arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย · โมคคัลลานสังยุตต์

๑๐. สักกสูตร

เล่ม ๑๘

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๒๔–๕๓๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๑ ในโมคคัลลานสังยุตต์มี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค โมคคัลลานสังยุตต์ สักกสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๘ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๘ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๘)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๘ หน้า ๓๖๔–๓๗๖

หน้า ๓๖๔

๑๐. สักกสูตร

ว่าด้วยพระมหาโมคคัลลานเถระแสดงธรรมแก่ท้าวสักกะ

{๕๒๔} [๓๔๑] ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะหายจากพระวิหารเชตวันไปปรากฏตัวในดาวดึงสเทวโลก เปรียบเหมือนบุรุษที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จพร้อมด้วยเทวดา ๕๐๐ องค์เข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วนมัสการท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้วได้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เจริญพรท้าวสักกะจอมเทพว่า“ดูก่อนจอมเทพ การถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะเป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ การถึงพระธรรมเป็นสรณะเป็นการดีแล

เพราะเหตุแห่งการถึงพระธรรมเป็นสรณะ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ การถึงพระสงฆ์เป็นสรณะเป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”ท้าวสักกะจอมเทพตรัสรับว่า “ข้าแต่พระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ การ

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑เป็นสรณะ คำว่า สรณะ หมายถึงสภาพกำจัด ขจัดปัดเป่าทุกข์ภัยและความสะดุ้งให้พินาศไปเป็นชื่อแห่งพระรัตนตรัย โดยพระพุทธเจ้าชื่อว่าเป็นสรณะ เพราะทรงขจัดภัยแก่สรรพสัตว์ด้วยการให้ตั้งอยู่ในสิ่งที่เป็นประโยชน์และป้องกันมิให้ตกอยู่ในสิ่งอันไม่เป็นประโยชน์ พระธรรมชื่อว่าเป็นสรณะ เพราะทำผู้ปฏิบัติให้ข้ามพ้นทุกขกันดารในภพและให้ประสบความแช่มชื่นใจอันเกิดจากการปฏิบัติ พระสงฆ์ชื่อว่าเป็นสรณะ เพราะทำผู้อุปถัมภ์บำรุงให้ได้ประสบผลอันไพบูลย์ (ที.สี.อ.๒๐๗ ม.มู.อ. ๑ /๑๔๓)
หน้า ๓๖๕

ถึงพระธรรมเป็นสรณะเป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการถึงพระธรรมเป็นสรณะสัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ การถึงพระสงฆ์เป็นสรณะเป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”{๕๒๕} ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จพร้อมด้วยเทวดา ๖๐๐ องค์ .. ๗๐๐ องค์ .. ๘๐๐ องค์ ..

{๕๒๖} ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จพร้อมด้วยเทวดา ๘๐,๐๐๐ องค์เข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วนมัสการท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้วได้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เจริญพรท้าวสักกะจอมเทพว่า“ดูก่อนจอมเทพ การถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะเป็นการดีแล ... การถึงพระธรรมเป็นสรณะเป็นการดีแล ... การถึงพระสงฆ์เป็นสรณะเป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”ท้าวสักกะจอมเทพตรัสรับว่า “ข้าแต่พระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์การถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะเป็นการดีแล ... การถึงพระธรรมเป็นสรณะเป็นการดีแล

... การถึงพระสงฆ์เป็นสรณะเป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”{๕๒๗} ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จพร้อมด้วยเทวดา ๕๐๐ องค์เข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วนมัสการท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้วได้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เจริญพรท้าวสักกะจอมเทพว่า“ดูก่อนจอมเทพ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระ

