พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนสังยุต ทุติยปัณณาสก์ · ฉฬวรรค
๕. สังวรสูตร
เล่ม ๑๘ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๕–๑๔๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในฉฬวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค สฬายตนสังยุต ทุติยปัณณาสก์ ฉฬวรรค สังวรสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๘ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๘ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๘)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๘ หน้า ๑๐๖–๑๐๗
{๑๔๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาทอย่างไร คือ เมื่อภิกษุสำรวมจักขุนทรีย์อยู่ จิตก็ไม่แส่ไปในรูปทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ เมื่อภิกษุนั้นมีจิตไม่แส่ไปแล้ว ปราโมทย์ก็เกิด เมื่อภิกษุเกิดปราโมทย์แล้ว ปีติ ก็เกิด เมื่อภิกษุมีใจเกิดปีติ กายก็สงบ ภิกษุผู้มีกายสงบ ก็อยู่เป็นสุข จิตของภิกษุผู้มีความสุขก็ตั้งมั่น เมื่อจิตตั้งมั่นแล้ว ธรรมทั้งหลายก็ปรากฏ เพราะธรรมทั้งหลายปรากฏ ภิกษุนั้นก็ถึงความนับว่า ‘เป็นผู้อยู่ด้วยความไม่ ประมาท’ ... เมื่อภิกษุสำรวมมนินทรีย์อยู่ จิตก็ไม่แส่ไปในธรรมารมณ์ทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน เมื่อภิกษุนั้นมีจิตไม่แส่ไปแล้ว ปราโมทย์ก็เกิด เมื่อภิกษุเกิดปราโมทย์แล้ว ปีติก็เกิด เมื่อภิกษุมีใจเกิดปีติ กายก็สงบ ภิกษุผู้มีกายสงบ ก็อยู่เป็นสุข จิตของภิกษุผู้มีความสุขก็ตั้งมั่น เมื่อจิตตั้งมั่นแล้ว ธรรมทั้งหลายก็ปรากฏเพราะธรรมทั้งหลายปรากฏ ภิกษุนั้นก็ถึงความนับว่า ‘เป็นผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาท’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาทอย่างนี้แล”
๕. สังวรสูตร
ว่าด้วยการสำรวมและไม่สำรวม
{๑๔๕} [๙๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงสังวรและอสังวรแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อสังวรย่อมมีอย่างไร คือ รูปทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ ถ้าภิกษุเพลิดเพลิน พร่ำถึง หมกมุ่นรูปเหล่านั้นอยู่ ข้อนั้นภิกษุพึงทราบว่า ‘เราย่อมเสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย เพราะข้อนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นความเสื่อม”
เสียงทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยโสตะ ... กลิ่นทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยฆานะ... รสทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยชิวหา ... โผฏฐัพพะทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย... ธรรมารมณ์ทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่า
พอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ ถ้าภิกษุเพลิดเพลิน พร่ำถึงหมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ ข้อนั้นภิกษุพึงทราบว่า ‘เราย่อมเสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย เพราะข้อนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า เป็นความเสื่อม’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อสังวรย่อมมีอย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๑๔๖} ก็สังวรย่อมมีอย่างไร คือ รูปทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัดมีอยู่ ถ้าภิกษุไม่เพลิดเพลิน ไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุ่นรูปนั้นอยู่ ข้อนั้นภิกษุพึงทราบว่า ‘เราย่อมไม่เสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย เพราะข้อนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นความไม่เสื่อม ... ธรรมารมณ์ทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยใจอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ถ้าภิกษุไม่เพลิดเพลิน ไม่พรํ่าถึง ไม่หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ ข้อนั้นภิกษุพึงทราบว่า ‘เราย่อมไม่เสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย เพราะข้อนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นความไม่เสื่อม’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังวรย่อมมีอย่างนี้แล”
๖. สมาธิสูตร
ว่าด้วยสมาธิ
{๑๔๗} [๙๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเจริญสมาธิกันเถิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีจิตตั้งมั่นแล้ว ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริง
ย่อมรู้ประจักษ์อะไรตามความเป็นจริง
ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘จักษุไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘รูปทั้งหลายไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘จักขุวิญญาณไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘จักขุสัมผัสไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนาหรือ อทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยก็ไม่เที่ยง’ ... ย่อมรู้
จบ ๕. สังวรสูตร