arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย เทวปุตตสังยุต · อนาถปิณฑิกวรรค

๑๐. อนาถปิณฑิกสูตร

เล่ม ๑๕

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๗๕–๒๗๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในอนาถปิณฑิกวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค เทวปุตตสังยุต อนาถปิณฑิกวรรค อนาถปิณฑิกสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๕)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๕ หน้า ๑๐๓–๑๐๖

หน้า ๑๐๓

{๒๗๔} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ชีวิตของสัตว์ทั้งหลายถูกชรานำไปสู่ความตาย ชีวิตนี้มีช่วงอายุสั้น เมื่อชีวิตนรชนถูกชรานำไปแล้ว ย่อมไม่มีใครช่วยต้านทานได้ เมื่อบุคคลมองเห็นภัยในความตายนี้อยู่ ควรละโลกามิสเสีย มุ่งแต่สันติเถิด

๑๐. อนาถปิณฑิกสูตร

ว่าด้วยสัตว์ย่อมบริสุทธิ์ด้วยเหตุ ๕ ประการ

{๒๗๕} [๑๐๑] อนาถบิณฑิกเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

พระเชตวันนี้เป็นที่เกื้อกูล ที่หมู่สงฆ์อยู่อาศัยกันองค์พระธรรมราชาก็ประทับอยู่ เป็นที่เกิดปีติแก่ข้าพระองค์

สัตว์ทั้งหลายย่อมบริสุทธิ์ได้ด้วยธรรม ๕ ประการนี้ คือ กรรม ๑ วิชชา ๑ ธรรม ๑ ศีล ๑ ชีวิตอุดม ๑ ไม่ใช่บริสุทธิ์ด้วยโคตรหรือด้วยทรัพย์

เพราะฉะนั้นแล บุคคลผู้เป็นบัณฑิตเมื่อเล็งเห็นประโยชน์ของตน พึงเลือกเฟ้นธรรมโดยแยบคาย ย่อมบริสุทธิ์ในธรรมนั้นได้ด้วยอาการนี้

พระสารีบุตรนั้นแลย่อมบริสุทธิ์ด้วยปัญญา ด้วยศีลและด้วยความสงบ ความจริงภิกษุผู้ถึงฝั่งแล้วขั้นสูงสุด ก็ขั้นพระสารีบุตรนี้”

อนาถบิณฑิกเทพบุตรได้กล่าวดังนี้แล้วก็ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าทำประทักษิณแล้วได้อันตรธานไปในที่นั้นเอง

หน้า ๑๐๔

{๒๗๖} ลำดับนั้น เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้เทพบุตรตนหนึ่งมีรัศมีงามยิ่งนัก เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้ว ยังพระวิหารเชตวันให้สว่างไสวไปทั่วแล้ว เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมเราแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักเราว่า

พระเชตวันนี้เป็นที่เกื้อกูล ที่หมู่สงฆ์อยู่อาศัยกัน องค์พระธรรมราชาก็ประทับอยู่ เป็นที่เกิดปีติแก่ข้าพระองค์

สัตว์ทั้งหลายย่อมบริสุทธิ์ได้ด้วยธรรม ๕ ประการนี้ คือ กรรม ๑ วิชชา ๑ ธรรม ๑ ศีล ๑ ชีวิตอุดม ๑ ไม่ใช่บริสุทธิ์ด้วยโคตรหรือด้วยทรัพย์

เพราะฉะนั้นแล บุคคลผู้เป็นบัณฑิตเมื่อเล็งเห็นประโยชน์ของตน พึงเลือกเฟ้นธรรมโดยแยบคาย ย่อมบริสุทธิ์ในธรรมนั้นได้ด้วยอาการนี้

พระสารีบุตรนั้นแลย่อมบริสุทธิ์ด้วยปัญญา ด้วยศีล และด้วยความสงบ ความจริงภิกษุผู้ถึงฝั่งแล้วขั้นสูงสุดก็ขั้นพระสารีบุตรนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทพบุตรนั้นได้กล่าวดังนี้แล้วก็ถวายบังคม ทำประทักษิณแล้วก็อันตรธานไปในที่นั้นเอง

{๒๗๗} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็เทพบุตรองค์นั้นเห็นจะเป็นอนาถบิณฑิกเทพบุตรเป็นแน่ เพราะว่าอนาถบิณฑิกคฤหบดีได้เลื่อมใสยิ่งนักในท่านพระสารีบุตร”

หน้า ๑๐๕

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ถูกละ ๆ อานนท์ ข้อที่จะพึงถึงได้ด้วยตรรกะมีประมาณเพียงใด เธอก็ได้ถึงแล้ว ดูก่อนอานนท์ ก็เทพบุตรนั้นคืออนาถบิณฑิกเทพบุตร”

จบ อนาถปิณฑิกวรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. จันทิมสสูตร ๒. เวณฑุสูตร

๓. ทีฆลัฏฐิสูตร ๔. นันทนสูตร

๕. จันทนสูตร ๖. วาสุทัตตสูตร

๗. สุพรหมสูตร ๘. กกุธสูตร

๙. อุตตรสูตร ๑๐. อนาถปิณฑิกสูตร

หน้า ๑๐๖

๓. นานาติตถิยวรรค

หมวดว่าด้วยเทพบุตรสาวกของเดียรถีย์สำนักต่าง ๆ

๑. สิวสูตร

ว่าด้วยการคบหากับสัตบุรุษ

{๒๗๘} [๑๐๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้ว สิวเทพบุตรผู้มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตวันให้สว่างไสวไปทั่วแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง{๒๗๙} สิวเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

บุคคลพึงคบหากับพวกสัตบุรุษ พึงทำความสนิทสนมกับพวกสัตบุรุษไว้ เพราะรู้แจ้งสัทธรรมของพวกสัตบุรุษย่อมมีแต่คุณความดี ไม่มีโทษเสียหายเลย

บุคคลพึงคบหากับพวกสัตบุรุษ พึงทำความสนิทสนมกับพวกสัตบุรุษไว้ บุคคลย่อมได้ปัญญาเพราะรู้แจ้งสัทธรรมของพวกสัตบุรุษย่อมไม่ได้ปัญญาจากคนพาล

บุคคลพึงคบหากับพวกสัตบุรุษ พึงทำความสนิทสนมกับพวกสัตบุรุษไว้ บุคคลรู้แจ้งสัทธรรมของพวกสัตบุรุษแล้ว ย่อมไม่เศร้าโศกในท่ามกลางผู้ได้รับความเศร้าโศก