arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย · จิตตคหปติปุจฉาสังยุตต์

๙. อเจลสูตร

เล่ม ๑๘

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๘๐–๕๘๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในจิตตคหปติปุจฉาสังยุตต์มี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค จิตตคหปติปุจฉาสังยุตต์ อเจลสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๘ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๘ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๘)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๘ หน้า ๔๐๐–๔๐๒

หน้า ๔๐๐

๙. อเจลกัสสปสูตร

ว่าด้วยอุตตริมนุสสธรรมที่เป็นญาณทัสสนะ

{๕๘๐} [๓๕๑] ก็สมัยนั้นแล อเจลกัสสปะผู้เป็นสหายคฤหัสถ์เก่าของจิตตคฤหบดีได้ไปถึงราวป่ามัจฉิกาสณฑ์ จิตตคฤหบดีได้สดับข่าวว่า “อเจลกัสสปะผู้เป็นสหายคฤหัสถ์เก่าของเราได้มาถึงราวป่ามัจฉิกาสณฑ์แล้ว” จึงได้เข้าไปหาอเจลกัสสปะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับอเจลกัสสปะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ถามอเจลกัสสปะว่า “ท่านกัสสปะผู้เจริญ ท่านบวชมานานเท่าไรแล้ว”อเจลกัสสปะตอบว่า “ดูก่อนคฤหบดี เราบวชมาประมาณ ๓๐ ปีแล้ว”

“ท่านผู้เจริญ ก็ตลอดเวลา ๓๐ ปีมานี้ มีอุตตริมนุสสธรรมอันเป็นความรู้ความเห็นพิเศษอย่างประเสริฐอย่างสามารถอะไรบ้างไหม ที่ท่านได้บรรลุเป็นธรรมเครื่องอยู่ผาสุกแล้ว”

“ดูก่อนคฤหบดี ตลอดเวลา ๓๐ ปีมานี้ อุตตริมนุสสธรรมอันเป็นความรู้ความเห็นพิเศษอย่างประเสริฐอย่างสามารถที่เราได้บรรลุเป็นธรรมเครื่องอยู่ผาสุกแล้ว ไม่มี นอกจากความเป็นคนเปลือย ความเป็นคนโล้นและการปัดฝุ่นเท่านั้น”

{๕๘๑} เมื่ออเจลกัสสปะกล่าวอย่างนี้แล้ว จิตตคฤหบดีได้กล่าวว่า “น่าอัศจรรย์นัก ท่านผู้เจริญ น่าแปลกใจนัก ท่านผู้เจริญ ความที่ธรรมเป็นสิ่งที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดีแล้ว เพราะตลอดเวลา ๓๐ ปีมานี้ ท่านมิได้บรรลุ

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑คำว่า มนุสสธรรม หมายถึงคุณธรรมของมนุษย์ ได้แก่ กุศลกรรมบถ ๑๐ ประการ อุตตริมนุสสธรรม ธรรมที่ข้ามพ้นพวกมนุษย์ ธรรมที่ล่วงเลยภาวะมนุษย์แล้วทำให้ลุถึงความเป็นพรหมหรือภาวะนิพพาน อีกความหมายหนึ่ง ธรรมของพวกมนุษย์ผู้ยิ่งยวด ธรรมของพวกคนประเสริฐสุด คือผู้ได้ฌานและผู้เป็นพระอริยบุคคล (วิ.อ. ๑/๕๒๐, สํ.สฬา.อ. ๑๖๒) ว่าโดยองค์ธรรมได้แก่ ฌานวิโมกข์ สมาธิ สมาบัติ มรรค ผล ฯลฯ {ดูปาราชิกสิกขาบทที่ ๔ พระบาลีวินัยปิฎก (แปล) เล่ม ๑}
หน้า ๔๐๑

อุตตริมนุสสธรรมอันเป็นความรู้ความเห็นพิเศษอย่างประเสริฐอย่างสามารถเป็นธรรมเครื่องอยู่ผาสุกแล้วเลย นอกจากความเป็นคนเปลือย ความเป็นคนโล้น และการปัดฝุ่นเท่านั้นเอง”

“ดูก่อนคฤหบดี ก็ท่านได้เข้าถึงความเป็นอุบาสกมาแล้วนานเท่าไร”

“ท่านผู้เจริญ สำหรับข้าพเจ้าได้เข้าถึงความเป็นอุบาสกมาได้ประมาณ๓๐ ปีแล้ว”

