พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย เทวปุตตสังยุต · อนาถปิณฑิกวรรค
๑๐. อนาถปิณฑิกสูตร
เล่ม ๑๕ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๗๕–๒๗๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในอนาถปิณฑิกวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค เทวปุตตสังยุต อนาถปิณฑิกวรรค อนาถปิณฑิกสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๕ หน้า ๑๐๓–๑๐๖
{๒๗๔} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า
ชีวิตของสัตว์ทั้งหลายถูกชรานำไปสู่ความตาย ชีวิตนี้มีช่วงอายุสั้น เมื่อชีวิตนรชนถูกชรานำไปแล้ว ย่อมไม่มีใครช่วยต้านทานได้ เมื่อบุคคลมองเห็นภัยในความตายนี้อยู่ ควรละโลกามิสเสีย มุ่งแต่สันติเถิด
๑๐. อนาถปิณฑิกสูตร
ว่าด้วยสัตว์ย่อมบริสุทธิ์ด้วยเหตุ ๕ ประการ
{๒๗๕} [๑๐๑] อนาถบิณฑิกเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า
พระเชตวันนี้เป็นที่เกื้อกูล ที่หมู่สงฆ์อยู่อาศัยกันองค์พระธรรมราชาก็ประทับอยู่ เป็นที่เกิดปีติแก่ข้าพระองค์
สัตว์ทั้งหลายย่อมบริสุทธิ์ได้ด้วยธรรม ๕ ประการนี้ คือ กรรม ๑ วิชชา ๑ ธรรม ๑ ศีล ๑ ชีวิตอุดม ๑ ไม่ใช่บริสุทธิ์ด้วยโคตรหรือด้วยทรัพย์
เพราะฉะนั้นแล บุคคลผู้เป็นบัณฑิตเมื่อเล็งเห็นประโยชน์ของตน พึงเลือกเฟ้นธรรมโดยแยบคาย ย่อมบริสุทธิ์ในธรรมนั้นได้ด้วยอาการนี้
พระสารีบุตรนั้นแลย่อมบริสุทธิ์ด้วยปัญญา ด้วยศีลและด้วยความสงบ ความจริงภิกษุผู้ถึงฝั่งแล้วขั้นสูงสุด ก็ขั้นพระสารีบุตรนี้”
อนาถบิณฑิกเทพบุตรได้กล่าวดังนี้แล้วก็ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าทำประทักษิณแล้วได้อันตรธานไปในที่นั้นเอง
{๒๗๖} ลำดับนั้น เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้เทพบุตรตนหนึ่งมีรัศมีงามยิ่งนัก เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้ว ยังพระวิหารเชตวันให้สว่างไสวไปทั่วแล้ว เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมเราแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักเราว่า
พระเชตวันนี้เป็นที่เกื้อกูล ที่หมู่สงฆ์อยู่อาศัยกัน องค์พระธรรมราชาก็ประทับอยู่ เป็นที่เกิดปีติแก่ข้าพระองค์
สัตว์ทั้งหลายย่อมบริสุทธิ์ได้ด้วยธรรม ๕ ประการนี้ คือ กรรม ๑ วิชชา ๑ ธรรม ๑ ศีล ๑ ชีวิตอุดม ๑ ไม่ใช่บริสุทธิ์ด้วยโคตรหรือด้วยทรัพย์
เพราะฉะนั้นแล บุคคลผู้เป็นบัณฑิตเมื่อเล็งเห็นประโยชน์ของตน พึงเลือกเฟ้นธรรมโดยแยบคาย ย่อมบริสุทธิ์ในธรรมนั้นได้ด้วยอาการนี้
พระสารีบุตรนั้นแลย่อมบริสุทธิ์ด้วยปัญญา ด้วยศีล และด้วยความสงบ ความจริงภิกษุผู้ถึงฝั่งแล้วขั้นสูงสุดก็ขั้นพระสารีบุตรนี้
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทพบุตรนั้นได้กล่าวดังนี้แล้วก็ถวายบังคม ทำประทักษิณแล้วก็อันตรธานไปในที่นั้นเอง
{๒๗๗} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็เทพบุตรองค์นั้นเห็นจะเป็นอนาถบิณฑิกเทพบุตรเป็นแน่ เพราะว่าอนาถบิณฑิกคฤหบดีได้เลื่อมใสยิ่งนักในท่านพระสารีบุตร”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ถูกละ ๆ อานนท์ ข้อที่จะพึงถึงได้ด้วยตรรกะมีประมาณเพียงใด เธอก็ได้ถึงแล้ว ดูก่อนอานนท์ ก็เทพบุตรนั้นคืออนาถบิณฑิกเทพบุตร”
จบ อนาถปิณฑิกวรรคที่ ๒
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. จันทิมสสูตร ๒. เวณฑุสูตร
๓. ทีฆลัฏฐิสูตร ๔. นันทนสูตร
๕. จันทนสูตร ๖. วาสุทัตตสูตร
๗. สุพรหมสูตร ๘. กกุธสูตร
๙. อุตตรสูตร ๑๐. อนาถปิณฑิกสูตร
๓. นานาติตถิยวรรค
หมวดว่าด้วยเทพบุตรสาวกของเดียรถีย์สำนักต่าง ๆ
๑. สิวสูตร
ว่าด้วยการคบหากับสัตบุรุษ
{๒๗๘} [๑๐๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้ว สิวเทพบุตรผู้มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตวันให้สว่างไสวไปทั่วแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง{๒๗๙} สิวเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า
บุคคลพึงคบหากับพวกสัตบุรุษ พึงทำความสนิทสนมกับพวกสัตบุรุษไว้ เพราะรู้แจ้งสัทธรรมของพวกสัตบุรุษย่อมมีแต่คุณความดี ไม่มีโทษเสียหายเลย
บุคคลพึงคบหากับพวกสัตบุรุษ พึงทำความสนิทสนมกับพวกสัตบุรุษไว้ บุคคลย่อมได้ปัญญาเพราะรู้แจ้งสัทธรรมของพวกสัตบุรุษย่อมไม่ได้ปัญญาจากคนพาล
บุคคลพึงคบหากับพวกสัตบุรุษ พึงทำความสนิทสนมกับพวกสัตบุรุษไว้ บุคคลรู้แจ้งสัทธรรมของพวกสัตบุรุษแล้ว ย่อมไม่เศร้าโศกในท่ามกลางผู้ได้รับความเศร้าโศก
จบ ๑๐. อนาถปิณฑิกสูตร