สัททธาตุคันธธาตุ รสธาตุ โผฏฐัพพธาตุ ธัมมธาตุ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เราเรียกว่าความต่างกันแห่งธาตุ” (๖)
๗. สัญญานานัตตสูตร
ว่าด้วยความต่างกันแห่งสัญญา
{๓๔๔}[๙๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความต่างกัน
แห่งสัญญา๑เกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งธาตุ ความต่างกันแห่ง
สังกัปปะ เกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งสัญญา ความต่างกันแห่ง
ฉันทะ เกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งสังกัปปะ ความต่างกันแห่ง
ปริฬาหะ เกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งฉันทะ ความต่างกันแห่งปริเยสนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งปริฬาหะ ความต่างกันแห่งธาตุ เป็นไฉน คือ รูปธาตุ ... ธัมมธาตุ นี้เราเรียกว่าความต่างกันแห่งธาตุ
{๓๔๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็ความต่างกันแห่งสัญญาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งธาตุ ความต่างกันแห่งสังกัปปะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความ
ต่างกันแห่งสัญญา ความต่างกันแห่งฉันทะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่าง
กันแห่งสังกัปปะ ความต่างกันแห่งปริฬาหะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งฉันทะ ความต่างกันแห่งปริเยสนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งปริฬาหะ เป็นไฉน
- ๑สัญญา ความกำหนดหมาย สังกัปปะ ความดำริ ฉันทะ ความพอใจ ปริหาหะ ความเร่าร้อน ปริเยสนา การแสวงหา
จบ ๖. พาหิรธาตุสูตร