พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย · คามณิสังยุตต์
๑. จัณฑสูตร
เล่ม ๑๘ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๘๖–๕๘๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๓ ในคามณิสังยุตต์มี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค คามณิสังยุตต์ จัณฑสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๘ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๘ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๘)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๘ หน้า ๔๐๖–๔๐๗
๘. คามณิสังยุต
๑. จัณฑสูตร
ว่าด้วยคนดุและคนสงบเสงี่ยม
{๕๘๖} [๓๕๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...
ครั้งนั้นแล นายจัณฑคามณีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ เป็นปัจจัยที่ทำให้บุคคลบางคนในโลกนี้นับได้ว่าเป็นคนดุ ก็อะไรหนอเป็นเหตุ เป็นปัจจัยที่ทำให้บุคคลบางคนในโลกนี้นับได้ว่าเป็นคนสงบเสงี่ยม”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนนายบ้าน บุคคลบางคนในโลกนี้ ยังละราคะไม่ได้ เพราะเป็นผู้ยังละราคะไม่ได้ คนอื่นจึงยั่วให้โกรธ บุคคลที่ยังละราคะไม่ได้ถูกคนอื่นยั่วให้โกรธเข้า ย่อมแสดงความโกรธให้เห็น ผู้นั้นจึงนับได้ว่าเป็นคนดุ บุคคลบางคนในโลกนี้ยังละโทสะไม่ได้ เพราะเป็นผู้ยังละโทสะไม่ได้ คนอื่นจึงยั่วให้โกรธ บุคคลที่ยังละโทสะไม่ได้ถูกคนอื่นยั่วให้โกรธเข้า ย่อมแสดงความโกรธให้เห็น ผู้นั้นจึงนับว่าเป็นคนดุ บุคคลบางคน ในโลกนี้ยังละโมหะไม่ได้ เพราะเป็นผู้ยังละโมหะไม่ได้ คนอื่นจึงยั่วให้โกรธ บุคคลที่ยังละโมหะไม่ได้ถูกคนอื่นยั่วให้โกรธเข้า ย่อมแสดงความโกรธให้เห็น ผู้นั้นจึงนับได้ว่าเป็นคนดุ ดูก่อนนายบ้าน นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้บุคคลบางคนในโลกนี้ถึงความนับว่าเป็นคนดุ{๕๘๗} ดูก่อนนายบ้าน อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ละราคะได้แล้ว เพราะเป็นผู้ละราคะได้ คนอื่นจึงยั่วให้โกรธไม่ได้ บุคคลที่ละราคะได้แล้วถูกคนอื่น
- ๑นายจัณฑคามณิ นายบ้านหรือผู้ใหญ่บ้านผู้หนึ่งซึ่งถูกเรียกว่าเป็นคนดุ (สํ.สฬา.อ. ๑๖๔)
ยั่วให้โกรธเข้า ย่อมไม่แสดงความโกรธให้เห็น ผู้นั้นจึงนับได้ว่าเป็นคนสงบเสงี่ยม บุคคลบางคนในโลกนี้ละโทสะได้แล้ว เพราะเป็นผู้ละโทสะได้ คนอื่นจึงยั่วให้โกรธไม่ได้ บุคคลที่ละโทสะได้แล้วถูกคนอื่นยั่วให้โกรธเข้า ก็ไม่แสดงความโกรธให้เห็น ผู้นั้นจึงนับได้ว่าเป็นคนสงบเสงี่ยม บุคคลบางคนในโลกนี้ละโมหะได้แล้ว เพราะเป็นผู้ละโมหะได้ คนอื่นจึงยั่วให้โกรธไม่ได้ บุคคลที่ละโมหะได้แล้วถูกคนอื่นยั่วให้โกรธเข้า ย่อมไม่แสดงความ โกรธให้เห็นผู้นั้นจึงนับได้ว่าเป็นคนสงบเสงี่ยม ดูก่อนนายบ้าน นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้บุคคลบางคนในโลกนี้ถึงความนับว่าเป็นคนสงบเสงี่ยม”{๕๘๘} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้วนายจัณฑคามณีได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่ควํ่าเปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”
๒. ตาลปุตตสูตร
ว่าด้วยปัญหาของนักเต้นรำชื่อว่าตาลบุตร
{๕๘๙} [๓๕๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวันอันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล หัวหน้านักเต้นรำนามว่าตาลบุตรเข้าไปเข้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้
จบ ๑. จัณฑสูตร