พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนสังยุต ตติยปัณณาสก์ · เทวทหวรรค
๗. เหตุอัชฌัตตสูตร ที่ ๑
เล่ม ๑๘ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๒๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในเทวทหวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค สฬายตนสังยุต ตติยปัณณาสก์ เทวทหวรรค เหตุอัชฌัตตสูตร ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๑๘ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๘ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๘)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๘ หน้า ๑๗๑–๑๗๒
๖. ทุติยนตุมหากสูตร
ว่าด้วยอายตนะภายนอก ๖ ไม่ไช่ของตน สูตรที่ ๒
{๒๒๐} [๑๓๙] "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย สิ่งนั้น พวกเธอทั้งหลายจงละเสีย สิ่งที่พวกเธอละได้แล้วนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลเพื่อความสุขแก่เธอทั้งหลาย
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย คือ รูปไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย พวกเธอจงละรูปนั้นเสีย รูปที่พวกเธอละได้แล้วนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เธอทั้งหลาย เสียง... กลิ่น... รส... โผฏฐัพพะ... ธรรมารมณ์ไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงละธรรมารมณ์นั้นเสีย ธรรมารมณ์ที่พวกเธอละได้แล้วนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เธอทั้งหลายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหญ้า ไม้ กิ่งไม้ และใบไม้บรรดามีในพระวิหารเชตวันนี้ ... ฉันใดก็ฉันนั้นแหละ ภิกษุทั้งหลาย รูปก็ไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย พวกเธอจงละรูปนั้นเสีย รูปที่พวกเธอละได้แล้วนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เธอทั้งหลาย เสียง... กลิ่น... รส...โผฏฐัพพะ... ธรรมารมณ์ไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงละธรรมารมณ์นั้นเสีย ธรรมารมณ์ที่พวกเธอละได้แล้วนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เธอทั้งหลาย ”
๗. อัชฌัตตอนิจจเหตุสูตร
ว่าด้วยอายตนะภายในเป็นของไม่เที่ยง
{๒๒๑} [๑๔๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุเป็นของไม่เที่ยง แม้เหตุและปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งจักษุนั้นก็ไม่เที่ยง จักษุอันเกิดแต่เหตุที่ไม่เที่ยงจักเที่ยงได้ที่ไหนเล่า ... มโนเป็นของไม่เที่ยง แม้เหตุและปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่ง
มโนนั้นก็ไม่เที่ยง มโนอันเกิดแต่เหตุที่ไม่เที่ยงจักเที่ยงได้ที่ไหนเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในจักษุ ทั้งในโสตะ ทั้งในฆานะ ทั้งในชิวหา ทั้งในกาย ทั้งในมโน เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”
๘. อัชฌัตตทุกขเหตุสูตร
ว่าด้วยอายตนะภายในเป็นทุกข์
{๒๒๒} [๑๔๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุเป็นทุกข์ แม้เหตุและปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งจักษุนั้นก็เป็นทุกข์ จักษุอันเกิดแต่เหตุที่เป็นทุกข์จักเป็นสุขได้ที่ไหนเล่า ... มโนเป็นทุกข์ แม้เหตุและปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งมโนก็เป็นทุกข์ มโนอันเกิดแต่เหตุที่เป็นทุกข์ จักเป็นสุขได้ที่ไหนเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในจักษุทั้งในโสตะ ทั้งในฆานะ ทั้งในชิวหา ทั้งในกาย ทั้งในมโน เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้วกิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”
๙. อัชฌัตตานัตตเหตุสูตร
ว่าด้วยอายตนะภายในเป็นอนัตตา
{๒๒๓} [๑๔๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุเป็นอนัตตา แม้เหตุและปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งจักษุก็เป็นอนัตตาจักษุอันเกิดแต่เหตุที่เป็นอนัตตาจักเป็นอัตตาได้ที่ไหนเล่า ... มโนเป็นอนัตตา แม้เหตุและปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งมโน
จบ ๗. เหตุอัชฌัตตสูตร ที่ ๑