arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย โกสลสังยุตต์ · ปฐมวรรค

๔. ปิยสูตร

เล่ม ๑๕

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๓๔–๓๓๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในปฐมวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค โกสลสังยุตต์ ปฐมวรรค ปิยสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๕)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๕ หน้า ๑๓๒–๑๓๓

หน้า ๑๓๒

๔. ปิยสูตร

ว่าด้วยการรักตัวและไม่รักตัว

{๓๓๔} [๑๑๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระเจ้าปเสนทิโกศลผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ขอโอกาส เมื่อข้าพระองค์หลบพักผ่อนอยู่ในที่รโหฐานได้เกิดตรึกนึกคิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘คนพวกไหนหนอชื่อว่ารักตัว คนพวกไหนชื่อว่าไม่รักตัว’ ข้าพระองค์นั้นได้มีความคิดต่อไปอีกว่า ‘ก็คนเหล่าใดแลประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจ คนเหล่านั้นชื่อว่าไม่รักตัว ถึงแม้ว่าคนเหล่านั้นจะกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เรารักตัว’ กระนั้นก็ตาม ก็ชื่อว่าไม่รักตัว ข้อนั้นเป็นเพราะเหตุไร ก็เพราะเหตุว่าคนที่ไม่รักกันเขาทำความเสียหายให้แก่คนที่ไม่รักกันอย่างใด คนเหล่านั้นก็ทำความเสียหายให้แก่ตัวอย่างนั้นด้วยตนเองเหมือนกัน

เพราะฉะนั้น คนเหล่านั้นจึงชื่อว่าไม่รักตัว ส่วนคนเหล่าใดประพฤติสุจริตด้วยกายา วาจา ใจ คนเหล่านั้นจึงจะชื่อว่ารักตัว ถึงแม้ว่าคนเหล่านั้นจะกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราไม่รักตัว’ กระนั้นก็ตาม ก็ชื่อว่ารักตัว ข้อนั้นเป็นเพราะเหตุไร ก็เพราะว่าคนที่เขารักกันย่อมทำความดี ความเจริญให้แก่คนที่รักกันอย่างใด คนเหล่านั้นก็ทำความดีความเจริญให้แก่ตัวอย่างนั้นด้วยตนเองเหมือนกัน เพราะฉะนั้น คนเหล่านั้นจึงชื่อว่ารักตัว”{๓๓๕} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ถูกแล้ว ๆ มหาบพิตร เพราะว่าคนเหล่าใดแลประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจ คนเหล่านั้นชื่อว่าไม่รักตัว ถึงแม้ว่าคนเหล่านั้นจะกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เรารักตัว’ กระนั้นก็ตาม ก็ชื่อว่าไม่รักตัว ข้อนั้นเป็นเพราะเหตุไร ก็เพราะเหตุว่าคนที่ไม่รักกันเขาทำความเสียหายให้แก่คนที่ไม่รักกันอย่างใด คนเหล่านั้นก็ทำความเสียหายให้แก่ตัวอย่างนั้นด้วยตนเองเหมือนกัน เพราะฉะนั้น คนเหล่านั้นจึงชื่อว่าไม่รักตัว แต่คนเหล่าใด ประพฤติสุจริตด้วยกาย วาจา ใจ คนเหล่านั้นจึงจะชื่อว่ารักตัว ถึงแม้ว่าคนเหล่านั้นจะกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราไม่รักตัว’ กระนั้นก็ตาม ก็ชื่อว่ารักตัว

หน้า ๑๓๓

ข้อนั้นเป็นเพราะเหตุไร ก็เพราะว่าคนที่เขารักกันย่อมทำความดีความเจริญให้แก่คนที่รักกันอย่างใด คนเหล่านั้นก็ทำความดีความเจริญให้แก่ตัวอย่างนั้น ด้วยตนเองเหมือนกัน เพราะฉะนั้น คนเหล่านั้นจึงชื่อว่ารักตัว”{๓๓๖} พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

ถ้าบุคคลรู้ว่าตนเป็นที่รัก ก็ไม่พึงประกอบตนนั้นไว้กับบาป เพราะความสุขนั้นอันบุคคลผู้ทำความชั่วจะพึงได้โดยง่ายหามิได้

เมื่อบุคคลถูกมรณภัยครอบงำแล้วละภพมนุษย์ไป อะไรเล่าจะเป็นสมบัติของเขา และเขาจะพาเอาอะไรไปได้ อนึ่งอะไรเล่าจะติดตามเขาไปได้เหมือนเงาติดตามตัวบุญและบาปสองอย่างที่บุคคลทำไว้ในโลกนี้ จะเป็นสมบัติของเขา และเขาจะพาเอาบุญและบาปนั้นไปได้ อนึ่งบุญและบาปนั้นจะติดตามเขาไปได้เหมือนเงาติดตามตัว

เพราะฉะนั้น บุคคลพึงทำความดีสะสมไว้เป็นสมบัติในปรโลก เพราะว่าบุญทั้งหลายย่อมเป็นที่พึ่งของสัตว์ ทั้งหลายในปรโลกแล

๕. อัตตรักขิตสูตร

ว่าด้วยผู้รักษาตัวและไม่รักษาตัว

{๓๓๗} [๑๑๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระเจ้าปเสนทิโกศลผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ขอโอกาส เมื่อข้าพระองค์เข้าพักผ่อนอยู่ในที่รโหฐานได้เกิดตรึกนึกคิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘คนพวก