arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย โสตาปัตติสังยุต · สรกานิวรรค

ทุสีลยสูตร ที่ ๑

เล่ม ๑๙

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๕๔๘–๑๕๖๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในสรกานิวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค โสตาปัตติสังยุต สรกานิวรรค ทุสีลยสูตร ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๑๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๙)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๙ หน้า ๕๕๑–๕๕๖

หน้า ๕๕๑

ประกาศไว้ ข้อนี้อาตมภาพกล่าวไว้ในอุปมาว่าด้วยนาที่ราบเรียบ และสาวกที่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติชอบประพฤติตามธรรมในธรรมนั้นอยู่ ข้อนี้อาตมภาพกล่าวไว้ในอุปมาว่าด้วยพืชที่ดี จะป่วยกล่าวไปไยถึงเจ้าสรกานิศากยะเล่า ก่อนที่จะสิ้นพระชนม์ เจ้าสรกานิศากยะได้ทำให้บริบูรณ์ในสิกขาแล้ว”

๖. ปฐมอนาถปิณฑิกสูตร

ว่าด้วยจำแนกโสตาปิตติยังคะ ๔ ด้วยอาการ ๑๐

{๑๕๔๘} [๑๐๒๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ก็สมัยนั้น ท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ครั้งนั้น ท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีเรียกบุรุษคนหนึ่งมาสั่งว่า “มานี่แน่ะ พ่อมหาจำเริญ พ่อจงเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วจงไหว้เท้าทั้งสองของท่านพระสารีบุตรด้วยเศียรเกล้าตามคำของเราว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญอนาถบิณฑิกคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ท่านขอกราบเท้าทั้งสองของท่านพระสารีบุตรด้วยเศียรเกล้า’ และพ่อจงกราบเรียน ท่านอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ได้โปรดเถิด ขอท่านพระสารีบุตรได้โปรดอนุเคราะห์เข้าไปยังนิเวศน์ของท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีด้วยเถิด”บุรุษนั้นรับคำของท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีแล้ว เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วอภิวาทท่านพระสารีบุตรแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบเรียนว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดี ป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ท่านขอกราบเท้าทั้งสองของท่านพระสารีบุตรด้วยเศียรเกล้า และท่านสั่งมาอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ได้โปรดเถิด ขอท่านพระสารีบุตรได้โปรดอนุเคราะห์เข้าไปยังนิเวศน์ของท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีด้วยเถิด” ท่านพระสารีบุตรรับนิมนต์โดยดุษณีภาพ

หน้า ๕๕๒

{๑๕๔๙} ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า ท่านพระสารีบุตรครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวร มีท่านพระอานนท์เป็นปัจฉาสมณะ เข้าไปยังนิเวศน์ของท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดี นั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้แล้วได้ถามท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีว่า “ท่านยังพอทนได้อยู่หรือ พอยังอัตภาพให้เป็นไปได้อยู่หรือทุกขเวทนาค่อยทุเลาลง ไม่กำเริบขึ้นหรือ อาการค่อยคลายลง ไม่รุนแรงขึ้นหรือ”

ท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีตอบว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กระผมทนไม่ได้อยู่ ยังอัตภาพให้เป็นไปไม่ได้อยู่ ทุกขเวทนาของกระผมกล้านัก มีแต่กำเริบไม่ทุเลาลงเลย อาการมีแต่รุนแรงยิ่งขึ้น ไม่คลายลงเลย”

{๑๕๕๐} ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า “ดูก่อนคฤหบดี ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยความไม่เลื่อมใสในพระพุทธเจ้าเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ท่านเองก็ไม่มีความไม่เลื่อมใสในพระพุทธเจ้าเห็นปานนั้น และท่านยังมีความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ... ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม’ ดังนี้ ก็เมื่อท่านเห็นความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้านั้นอยู่ในตน เวทนาจะพึงสงบระงับไปได้โดยพลัน{๑๕๕๑} ดูก่อนคฤหบดี ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยความไม่เลื่อมใสในพระธรรมเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย

ทุคติ วินิบาต นรก ท่านเองก็ไม่มีความไม่เลื่อมใสในพระธรรมเห็นปานนั้น และท่านยังมีความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว... อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’ ดังนี้ ก็เมื่อท่านเห็นความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมนั้นอยู่ในตน เวทนาจะพึงสงบระงับไปได้โดยพลัน{๑๕๕๒} ดูก่อนคฤหบดี ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยความไม่เลื่อมใสในพระสงฆ์เห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