หน้า ๓๖๖

อรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงเป็นผู้เบิกบานแล้ว ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม’ ดังนี้ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑พระพุทธคุณทั้ง ๙ บทนี้มีความหมายแต่ละบทที่ควรทราบ ดังนี้
  2. ๑ทรงเป็นพระอรหันต์ (อรหํ) มีความหมาย ๕ ประการ คือ (๑) ผู้ไกลจากกิเลสโดยสิ้นเชิง (๒) ผู้ทำลายข้าศึกคือกิเลสได้หมดสิ้น (๓) ผู้หักกงกำแห่งการเวียนว่ายตายเกิดได้เด็ดขาด (๔) ผู้ควรรับทักษิณาอย่างยิ่ง (๕) ผู้มีพฤติกรรมโปร่งใส คือไม่มีที่ลับในการทำบาป
  3. ๒. ตรัสรู้เองโดยชอบ (สมฺมาสมฺพุทฺโธ) คือ เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ตรัสรู้สรรพสิ่งที่ควรรู้ยิ่ง ควรกำหนดรู้ ควรละ ควรทำให้แจ่มแจ้ง และควรเจริญให้เกิดมีได้อย่างถูกต้องโดยชอบด้วยพระองค์เอง กล่าวโดยสรุป คือ ตรัสรู้อริยสัจ ๔ โดยชอบด้วยพระองค์เอง
  4. ๓. ทรงสมบูรณ์ด้วยวิชชาและจรณะ (วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน) คำว่า วิชชา หมายถึงญาณ คือความรู้แจ้ง ความรู้วิเศษ จำแนกเป็น วิชชา ๓ คือ (๑) ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ความรู้แจ้งด้วยการระลึกชาติได้ (๒) จุตูปปาตญาณ ความรู้แจ้งจุติและอุบัติของสรรพสัตว์ (๓) อาสวักขยญาณความรู้แจ้งที่ทำให้สิ้นอาสวะ และวิชชา ๘ คือ (๑) วิปัสสนาญาณ ความรู้แจ้งวิปัสสนาหรือญาณทัสสนะ (๒) มโนมยิทธิญาณ ความรู้แจ้งด้วยฤทธิ์ทางใจ (๓) อิทธิวิธญาณ ความรู้แจ้งด้วยการแสดงฤทธิ์ต่าง ๆ ได้ (๔) ทิพพโสตธาตุญาณ ความรู้แจ้งด้วยหูทิพย์ (๕) เจโตปริยญาณ ความรู้แจ้งที่กำหนดใจผู้อื่นได้ (๖) ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ (๗) ทิพพจักขุญาณ (๘) อาสวักขยญาณ คำว่า จรณะ หมายถึงคุณธรรมเครื่องประพฤติปฏิบัติให้ลุถึงวิชชาหรือนิพพาน มี ๑๕ คือ (๑) สีลสัมปทา ความถึงพร้อมด้วยศีล (๒) อินทรียสังวร การสำรวมอินทรีย์ (๓) โภชเนมัตตัญญุตา ความรู้จักประมาณในการบริโภค (๔) ชาคริยานุโยค การหมั่นประกอบความเพียร (๕) มีศรัทธา (๖) มีหิริ (๗) มีโอตตัปปะ (๘) เป็นพหูสูต (๙) ปรารภความเพียร (๑๐) มีสติมั่นคง (๑๑) มีปัญญา (๑๒) ปฐมฌาน (๑๓) ทุติยฌาน (๑๔) ตติยฌาน (๑๕) จตุตถฌาน ความสมบูรณ์ด้วยวิชชาทำให้พระสัพพัญญุตญาณของพระองค์มีประสิทธิภาพเต็มเปี่ยม กล่าวคือทรงทราบชัดว่าสิ่งใดเป็นประโยชน์และมิใช่ประโยชน์ต่อสรรพสัตว์ ความสมบูรณ์ด้วยจรณะทำให้พระองค์ทรงเปี่ยมล้นด้วยพระมหากรุณาต่อสรรรพสัตว์ กล่าวคือทรงละเว้นไม่สอนสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ทรงแนะนำแต่สิ่งที่เป็นประโยชน์
หน้า ๓๖๗

ดูก่อนจอมเทพ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว อันผู้ได้บรรลุจะพึงเห็น

