arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย · โมคคัลลานสังยุตต์

๖. วิญญาณัญจายตนสูตร

เล่ม ๑๘

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๒๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๑ ในโมคคัลลานสังยุตต์มี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค โมคคัลลานสังยุตต์ วิญญาณัญจายตนสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๘ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๘ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๘)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๘ หน้า ๓๖๐–๓๖๑

หน้า ๓๖๐

ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูก ... ‘สาวกผู้อันพระศาสดาทรงอนุเคราะห์ได้บรรลุความรู้อันยิ่งใหญ่แล้ว’ ดังนี้”

๖. วิญญาณัญจายตนปัญหาสูตร

ว่าด้วยปัญหาเรื่องวิญญาณัญจายตนฌาน

{๕๒๐} [๓๓๗] (ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวดังนี้ว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อผมหลีกเร้นอยู่ในที่ลับในพระเชตวันนี้ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจขึ้นอย่างนี้ว่า) ‘ที่เรียกว่า ‘วิญญาณัญจายตนฌาน วิญญาณัญจายตนฌาน’ ดังนี้ วิญญาณัญจายตนฌานเป็นไฉนหนอ’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ เพราะล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง เข้าถึงวิญญาณัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺตํ วิญฺญาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ นี้เรียกว่าวิญญาณัญจายตนฌาน’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้น เพราะล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ก็เข้าถึงวิญญาณัญจายตนะโดยมนสิการว่า

‘อนนฺตํ วิญฺญาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ เมื่อผมนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญาและมนสิการอันประกอบด้วยอากาสานัญจายตนะย่อมฟุ้งขึ้นดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไปหาผมด้วยฤทธิ์แล้วตรัสดังนี้ว่า ‘โมคคัลลานะ โมคคัลลานะผู้เป็นพราหมณ์เธออย่าประมาทวิญญาณัญจายตนฌาน เธอจงรวมจิตตั้งไว้ในวิญญาณัญจายตนฌาน จงทำจิตให้มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้นในวิญญาณัญจายตนฌาน จงตั้งจิตมั่นไว้ในวิญญาณัญจายตนฌาน’ สมัยต่อมา ผมนั้นเพราะล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ก็ได้เข้าถึงวิญญาณัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺตํ วิญฺญาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่แล้ว

ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูก ... ‘สาวกผู้อันพระศาสดาทรงอนุเคราะห์ได้บรรลุความรู้อันยิ่งใหญ่แล้ว’ ดังนี้’’

หน้า ๓๖๑

๗. อากิญจัญญายตนปัญหาสูตร

ว่าด้วยปัญหาเรื่องอากิญจัญญายตนฌาน

{๕๒๑} [๓๓๘] (ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวดังนี้ว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อผมหลีกเร้นอยู่ในที่ลับในพระเชตวันนี้ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจขึ้นอย่างนี้ว่า) ‘ที่เรียกว่า ‘อากิญจัญญายตนฌาน อากิญจัญญายตนฌาน’ ดังนี้ อากิญจัญญายตนฌานเป็นไฉนหนอ’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ เพราะล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง เข้าถึงอากิญจัญญายตนะโดยมนสิการว่า ‘นตฺถิ กิญฺจิ ไม่มีอะไร’ ดังนี้อยู่ นี้เรียกว่าอากิญจัญญายตนฌาน’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้น เพราะล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ก็เข้าถึงอากิญจัญญายตนะโดยมนสิการว่า

‘นตฺถิ กิญฺจิ ไม่มีอะไร’ ดังนี้อยู่ เมื่อผมนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญาและมนสิการอันประกอบด้วยวิญญานัญจายตนะย่อมฟุ้งขึ้นดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไปหาผมด้วยฤทธิ์แล้วตรัสดังนี้ว่า ‘โมคคัลลานะ โมคคัลลานะผู้เป็นพราหมณ์เธออย่าประมาทอากิญจัญญายตนฌาน เธอจงรวมจิตตั้งไว้ในอากิญจัญญายตนฌาน จงทำจิตให้มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้นในอากิญจัญญายตนฌาน จงตั้งจิตมั่นไว้ในอากิญจัญญายตนฌาน’ สมัยต่อมา ผมนั้นเพราะล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ก็ได้เข้าถึงอากิญจัญญายตนะโดยมนสิการว่า ‘นตฺถิ กิญฺจิ ไม่มีอะไร’ ดังนี้อยู่แล้ว

ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูก ... ‘สาวกผู้อันพระศาสดาทรงอนุเคราะห์ได้บรรลุความรู้อันยิ่งใหญ่แล้ว’ ดังนี้”