พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สัจจสังยุต · ธัมมจักกัปปวัตตนวรรค
อายตนสูตร
เล่ม ๑๙ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๖๘๔–๑๖๘๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในธัมมจักกัปปวัตตนวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค สัจจสังยุต ธัมมจักกัปปวัตตนวรรค อายตนสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๙)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๙ หน้า ๖๑๕–๖๑๖
๔. อัชฌัตติกายตนสูตร
ว่าด้วยอายตนะภายในเป็นทุกขอริยสัจ
{๑๖๘๔} [๑๐๘๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสัจมี ๔ เหล่านี้ อริยสัจ ๔ เป็นไฉน คือ ทุกขอริยสัจ ทุกขสมุทยอริยสัจ ทุกขนิโรธอริยสัจ ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ
{๑๖๘๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขอริยสัจคืออะไร คือ ควรจะกล่าวว่าคืออายตนะภายใน ๖ อายตนะภายใน ๖ เป็นไฉน คือ อายตนะคือตา อายตนะคือหู อายตนะคือจมูก อายตนะคือลิ้น อายตนะคือกาย อายตนะคือใจ นี้เรียกว่าทุกขอริยสัจ{๑๖๘๖} ก็ทุกขสมุทยอริยสัจคืออะไร คือ ตัณหาอันทำให้เกิดในภพใหม่ ประกอบด้วยความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจ มีความเพลิดเพลินยิ่งนักในอารมณ์นั้น ๆ ได้แก่ กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา นี้เรียกว่าทุกขสมุทยอริยสัจ{๑๖๘๗} ก็ทุกขนิโรธอริยสัจคืออะไร คือ ความคลายกำหนัดและความดับโดยไม่เหลือ ความสละ ความสละคืน ความปล่อยวาง ความไม่อาลัยตัณหา นั้นนั่นแหละ นี้เรียกว่าทุกขนิโรธอริยสัจ
{๑๖๘๘} ก็ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจคืออะไร คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ คือ สัมมาทิฏฐิ ๑ สัมมาสังกัปปะ ๑ สัมมาวาจา ๑ สัมมากัมมันตะ ๑ สัมมาอาชีวะ ๑ สัมมาวายามะ ๑ สัมมาสติ ๑ สัมมาสมาธิ ๑ นี้เรียกว่าทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสัจมี ๔ เหล่านี้แล {๑๖๘๙} เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”
๕. ปฐมธารณสูตร
ว่าด้วยการทรงจำอริยสัจ ๔
{๑๖๙๐} [๑๐๘๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงทรงจำอริยสัจ ๔ ที่เราแสดงแล้วกันไว้”
เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทรงจำอริยสัจ ๔ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วได้”
“ดูก่อนภิกษุ เธอทรงจำอริยสัจ ๔ ที่เราแสดงแล้วได้อย่างไร”
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทรงจำอริยสัจที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้เป็นข้อที่ ๑ คือ ทุกข์ ข้อที่ ๒ คือ ทุกขสมุทัย ข้อที่ ๓ คือ ทุกขนิโรธ ข้อที่ ๔ คือ ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทรงจำอริยสัจ ๔ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วได้อย่างนี้แล”
{๑๖๙๑} “สาธุ สาธุ ภิกษุ เธอทรงจำอริยสัจ ๔ ที่เราแสดงแล้วได้ถูกต้อง เราแสดงทุกขอริยสัจไว้เป็นข้อที่ ๑ เธอทรงจำได้ เราแสดงทุกขสมุทยอริยสัจไว้เป็นข้อที่ ๒ เธอก็ทรงจำได้ เราแสดงทุกขนิโรธอริยสัจไว้เป็นข้อที่ ๓ เธอก็ทรงจำได้ เราแสดงทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจไว้เป็นข้อที่ ๔ เธอก็ทรงจำได้ เธอจงทรงจำอริยสัจ ๔ ที่เราแสดงแล้วได้อย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุเพราะฉะนั้นแล เธอพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”
จบ อายตนสูตร