พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย เวทนาสังยุต · รโหคตวรรค
๔. นิวาสสูตร
เล่ม ๑๘ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๙๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในรโหคตวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค เวทนาสังยุต รโหคตวรรค นิวาสสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๘ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๘ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๘)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๘ หน้า ๒๙๗–๒๙๘
๓. ทุติยอากาสสูตร
ว่าด้วยเวทนา ๓ เปรียบเหมือนลมพัดอยู่ในอากาศ สูตรที่ ๒
{๓๙๗} [๒๖๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในอากาศมีลมหลายชนิดพัดอยู่ คือ ลมตะวันออกพัดบ้าง ... ลมแรงพัดบ้าง แม้ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในกายนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีเวทนาหลายอย่างเกิดขึ้น คือ มีสุขเวทนาเกิดขึ้นบ้าง มีทุกขเวทนาเกิดขึ้นบ้าง มีอทุกขมสุขเวทนาเกิดขึ้นบ้าง”
๔. อคารสูตร
ว่าด้วยเวทนา ๓ เปรียบเหมือนเรือนพักคนเดินทาง
{๓๙๘} [๒๖๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีเรือนพักคนเดินทางอยู่ ผู้คนที่มาจากทิศบูรพาก็ดี จากทิศปัจฉิมก็ดี จากทิศอุดรก็ดี จากทิศทักษิณก็ดี ย่อมพักกันที่เรือนนั้นได้ ถึงกษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทรก็ดีเดินทางมาแล้ว ก็พักกันที่เรือนพักคนเดินทางนั้น แม้ฉันใด ในกายนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีเวทนาหลายอย่างเกิดขึ้น คือ มีสุขเวทนาเกิดขึ้นบ้าง มีทุกขเวทนาเกิดขึ้นบ้าง มีอทุกขมสุขเวทนาเกิดขึ้นบ้าง มีสุขเวทนาที่มีอามิส เกิดขึ้นบ้าง มีทุกขเวทนาที่มีอามิส เกิดขึ้นบ้าง มีอทุกขมสุขเวทนาที่มีอามิส เกิดขึ้นบ้าง มีสุขเวทนาที่ปราศจากอามิส เกิดขึ้นบ้าง มีทุกขเวทนาที่ปราศจากอามิส เกิดขึ้นบ้าง มีอทุกขมสุขเวทนาที่ปราศจากอามิส เกิดขึ้นบ้าง”
- ๑สุขเวทนาที่มีอามิส หมายถึงสุขเวทนาที่เกี่ยวเนื่องด้วยอามิส(เหยื่อล่อ) คือกาม สุขเวทนาที่ปราศจากอามิส หมายถึงสุขเวทนาที่เกิดขึ้นด้วยอำนาจฌานมีปฐมฌานเป็นต้น ด้วยอำนาจวิปัสสนา และด้วยอำนาจการตามระลึก(อนุสติ)ถึงพระพุทธคุณเป็นต้น ทุกขเวทนาที่มีอามิสหมายถึงเวทนาที่เป็นทุกข์เพราะอามิสคือกามนั้นแหละ ทุกขเวทนาที่ปราศจากอามิส หมายถึงโทมนัสสเวทนา (ความรู้สึกไม่สบายใจ)ที่เกิดแก่ผู้ปรารถนาจะได้วิโมกข์อันยอดเยี่ยม อทุกขมสุขเวทนาที่มีอามิสหมายถึงความรู้สึกเฉย ๆ ที่เกี่ยวเนื่องด้วยอามิสคือกาม อทุกขมสุขเวทนาที่ปราศจากอามิส หมายถึงอทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นด้วยอำนาจจตุตถฌาน ซึ่งมีอุเบกขาเป็นอารมณ์ (สํ.สฬา.อ. ๑๔๐)
๕. ปฐมอานันทสูตร
ว่าด้วยพระอานนท์ทูลถามเรื่องเวทนา ๓ สูตรที่ ๑
{๓๙๙} [๒๖๓] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญเวทนามีเท่าไร ความเกิดขึ้นแห่งเวทนาเป็นไฉน ความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน ข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน อะไรเป็นคุณแห่งเวทนา อะไรเป็นโทษแห่งเวทนา อะไรเป็นการสลัดออกแห่งเวทนา”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ เวทนามี ๓ เหล่านี้ คือสุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ดูก่อนอานนท์ เหล่านี้เราเรียกว่าเวทนา เพราะผัสสะเกิดขึ้น เวทนาจึงเกิด เพราะผัสสะดับ
เวทนาจึงดับ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล คือ สัมมาทิฎฐิ ... สัมมาสมาธิ เป็นข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งเวทนา การที่สุขโสมนัสเกิดขึ้นเพราะอาศัยเวทนา นี้เป็นคุณแห่งเวทนา การที่เวทนาไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดานี้เป็นโทษแห่งเวทนา การกำจัดการละฉันทราคะในเวทนาได้ นี้เป็นการสลัดออกแห่งเวทนา{๔๐๐} ดูก่อนอานนท์ โดยที่แท้ เราได้กล่าวความดับแห่งสังขารทั้งหลายโดยลำดับแล้ว คือ เมื่อภิกษุเข้าปฐมฌาน วาจาย่อมดับ .. เมื่อเข้าสัญญาเวทยิตนิโรธ สัญญาและเวทนาย่อมดับ ราคะ โทสะ โมหะของภิกษุผู้สิ้นอาสวะแล้วย่อมดับ
{๔๐๑} ดูก่อนอานนท์ โดยที่แท้ เราได้กล่าวความสงบแห่งสังขารทั้งหลายโดยลำดับแล้ว คือ เมื่อภิกษุเข้าปฐมฌาน วาจาย่อมสงบ... เมื่อเข้าสัญญาเวทยิตนิโรธ สัญญาและเวทนาย่อมสงบ ราคะ โทสะ โมหะของภิกษุผู้สิ้นอาสวะย่อมสงบ
จบ ๔. นิวาสสูตร