พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย · ตติยปัณณาสก์
๕. อาภาวรรค
เล่ม ๒๑ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๑–๑๕๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๕ ในตติยปัณณาสก์มี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต ตติยปัณณาสก์ อาภาวรรค (ฉบับหลวง เล่ม ๒๑ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๑ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๑)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๑ หน้า ๒๒๖–๒๓๒
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. สังโยชนสูตร ๒. ปฏิภาณสูตร
๓. อุคฆฏิตัญญูสูตร ๔. อุฏฐานสูตร
๕. สาวัชชสูตร ๖. ปฐมสีลสูตร
๗. ทุติยสีลสูตร ๘. นิกัฏฐสูตร
๙. ธัมมกถิกสูตร ๑๐. วาทีสูตร
(๑๕) ๕. อาภาวรรค
๑. อาภาสูตร
ว่าด้วยแสงสว่าง ๔ ประเภท
{๑๔๑} [๑๔๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แสงสว่างมี ๔ ประเภทนี้ แสงสว่าง ๔ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) แสงสว่างแห่งดวงจันทร์
(๒) แสงสว่างแห่งดวงอาทิตย์
(๓) แสงสว่างแห่งดวงไฟ
(๔) แสงสว่างแห่งปัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แสงสว่างมี ๔ ประเภทนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย
บรรดาแสงสว่าง ๔ ประเภทนี้ แสงสว่างแห่งปัญญาจัดเป็นเลิศ”
๒. ปภาสูตร
ว่าด้วยรัศมี ๔ ประเภท
{๑๔๒} [๑๔๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รัศมีมี ๔ ประเภทนี้ รัศมี ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) รัศมีแห่งดวงจันทร์
(๒) รัศมีแห่งดวงอาทิตย์
(๓) รัศมีแห่งดวงไฟ
(๔) รัศมีแห่งปัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รัศมีมี ๔ ประเภทนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดารัศมี ๔ ประเภทนี้ รัศมีแห่งปัญญาจัดเป็นเลิศ”
๓. อาโลกสูตร
ว่าด้วยความสว่าง ๔ ประเภท
{๑๔๓} [๑๔๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความสว่างมี ๔ ประเภทนี้ ความสว่าง ๔ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ความสว่างแห่งดวงจันทร์
(๒) ความสว่างแห่งดวงอาทิตย์
(๓) ความสว่างแห่งดวงไฟ
(๔) ความสว่างแห่งปัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความสว่างมี ๔ ประเภทนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย
บรรดาความสว่าง ๔ ประเภทนี้ ความสว่างแห่งปัญญาจัดเป็นเลิศ”
๔. โอภาสสูตร
ว่าด้วยโอภาส ๔ ประเภท
{๑๔๔} [๑๔๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โอภาส (ความสว่างไสว) มี ๔ ประเภทนี้โอภาส ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) โอภาสแห่งดวงจันทร์
(๒) โอภาสแห่งดวงอาทิตย์
(๓) โอภาสแห่งดวงไฟ
(๔) โอภาสแห่งปัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โอภาสมี ๔ ประเภทนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย
บรรดาโอภาส ๔ ประเภทนี้ โอภาสแห่งปัญญาจัดเป็นเลิศ”
๕. ปัชโชตสูตร
ว่าด้วยความโพลง ๔ ประเภท
{๑๔๕} [๑๔๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความโพลงมี ๔ ประเภทนี้ ความโพลง๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ความโพลงแห่งดวงจันทร์
(๒) ความโพลงแห่งดวงอาทิตย์
(๓) ความโพลงแห่งดวงไฟ
