พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สัจจสังยุต · ธัมมจักกัปปวัตตนวรรค
อวิชชาสูตร
เล่ม ๑๙ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๖๙๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในธัมมจักกัปปวัตตนวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค สัจจสังยุต ธัมมจักกัปปวัตตนวรรค อวิชชาสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๙)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๙ หน้า ๖๑๘–๖๑๙
แล้ว เราขอบอกเลิกทุกขอริยสัจข้อที่ ๑ นั้นเสีย แล้วจักบัญญัติทุกขอริยสัจ ข้อที่ ๑ อย่างอื่นใหม่’ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ เราแสดงทุกขสมุทยอริยสัจเป็นข้อที่ ๒... เราแสดงทุกขนิโรธอริยสัจเป็นข้อที่ ๓ ... เราแสดงทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจเป็นข้อที่ ๔ เธอก็ทรงจำได้ ก็สมณะหรือพราหมณ์ผู้ใดผู้หนึ่งจะพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทานี้มิใช่อริยสัจข้อที่ ๔ ที่พระสมณโคดมทรงแสดงแล้ว เราขอบอกเลิกทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจข้อที่ ๔ นั้นเสียแล้วจักบัญญัติทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจข้อที่ ๔ อย่างอื่นใหม่’ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ดูก่อนภิกษุ เธอจงทรงจำอริยสัจ ๔ ที่เราแสดงแล้วได้อย่างนี้ เพราะ ฉะนั้นแล เธอพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”
๗. อวิชชาสูตร
ว่าด้วยอวิชชา
{๑๖๙๔} [๑๐๘๗] ภิกษุนั้นนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘อวิชชา อวิชชา’ ดังนี้ อวิชชาคืออะไร ก็บุคคลชื่อว่าผู้ตกอยู่ในอวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ ความไม่รู้ในทุกข์ ความไม่รู้ในเหตุให้เกิดทุกข์ ความไม่รู้ในความดับแห่งทุกข์ ความไม่รู้ในทางที่จะให้ถึงความดับทุกข์ นี้เรียกว่าอวิชชา ก็บุคคลย่อมชื่อว่าผู้ตกอยู่ในอวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ดูก่อนภิกษุ เพราะฉะนั้นแล เธอพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า “นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”
๘. วิชชาสูตร
ว่าด้วยวิชชา
{๑๖๙๕} [๑๐๘๘] ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘วิชชา วิชชา’ ดังนี้ วิชชาคืออะไร ก็บุคคลชื่อว่าผู้ถึงวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ ความรู้ในทุกข์ ความรู้ในเหตุให้ทุกข์เกิด ความรู้ในความดับแห่งทุกข์ ความรู้ในทางที่ให้ถึงความดับทุกข์ นี้เรียกว่าวิชชา ก็บุคคลชื่อว่าผู้ถึงวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ดูก่อนภิกษุ เพราะฉะนั้นแล เธอพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”
๙. สังกาสนสูตร
ว่าด้วยบัญญัติแห่งอริยสัจ ๔
{๑๖๙๖} [๑๐๘๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราบัญญัติว่า ‘นี้เป็นทุกขอริยสัจ’ อักขระ พยัญชนะ วิภัตติ (หลักการแจกจำแนก) ในการบัญญัติทุกขอริยสัจนั้นว่า ‘นี้เป็นทุกขอริยสัจ แม้เพราะเหตุนี้ ๆ’ หาประมาณมิได้ เราบัญญัติว่า ‘นี้เป็นทุกขสมุทยอริยสัจ ... นี้เป็นทุกขนิโรธอริยสัจ ... นี้เป็นทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ’ อักขระ พยัญชนะ วิภัตติในการบัญญัติทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจนั้นว่า ‘นี้เป็นทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ แม้เพราะเหตุนี้ ๆ’ หาประมาณมิได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”
จบ อวิชชาสูตร