arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย เทวปุตตสังยุต · อนาถปิณฑิกวรรค

๕. จันทนสูตร

เล่ม ๑๕

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๖๐–๒๖๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในอนาถปิณฑิกวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค เทวปุตตสังยุต อนาถปิณฑิกวรรค จันทนสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๕)

ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่

ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๒๔ หน้า ๓๕๒–๓๕๔

หน้า ๓๕๒

๕. จันทนสูตร

[๒๖๐] จันทนเทวบุตร ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า

บุคคลผู้ไม่เกียจคร้านทั้งกลางคืน

และกลางวัน จะข้ามโอฆะได้อย่างไร

ใครไม่จมในห่วงน้ำลึก อันไม่มีที่พึ่ง ไม่

มีที่ยึดเหนี่ยว.

[๒๖๑] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

บุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ทุกเมื่อ มี

ปัญญา มีใจตั้งมั่นดีแล้ว ปรารภความ

เพียร มีตนส่งไปแล้ว ย่อมข้ามโอฆะที่ข้าม

ได้ยาก เขาเว้นขาดแล้วจากกามสัญญา

ล่วงรูปสัญโญชน์ได้ สิ้นภพเป็นที่เพลิด

เพลินแล้ว ย่อมไม่จมในห้วงน้ำลึก.

อรรถกถาจันทนสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในจันทนสูตรที่ ๕ ต่อไป :-

บทว่า อปฺปติฏฺเฐ อนาลมเพ ได้แก่ ไม่มีที่พึ่งในเบื้องต่ำ ไม่มีที่ยึดในเบื้องบน. บทว่า สุสมาหิโต ได้แก่ ตั้งมั่นด้วยดี ด้วยอัปปนาสมาธิบ้าง ด้วยอุปจารสมาธิบ้าง. บทว่า ปหิตตฺโต แปลว่า มีตนส่งไปแล้ว

หน้า ๓๕๓

บทว่า นนฺทิภวปริกฺขีโณ แปลว่า สิ้นภพเป็นที่เพลิดเพลินแล้ว. อภิสังขารคือกรรม ๓ [ปุญญาภิสังขาร อปุญญาภิสังขาร และอเนญชาภิสังขาร] ชื่อว่าภพเป็นที่เพลิดเพลิน. ดังนั้น ในพระคาถานี้ สังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงถือเอาด้วยศัพท์ว่า กามสัญญา สังโยชน์เบื้องบน ๕ ทรงถือเอาด้วยศัพท์ว่า รูปสังโยชน์ อภิสังขาร คือกรรม ๓ ทรงถือเอาด้วยศัพท์ว่านันทิภพ. ผู้ใดละสังโยชน์ ๑๐ และอภิสังขารคือกรรม ๓ ได้อย่างนี้ ผู้นั้นย่อมไม่จมลงในโอฆะใหญ่ที่ลึก. อีกนัยหนึ่ง กามภพทรงถือเอาด้วยกามสัญญารูปภพทรงถือเอาด้วยรูปสังโยชน์ อรูปภพทรงถือเอาด้วยศัพท์ทั้งสองนั้นอภิสังขารคือกรรม ๓ ทรงถือเอาด้วยนันทิภพ. เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงแสดงแม้ว่า ผู้ใดไม่มีสังขาร ๓ ในภพ ๓ อย่างนี้ ผู้นั้น ย่อมไม่จมลงในห้วงน้ำลึก ดังนี้.

จบอรรถกถาจันทนสูตรที่ ๕

หน้า ๓๕๔

๖. วาสุทัตตสูตร

[๒๖๒] วาสุทัตตเทวบุตร ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคาถานี้ ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ภิกษุพึงมีสติเพื่อละกามราคะ งด

เว้นเสีย ประดุจบุคคลถูกแทงด้วยหอก

ประดุจบุคคลถูกไฟไหม้ศีรษะอยู่.

[๒๖๓] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ภิกษุพึงมีสติเพื่อการละสักกายทิฏฐิ

งดเว้นเสีย ประดุจบุคคลถูกแทงด้วยหอกประดุจบุคคลถูกไฟไหม้ศีรษะอยู่.

อรรถกถา

วาสุทัตตสูตรที่ ๖ มีเนื้อความกล่าวมาแล้วทั้งนั้น.