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๔. เสด็จไปดีแล้ว (สุคโต: พระสุคต) มีความหมาย ๔ ประการ คือ (๑) เสด็จไปอย่างสง่า งามด้วยอริยมรรค (๒) เสด็จไปสู่อมตสถานที่ดีงามกล่าวคือพระนิพพาน (๓) เสด็จรุดหน้าไปดี โดยชอบ กล่าวคือทรงดำเนินรุดหน้าไม่หวนกลับคืนมาสู่กิเลสที่ละได้แล้ว ทรงดำเนินสู่ผลสำเร็จไม่ถอยหลัง ทรงดำเนินในทางอันถูกต้องคือมัชฌิมาปฏิปทา ไม่เฉเชือนเบือนไปในทางผิดสุดโต่ง เช่นสัสสตทิฏฐิ อุจเฉททิฏฐิ กามสุขัลลิกานุโยค และอัตตกิลมถานุโยค เสด็จไปที่ใด ก็ทรงทำประโยชน์ให้แก่มหาชนในที่นั้น (๔) ทรงมีพระวาจาดี กล่าวคือทรงเปล่งพระวาจาโดยชอบ ตรัสแต่คำจริงแท้ ประกอบด้วยประโยชน์ ในกาลที่ควรตรัส และแก่บุคคลที่ควรตรัส
  2. ๕. ทรงรู้แจ้งโลก (โลกวิทู) มีความหมาย ๒ ประการ คือ (๑) ทรงรู้แจ้งโลกภายในคือร่างกายที่ยาวเพียงวาซึ่งมีสัญญา มีใจครองนี้ โดยทรงรู้ถึงสภาวะ เหตุเกิดขี้น ความดับ และวิธีปฏิบัติให้ลุถึงความดับอย่างถ่องแท้ (๒) ทรงรู้แจ้งโลกภายนอกทั้ง ๓ คือ ๑) สังขารโลก โลกคือสังขารซึ่งได้แก่สภาวธรรมทั้งปวงที่มีการปรุงแต่งตามเหตุปัจจัย เช่น สรรพสัตว์ดำรงอยู่ได้เพราะอาหาร ๒) สัตว์โลก โลกคือหมู่สัตวซึ่งแยกเป็นมนุษยโลก เทวโลก พรหมโลก ๓) โอกาสโลก โลกที่กำหนดด้วยโอกาส คือโลกอันมีในอวกาศจักรวาลโดยทรงรู้แจ้งด้วยพระพุทธญาณอันกว้างไกลหาที่สุดมิได้
  3. ๖.ทรงเป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า (อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ) หมายถึง พระองค์ทรงทำหน้าที่ดุจสารถีฝึกฝนผู้ที่ควรฝึกหรือผู้ที่ไม่ได้ฝึกก็ควรให้ได้รับการฝึกทั้งเทวดา มนุษย์ อมนุษย์ และสัตว์ดิรัจฉานโดยถ้วนหน้าด้วยอุบายแห่งการฝึกฝนต่างๆ ตามสมควรแก่อัธยาศัยของแต่ละบุคคลได้อย่างยอดเยี่ยม
  4. ๗. ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย (สตฺถา เทวมนุสฺสานํ) หมายถึงพระองค์ทรงทำหน้าที่เป็นครูคือสั่งสอนบุคคลทั้งชั้นสูงและชั้นต่ำด้วยพระมหากรุณาหวังให้ได้รับความรู้และประโยชน์ที่พึงได้รับอย่างแท้จริง ทั้งประโยชน์ในโลกนี้ ประโยชน์ในโลกหน้า และประโยชน์อย่างสูงสุดคือพระนิพพาน อีกความหมายหนึ่ง พระองค์ทรงเป็นดุจสัตถวาหะคือหัวหน้ากองเกวียนที่ปรีชาสามารถพาบริวารคือหมู่สัตว์ทุกระดับข้ามทางกันดารคือทุกข์ในการเวียนว่ายตายเกิดให้ลุถึงทางอันเกษมไปได้
  5. ๘. ทรงเป็นผู้เบิกบานแล้ว (พุทฺโธ) หมายถึงทรงสำเร็จเป็นพระพุทธเจ้าอย่างสมบูรณ์เพราะทรงรู้สรรพสิ่งที่ควรรู้ทั้งหมดและทรงสอนผู้อื่นให้รู้ตาม
  6. ๙. ทรงเป็นผู้จำแนกแจกธรรม (ภควา) หมายถึงทรงได้รับพระนามว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าอันเป็นเนมิตกนาม ซึ่งมีความหมาย ดังนี้ คือ (๑) ทรงเป็นผู้มีโชค เช่นทรงหวังพระโพธิญาณก็ได้สมหวัง ซึ่งเป็นผลจากพระบารมีที่ทรงบำเพ็ญมา (๒) ทรงเป็นผู้ทำลายสรรพกิเลสและสรรพมารลงได้อย่างราบคาบ (๓) ทรงมีภคธรรม ๖ ประการ (คือ ความมีอำนาจเหนือจิต โลกุตรธรรม
หน้า ๓๖๘

เอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’ ดังนี้ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

ดูก่อนจอมเทพ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าปฏิบัติดีแล้ว ปฏิบัติตรง ปฏิบัติเป็นธรรม ปฏิบัติสมควร คือ คู่แห่งบุรุษ ๔ คู่’ เป็นบุรุษบุคคล ๘ พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้านี้ควรแก่ของบูชา ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ของทำบุญ ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญของชาวโลก ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า’ ดังนี้เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ดูก่อนจอมเทพ การประกอบด้วยศีลที่พระอริยะพอใจแล้ว อันไม่ขาดไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท วิญญูชนสรรเสริญ อันตัณหาและทิฏฐิลูบคลำไม่ได้ เป็นไปเพื่อสมาธิ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยศีลที่พระอริยะพอใจแล้ว สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. พระเกียรติยศที่ปรากฏขจรไกลในโลกทั้ง ๓ พระสิริที่สง่างามครบทุกส่วนชวนให้บันเทิงใจแก่ผู้ขวนขวายใคร่เห็น ความสำเร็จประโยชน์ทุกอย่างตามที่ทรงมุ่งหวัง ความเพียรชอบที่เป็นเหตุให้ได้รับความเคารพจากชาวโลกทั้งมวล) (๔) ทรงเป็นผู้จำแนกแจกธรรม คือ พระองค์ทรงเป็นวิภัชชวาทีในการแสดงธรรมโดยทรงแยกแยะจำแนกแจกแจงประเภทออกไปอย่างละเอียดวิจิตรพิสดารหลายแง่หลายมุมให้เห็นว่าสิ่งทั้งหลายมีทั้งด้านที่เป็นคุณและด้านที่เป็นโทษอย่างไร เรื่องนั้น ๆ มีข้อเท็จข้อจริงอย่างไร เป็นต้น เพื่อให้ผู้ฟังเข้าใจสิ่งนั้นเรื่องนั้นอย่างชัดเจน มองเห็นสิ่งทั้งหลายตามที่เป็นจริง ไม่มองอย่างตีคลุมหรือเห็นแต่ด้านเดียว (๕) ทรงเสพอริยธรรม คือ ทรงยินดีอยู่ในอริยวิหารธรรม วิเวก วิโมกข์ และอุตตริมนุสสธรรมอย่างสม่ำเสมอ (๖) ทรงคายตัณหาในภพทั้ง ๓ ได้แล้ว (นัย วิ.อ. ๑/๑๐๓-๑๑๘) อนึ่ง พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ และพระสังฆคุณ พึงดูความหมายโดยพิสดารในคัมภีร์วิสุทธิมรรค
หน้า ๓๖๙

ท้าวสักกะจอมเทพตรัสรับว่า “ข้าแต่พระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ...’ ดังนี้ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ข้าแต่ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า “พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว ..’ ดังนี้ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ข้าแต่ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์

การประกอบด้วยความเลื่อมอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว...’ ดังนี้ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วย ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ข้าแต่ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การประกอบด้วยศีลที่พระอริยะพอใจแล้ว อันไม่ขาด ... เป็นไปเพื่อสมาธิ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยศีลที่พระอริยพอใจแล้ว สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”

{๕๒๘} ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จพร้อมด้วยเทวดา ๖๐๐ องค์ ... ๗๐๐ องค์ ... ๘๐๐ องค์ ...

{๕๒๙} ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จพร้อมด้วยเทวดา ๘๐,๐๐๐ องค์เข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วนมัสการท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้วได้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เจริญพรท้าวสักกะจอมเทพว่า

หน้า ๓๗๐

“ดูก่อนจอมเทพ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ... ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม’ ดังนี้ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ดูก่อนจอมเทพ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว ...อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’ ดังนี้ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ดูก่อนจอมเทพ

การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าปฏิบัติดีแล้ว ... เป็นนาบุญของชาวโลก ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า’ ดังนี้ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ดูก่อนจอมเทพ การประกอบด้วยศีลที่พระอริยะพอใจแล้ว ... เป็นไปเพื่อสมาธิ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยศีลที่พระอริยะพอใจแล้ว สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”

ท้าวสักกะจอมเทพตรัสรับว่า “ข้าแต่พระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ...’ ดังนี้ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

หน้า ๓๗๑

ข้าแต่ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว ...’ ดังนี้ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ข้าแต่ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การประกอบด้วยความเลื่อมอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว ..’ ดังนี้ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ข้าแต่ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การประกอบด้วยศีลที่พระอริยะพอใจแล้ว อันไม่ขาด ... เป็นไปเพื่อสมาธิ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยศีลที่พระอริยะพอใจแล้ว สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไป จึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”

{๕๓๐} ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จพร้อมด้วยเทวดา ๕๐๐ องค์เข้าไปหา ท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วนมัสการท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้วได้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เจริญพรท้าวสักกะจอมเทพว่า“ดูก่อนจอมเทพ การถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะเป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เขาเหล่านั้นย่อมก้าวลํ้าเทวดาเหล่าอื่นด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์ วรรณะทิพย์ สุขทิพย์ ยศทิพย์ อธิปไตยทิพย์ รูปทิพย์ เสียงทิพย์ กลิ่นทิพย์ รสทิพย์ โผฏฐัพพะทิพย์ดูก่อนจอมเทพ การถึงพระธรรมเป็นสรณะเป็นการดีแล เพราะเหตุแห่ง การถึงพระธรรมเป็นสรณะ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้า

หน้า ๓๗๒

ถึงสุคติโลกสวรรค์ เขาเหล่านั้นย่อมก้าวลํ้าเทวดาเหล่าอื่นด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์ วรรณะทิพย์ สุขทิพย์ ยศทิพย์ อธิปไตยทิพย์ รูปทิพย์ เสียงทิพย์ กลิ่นทิพย์ รสทิพย์ โผฏฐัพพะทิพย์”

ดูก่อนจอมเทพ การถึงพระสงฆ์เป็นสรณะเป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เขาเหล่านั้นย่อมก้าวลํ้าเทวดาเหล่าอื่นด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์ วรรณะทิพย์ สุขทิพย์ ยศทิพย์ อธิปไตยทิพย์ รูปทิพย์ เสียงทิพย์ กลิ่นทิพย์ รสทิพย์ โผฏฐัพพะทิพย์”ท้าวสักกะจอมเทพตรัสรับว่า “ข้าแต่ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะเป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เขาเหล่านั้นย่อมก้าวลํ้าเทวดาเหล่าอื่นด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์

... โผฏฐัพพะทิพย์ข้าแต่ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การถึงพระธรรมเป็นสรณะเป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการถึงพระธรรมเป็นสรณะ สัตว์บางพวกในโลกนี้ หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์เขาเหล่านั้นย่อมก้าวลํ้าเทวดาเหล่าอื่นด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์ ... โผฏฐัพพะทิพย์ข้าแต่ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข ์ การถึงพระสงฆ์เป็นสรณะเป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เขาเหล่านั้นย่อมก้าวลํ้าเทวดาเหล่าอื่นด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์ ...โผฏฐัพพะทิพย์”{๕๓๑} ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จพร้อมด้วยเทวดา ๖๐๐ องค์ .. ๗๐๐ องค์ ... ๘๐๐ องค์ ...

หน้า ๓๗๓

{๕๓๒} ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จพร้อมด้วยเทวดา ๘๐,๐๐๐ องค์ เข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วนมัสการท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้วได้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เจริญพรท้าวสักกะจอมเทพว่า

“ดูก่อนจอมเทพ การถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะเป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เขาเหล่านั้นย่อมก้าวลํ้าเทวดาเหล่าอื่นด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์ วรรณะทิพย์ สุขทิพย์ ยศทิพย์ อธิปไตยทิพย์ รูปทิพย์ เสียงทิพย์ กลิ่นทิพย์ รสทิพย์ โผฏฐัพพะทิพย์ดูก่อนจอมเทพ การถึงพระธรรมเป็นสรณะเป็นการดีแล ... การถึงพระสงฆ์เป็นสรณะเป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการถึงพระสงฆ์เป็นสรณะสัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เขาเหล่านั้นย่อมก้าวลํ้าเทวดาเหล่าอื่นด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์ วรรณะทิพย์

สุขทิพย์ ยศทิพย์ อธิปไตยทิพย์ รูปทิพย์ เสียงทิพย์ กลิ่นทิพย์ รสทิพย์ โผฏฐัพพะทิพย์”ท้าวสักกะจอมเทพตรัสรับว่า “ข้าแต่ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะเป็นการดีแล ...การถึงพระธรรมเป็นสรณะ เป็นการดีแล ... การถึงพระสงฆ์เป็นสรณะเป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เขาเหล่านั้นย่อมก้าวลํ้าเทวดาเหล่าอื่นด้วยฐานะ ๑๐ ประการคือ อายุทิพย์ ... โผฏฐัพพะทิพย์”{๕๓๓} ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จพร้อมด้วยเทวดา ๕๐๐ องค์เข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วนมัสการท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้วได้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เจริญพรท้าวสักกะจอมเทพว่า

หน้า ๓๗๔

“ดูก่อนจอมเทพ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์. .. เป็นผู้จำแนกธรรม’ ดังนี้ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เขาเหล่านั้นย่อมก้าวลํ้าเทวดาเหล่าอื่นด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์ .. โผฏฐัพพะทิพย์”

ดูก่อนจอมเทพ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว ...

ดูก่อนจอมเทพ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว ...

ดูก่อนจอมเทพ การประกอบด้วยศีลที่พระอริยะพอใจแล้ว อันไม่ขาด ... เป็นไปเพื่อสมาธิ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยศีลที่พระอริยะพอใจแล้ว สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เขาเหล่านั้นย่อมก้าวลํ้าเทวดาเหล่าอื่นด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์ ... โผฏฐัพพะทิพย์”

ท้าวสักกะจอมเทพตรัสว่า “ข้าแต่ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น...’ ในพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว...’ ในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้ปฎิบัติดีแล้ว...’ การประกอบด้วยศีลที่พระอริยะพอใจแล้ว อันไม่ขาด ... เป็นไปเพื่อสมาธิ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยศีลที่พระอริยะพอใจแล้ว สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เขาเหล่านั้นย่อมก้าวลํ้าเทวดาเหล่าอื่นด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คืออายุทิพย์ .. โผฏฐัพพะทิพย์”

หน้า ๓๗๕

{๕๓๔} ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะจอมเทพกับเทวดา ๖๐๐ องค์ ... ๗๐๐ องค์ ... ๘๐๐ องค์ ...

{๕๓๕} ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จพร้อมด้วยเทวดา ๘๐,๐๐๐ องค์ เข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วนมัสการท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้วได้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เจริญพรท้าวสักกะจอมเทพว่า

“ดูก่อนจอมเทพ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์... เป็นผู้จำแนกธรรม’ ดังนี้ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า สัตว์บางพวกในโลกนี้ หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เขาเหล่านั้นย่อมก้าวลํ้าเทวดาเหล่าอื่นด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์ ... โผฏฐัพพะทิพย์’ดูก่อนจอมเทพ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว...

ดูก่อนจอมเทพ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว ...

ดูก่อนจอมเทพ การประกอบด้วยศีลที่พระอริยะพอใจแล้ว อันไม่ขาด... เป็นไปเพื่อสมาธิ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยศีลที่พระอริยะพอใจแล้ว สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์เขาเหล่านั้นย่อมก้าวลํ้าเทวดาเหล่าอื่นด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์ ... โผฏฐัพพะทิพย์”

ท้าวสักกะจอมเทพตรัสรับว่า “ข้าแต่ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น...’ ในพระธรรมว่า ‘พระธรรมอัน

หน้า ๓๗๖

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว...’ ในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว...’ การประกอบด้วยศีลที่พระอริยะพอใจแล้วอันไม่ขาด .. เป็นไปเพื่อสมาธิ เป็นการดีแล เพราะเหตุแห่งการประกอบด้วยศีลที่พระอริยะพอใจแล้ว สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เขาเหล่านั้นย่อมก้าวลํ้าเทวดาเหล่าอื่นด้วยฐานะ ๑๐ ประการคือ อายุทิพย์ ... โผฏฐัพพะทิพย์”

๑๑. จันทนสูตร

ว่าด้วยพระมหาโมคคัลลานเถระแสดงธรรมแก่จันทนเทพบุตร

{๕๓๖} [๓๔๒] ครั้งนั้นแล จันทนเทพบุตร ... ครั้งนั้นแล สุยามเทพบุตร ... ครั้งนั้นแล สันตุสิตเทพบุตร... ครั้งนั้นแล สุนิมมิตเทพบุตร ... ครั้งนั้นแล วสวัตตีเทพบุตร ...

(เปยยาล ๕ ประการนี้พึงให้พิสดารเหมือนกับในสักกสูตร)

จบ โมคคัลลานสังยุต

รวมพระสูตรที่มีในสังยุตนี้ คือ

๑. ปฐมฌานปัญหาสูตร ๒. ทุติยฌานปัญหาสูตร

๓. ตติยฌานปัญหาสูตร ๔ จตุตถฌานปัญหาสูตร

๕. อากาสานัญจายตนฌานปัญหาสูตร

๖. วิญญาณัญจายตนฌานปัญหาสูตร

๗. อากิญจัญญายตนฌานปัญหาสูตร

๘. เนวสัญญานาสัญญายตนฌานปัญหาสูตร

๙. อนิมิตตปัญหาสูตร ๑๐. สักกสูตร

๑๑. จันทนสตร