“ดูก่อนคฤหบดี ก็ตลอดเวลา ๓๐ ปีมานี้ มีอุตตริมนุสสธรรมอันเป็นความรู้ความเห็นพิเศษอย่างประเสริฐอย่างสามารถอะไรบ้างไหมที่ท่านได้บรรลุเป็นธรรมเครื่องอยู่ผาสุกแล้ว”

“ท่านผู้เจริญ แม้คฤหัสถ์ก็พึงมีธรรมเช่นนั้นได้ เพราะทันทีที่ข้าพเจ้าจำนงอยู่ ข้าพเจ้าก็สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม เข้าปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ได้ ทันทีที่ข้าพเจ้าจำนงอยู่ข้าพเจ้าก็เข้าทุติยฌาน ... มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ได้ ทันทีที่ข้าพเจ้าจำนงอยู่ ข้าพเจ้าก็มีอุเบกขา เข้าตติยฌาน ... อยู่ได้ ทันทีที่ข้าพเจ้าจำนงอยู่ ข้าพเจ้าก็เข้าจตุตถฌาน ... เพราะโสมนัสโทมนัสดับไปก่อนแล้วอยู่ได้ ก็ถ้าว่าข้าพเจ้าพึงพยากรณ์ก่อนพระผู้มีพระภาคเจ้าไซร้ ก็จะไม่เป็นการน่าอัศจรรย์ ข้อที่พระผู้มีพระภาคเจ้าจะพึงทรงพยากรณ์ข้าพเจ้าว่า ‘สังโยชน์ที่จิตตคฤหบดีประกอบแล้วจะพึงเป็นเหตุให้กลับมาสู่โลกนี้อีกย่อมไม่มี’ ดังนี้”{๕๘๒} เมื่อจิตตคฤหบดีกล่าวอย่างนี้แล้ว อเจลกัสสปะได้กล่าวว่า “น่าอัศจรรย์นัก ท่านผู้เจริญ น่าแปลกใจนัก ท่านผู้เจริญ ความที่ธรรมเป็นสิ่งที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดีแล้ว เพราะเป็นที่ที่คฤหัสถ์ผู้นุ่งขาวห่มขาวได้บรรลุอุตตริมนุสสธรรมอันเป็นความรู้ความเห็นพิเศษอย่างประเสริฐอย่างสามารถ เป็นธรรมเครื่องอยู่ผาสุกเห็นปานนี้ ดูก่อนคฤหบดี ข้าพเจ้าพึงได้บรรพชาอุปสมบทในพระธรรมวินัยนี้”

หน้า ๔๐๒

ครั้งนั้นแล จิตตคฤหบดีได้พาอเจลกัสสปะเข้าไปหาภิกษุผู้เถระถึงที่อยู่ ครั้นแล้วกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย อเจลกัสสปะผู้นี้เป็นสหายคฤหัสถ์เก่าของกระผม ขอพระเถระทั้งหลายจงให้อเจลกัสสปะผู้นี้บรรพชาอุปสมบทด้วยเถิด กระผมจักบำรุงเธอด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารเอง”

อเจลกัสสปะได้บรรพชาอุปสมบทในพระธรรมวินัยแล้ว ท่านพระอเจลกัสสปะอุปสมบทแล้วไม่นาน ได้ปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนมาบวชเป็น บรรพชิตโดยชอบต้องการกันด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก” ดังนี้ ก็แลท่านพระอเจลกัสสปะได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลาย

๑๐. คิลานทัสสนสูตร

ว่าด้วยจิตตคฤหบดีป่วยแล้วสิ้นชีวิต

{๕๘๓} [๓๕๒] ก็สมัยนั้นแล จิตตคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนาครั้งนั้นแล อารามเทวดา วนเทวดา รุกขเทวดา และเทวดาที่สิงสถิตอยู่ที่ต้นไม้เป็นยา หญ้า และพญาไม้มาร่วมประชุมกันแล้วกล่าวกับจิตตคฤหบดีว่า “ดูก่อนคฤหบดี ท่านจงปรารถนาว่า ‘ขอให้เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรติในอนาคตด้วยเถิด”

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อารามเทวดา เทวดาผู้สถิตอยู่ที่สวนไม้ดอกไม้ผล วนเทวดา เทวดาผู้สถิตอยู่ที่ราวป่าไม้เช่นป่าอันธวัน ป่าสุภควันเป็นต้น รุกขเทวดา เทวดาผู้สถิตอยู่ที่ต้นไม้เช่นต้นสะเดาเป็นต้น (ม.มู.อ. ๒/๒๗๙, สํ.สฬา.อ. ๑๖๓)