(๔) ความโพลงแห่งปัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความโพลงมี ๔ ประเภทนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย
บรรดาความโพลง ๔ ประเภทนี้ ความโพลงแห่งปัญญาจัดเป็นเลิศ”
๖. ปฐมกาลสูตร
ว่าด้วยกาล ๔
{๑๔๖} [๑๔๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กาลมี ๔ นี้ กาล ๔ คืออะไรบ้าง คือ
(๑) การฟังธรรมตามกาล (๒) การสนทนาธรรมตามกาล
(๓) สมถะตามกาล (๔) วิปัสนาตามกาล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กาลมี ๔ นี้แล”
๗. ทุติยกาลสูตร
ว่าด้วยกาล ๔ สูตรที่ ๒
{๑๔๗} [๑๔๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ นี้อันบุคคลบำเพ็ญโดยชอบ ให้เป็นไปโดยชอบ ย่อมทำให้ถึงความสิ้นอาสวะได้โดยลำดับ กาล ๔ คืออะไรบ้าง คือ
(๑) การฟังธรรมตามกาล (๒) การสนทนาธรรมตามกาล
(๓) สมถะตามกาล (๔) วิปัสนาตามกาล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ นี้แลอันบุคคลบำเพ็ญโดยชอบ ให้เป็นไป
โดยชอบ ย่อมทำให้ถึงความสิ้นอาสวะได้โดยลำดับ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อฝนลูกเห็บตกบนภูเขา นํ้าที่ไหลไปตามที่ลุ่ม
ย่อมยังซอกเขา ลำธาร และห้วยให้เต็ม ซอกเขา ลำธาร และห้วยเต็มแล้วย่อมยังหนองให้เต็ม หนองเต็มแล้วย่อมยังบึงให้เต็ม บึงเต็มแล้วย่อมยังแม่นํ้าน้อยให้เต็ม แม่น้ำน้อยเต็มแล้วย่อมยังแม่น้ำใหญ่ให้เต็ม แม่นํ้าใหญ่
เต็มแล้วย่อมยังสมุทรสาครให้เต็ม แม้ฉันใด กาล ๔ นี้อันบุคคลบำเพ็ญโดยชอบ ให้เป็นไปโดยชอบ ย่อมทำให้ถึงความสิ้นอาสวะได้โดยลำดับ ฉันนั้นเหมือนกันแล”
๘. ทุจริตสูตร
ว่าด้วยวจีทุจริต ๔ ประการ
{๑๔๘} [๑๔๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริตมี ๔ ประการนี้ วจีทุจริต ๔ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) พูดเท็จ (๒) พูดส่อเลียด
(๓) พูดคำหยาบ (๔) พูดเพ้อเจ้อ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริตมี ๔ ประการนี้แล”
๙. สุจริตสูตร
ว่าด้วยวจีสุจริต ๔ ประการ
{๑๔๙} [๑๔๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริตมี ๔ ประการนี้ วจีสุจริต ๔ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) พูดจริง (๒) พูดไม่ส่อเลียด
(๓) พูดอ่อนหวาน (๔) พูดด้วยปัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริตมี ๔ ประการนี้แล”
๑๐. สารสูตร
ว่าด้วยสาระ ๔ ประการ
{๑๕๐} [๑๕๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาระมี ๔ ประการนี้ สาระ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) สีลสาระ (๒) สมาธิสาระ
(๓) ปัญญาสาระ (๕) วิมุตติสาระ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาระมี ๔ ประการนี้แล”
จบ อ่าภาวรรคที่ ๕
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. อาภาสูตร ๒. ปภาสูตร
๓. อาโลกสูตร ๔. โอภาสสูตร
๕. ปัชโชตสูตร ๖. ปฐมกาลสูตร
๗. ทุติยกาลสูตร ๘. ทุจริตสูตร
๙. สุจริตสูตร ๑๐. สารสูตร
จบ ตติยปัณณาสก์
๔. จตุตถปัณณาสก์
(๑๖) ๑. อินทริยวรรค
๑. อินทริยสูตร
ว่าด้วยอินทรีย์ ๔ ประการ
{๑๕๑} [๑๕๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๔ ประการนี้ อินทรีย์ ๔ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) อินทรีย์คือศรัทธา (๒) อินทรีย์คือวิริยะ
(๓) อินทรีย์คือสมาธิ (๔) อินทรีย์คือปัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๔ ประการนี้แล”
๒. ปