พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย อินทริยสังยุต · ชราวรรค
ปุพพารามสูตร ที่ ๒
เล่ม ๑๙ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๙๙๑–๙๙๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในชราวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค อินทริยสังยุต ชราวรรค ปุพพารามสูตร ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๑๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๙)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๙ หน้า ๓๔๕–๓๔๖
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปราสาทของนางวิสาขามิคารมารดา ในปุพพาราม ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะความที่อินทรีย์เท่าไรหนออันตนเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ภิกษุผู้เป็นขีณาสพจึงพยากรณ์อรหัตตผลได้ว่า ‘เรารู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มิอีก’ ดังนี้”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของพวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก...”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะความที่อินทรีย์ประการหนึ่งแลอันตนเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว {๙๘๘} ภิกษุผู้เป็นขีณาสพจึงพยากรณ์อรหัตตผลได้ว่า ‘เรารู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว ... กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้’ อินทรีย์ประการหนึ่งนั้นคืออะไร {๙๘๙} คือปัญญินทรีย์
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัทธา วิริยะ สติ สมาธิที่ดำเนินตามปัญญาของอริยสาวกผู้มีปัญญาอยู่ย่อมตั้งมั่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะความที่อินทรีย์อย่างหนึ่งนี้แลอันตนเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว {๙๙๐} ภิกษุผู้เป็นขีณาสพจึงพยากรณ์อรหัตตผลได้ว่า ‘เรารู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว ... กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”
๖. ทุติยปุพพารามสูตร
ว่าด้วยอินทรีย์ ๒
{๙๙๑} [๕๑๖] ข้อความต้นเรื่องนั้นเหมือนกัน
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะความที่อินทรีย์เท่าไรหนออันตนเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ภิกษุผู้เป็นขีณาสพจึง
พยากรณ์อรหัตตผลได้ว่า ‘เรารู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว ... กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”
ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของพวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก ...”
{๙๙๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะความที่อินทรีย์ ๒ ประการอันตนเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ภิกษุผู้เป็นขีณาสพจึงพยากรณ์อรหัตตผลได้ว่า ‘เรารู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว ... กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้{๙๙๓} อินทรีย์ ๒ ประการคืออะไรบ้าง คือ อริยปัญญา ๑ อริยวิมุตติ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๙๙๔} ก็อริยปัญญาของภิกษุนั้นจัดเป็นปัญญินทรีย์ อริยวิมุตติ ของภิกษุนั้นจัดเป็นสมาธินทรีย์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะความที่อินทรีย์ ๒ ประการนี้แลอันตนเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ภิกษุผู้เป็นขีณาสพจึงพยากรณ์อรหัตตผลได้ว่า ‘เรารู้ ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว ... กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้
๗. ตติยปุพพารามสูตร
ว่าด้วยอินทรีย์ ๔
{๙๙๕} [๕๑๗] ข้อความต้นเรื่องนั้นเหมือนกัน
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะความที่ อินทรีย์เท่าไรหนออันตนเจริญแล้วทำให้มากแล้วภิกษุผู้ขีณาสพย่อม พยากรณ์อรหัตตผลได้ว่า ‘เรารู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว ... กิจอื่นเพื่อความเป็น อย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”
จบ ปุพพารามสูตร ที่ ๒