หน้า ๕๕๓

ท่านเองก็ไม่มีความไม่เลื่อมใสในพระสงฆ์เห็นปานนั้น และท่านยังมีความเลื่อมใสในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว... เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า’ ดังนี้ ก็เมื่อท่านเห็นความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์นั้นอยู่ในตน เวทนาจะพึงสงบระงับไปได้โดยพลัน{๑๕๕๓} ดูก่อนคฤหบดี ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยความเป็นผู้ทุศีลเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ท่านเองก็ไม่มีความเป็นผู้ทุศีลเห็นปานนั้น และท่านยังมีศีลที่พระอริยเจ้าใคร่แล้วอันไม่ขาด... เป็นไปเพื่อสมาธิ ก็เมื่อท่านเห็นศีลที่พระอริยเจ้าใคร่แล้วนั้นอยู่ในตน

เวทนาจะพึงสงบระงับไปได้โดยพลัน{๑๕๕๔} ดูก่อนคฤหบดี ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยมิจฉาทิฏฐิเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ท่านเองก็ไม่มีมิจฉาทิฏฐิเห็นปานนั้น และท่านยังมีสัมมาทิฏฐิ ก็เมื่อท่านเห็นสัมมาทิฏฐินั้นอยู่ในตนเวทนาจะพึงสงบระงับไปได้โดยพลัน{๑๕๕๕} ดูก่อนคฤหบดี ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยมิจฉาสังกัปปะเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ท่านเองก็ไม่มีมิจฉาสังกัปปะเห็นปานนั้น และท่านยังมีสัมมาสังกัปปะ ก็เมื่อท่านเห็นสัมมาสังกัปปะนั้นอยู่ในตน เวทนาจะพึงสงบระงับไปได้โดยพลัน{๑๕๕๖} ดูก่อนคฤหบดี ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยมิจฉาวาจาเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ท่านเองก็ไม่มีมิจฉาวาจาเห็นปานนั้น และท่านยังมีสัมมาวาจา ก็เมื่อท่านเห็นสัมมาวาจานั้นอยู่ในตนเวทนาจะพึงสงบระงับไปได้โดยพลัน{๑๕๕๗} ดูก่อนคฤหบดี ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยมิจฉากัมมันตะเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ท่านเองก็ไม่มี

หน้า ๕๕๔

มิจฉากัมมันตะเห็นปานนั้น และท่านยังมีสัมมากัมมันตะ ก็เมื่อท่านเห็นสัมมากัมมันตะนั้นอยู่ในตน เวทนาจะพึงสงบระงับไปได้โดยพลัน

{๑๕๕๘} ดูก่อนคฤหบดี ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยมิจฉาอาชีวะเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ท่านเองก็ไม่มีมิจฉาอาชีวะเห็นปานนั้น และท่านยังมีสัมมาอาชีวะ ก็เมื่อท่านเห็นสัมมา อาชีวะนั้นอยู่ในตน เวทนาจะพึงสงบระงับไปได้โดยพลัน{๑๕๕๙} ดูก่อนคฤหบดี ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยมิจฉาวายามะเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ท่านเองก็ไม่มีมิจฉาวายามะเห็นปานนั้น และท่านยังมีสัมมาวายามะ ก็เมื่อท่านเห็นสัมมาวายามะนั้นอยู่ในตน เวทนาจะพึงสงบระงับไปได้โดยพลัน{๑๕๖๐} ดูก่อนคฤหบดี ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยมิจฉาสติเห็นปานใด

หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ท่านเองก็ไม่มีมิจฉาสติเห็นปานนั้น และท่านยังมีสัมมาสติ ก็เมื่อท่านเห็นสัมมาสตินั้นอยู่ในตน เวทนาจะพึงสงบระงับไปได้โดยพลัน{๑๕๖๑} ดูก่อนคฤหบดี ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยมิจฉาสมาธิเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ท่านเองก็ไม่มีมิจฉาสมาธิเห็นปานนั้น และท่านยังมีสัมมาสมาธิ ก็เมื่อท่านเห็นสัมมาสมาธินั้นอยู่ในตน เวทนาจะพึงสงบระงับไปได้โดยพลัน{๑๕๖๒} ดูก่อนคฤหบดี ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยมิจฉาญาณะเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ท่านเองก็ไม่มีมิจฉาญาณะเห็นปานนั้น และท่านยังมีสัมมาญาณะ ก็เมื่อท่านเห็นสัมมาญาณะนั้นอยู่ในตน เวทนาจะพึงสงบระงับไปได้โดยพลัน{๑๕๖๓} ดูก่อนคฤหบดี ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยมิจฉาวิมุตติเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ท่านเองก็ไม่มี

หน้า ๕๕๕

มิจฉาวิมุตติเห็นปานนั้น และท่านยังมีสัมมาวิมุตติ ก็เมื่อท่านเห็นสัมมาวิมุตตินั้นอยู่ในตน เวทนาจะพึงสงบระงับไปได้โดยพลัน”

{๑๕๖๔} ครั้งนั้น เวทนาของท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีสงบระงับแล้วโดยพลัน ท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีอังคาสท่านพระสารีบุตรและท่านพระอานนท์ ด้วยอาหารที่เขาจัดมาเฉพาะตน ครั้งนั้น ท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีเมื่อท่านพระสารีบุตรฉันเสร็จนำมือออกจากบาตรแล้ว จึงถือเอาอาสนะต่ำที่หนึ่งนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้ว ท่านพระสารีบุตรได้อนุโมทนาด้วยคาถาเหล่านี้ว่าผู้ใดมีศรัทธาตั้งมั่นไม่หวั่นไหวในพระตถาคต {๑๕๖๕} มีศีลอันงดงามที่พระอริยะพอใจสรรเสริญ

มีความเลื่อมใสในพระสงฆ์ และมีความเห็นที่ตรงบัณฑิตทั้งหลายเรียกผู้นั้นว่า ‘เป็นคนไม่ขัดสน’ ชีวิตของผู้นั้นไม่เปล่าประโยชน์

เพราะฉะนั้น บุคคลผู้มีปัญญาเมื่อระลึกถึงคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงหมั่นประกอบศรัทธา ศีล ความเลื่อมใส และความเห็นที่ถูกต้องไว้เถิด

ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรครั้นอนุโมทนาด้วยคาถาเหล่านี้แล้ว จึงลุกจากอาสนะหลีกไป

{๑๕๖๖} ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง จึงพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามท่านพระอานนท์ว่า “ดูก่อนอานนท์ เธอมาจากไหนแต่ยังวัน”

ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระสารีบุตรกล่าวสอนอนาถบิณฑิกคฤหบดีด้วยโอวาทข้อนี้ ๆ” พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

หน้า ๕๕๖

“ดูก่อนอานนท์ สารีบุตรเป็นบัณฑิต สารีบุตรมีปัญญามาก ที่จำแนกโสตาปัตติยังคะ ๔ ด้วยอาการ ๑๐ อย่างได้แล้ว”

๗. ทุติยอนาถปิณฑิกสูตร

ว่าด้วยกลัวความตายเพราะไม่มีธรรม ๔ ประการ

{๑๕๖๘} [๑๐๒๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ก็สมัยนั้น ท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ครั้งนั้น ท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีเรียกบุรุษคนหนึ่งมาสั่งว่า “มานี่แน่ะ พ่อมหาจำเริญ พ่อจงเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นแล้วจงไหว้เท้าทั้งสองของท่านพระอานนท์ด้วยเศียรเกล้าตามคำของเราว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อนาถบิณฑิกคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ท่านขอกราบเท้าทั้งสองของท่านพระอานนท์ด้วยเศียรเกล้า’ และพ่อจงกราบเรียนท่านอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ได้โปรดเถิด ขอท่านพระอานนท์ได้โปรดอนุเคราะห์เข้าไปยังนิเวศน์ของท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีด้วยเถิด”บุรุษนั้นรับคำของท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีแล้ว เข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่

ครั้นแล้วนมัสการท่านพระอานนท์ นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบเรียนว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีป่วย เป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ท่านขอกราบเท้าทั้งสองของท่านพระอานนท์ด้วยเศียรเกล้า และท่านสั่งมาอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ได้โปรดเถิด ขอท่านพระอานนท์ได้โปรดอนุเคราะห์เข้าไปยังนิเวศน์ของท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีด้วยเถิด’ ดังนี้” ท่านพระอานนท์รับนิมนต์โดยดุษณีภาพ{๑๕๖๙} ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า ท่านพระอานนท์ครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตร จีวร เข้าไปยังนิเวศน์ของท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดี นั่งบนอาสนะที่เขาปูลาด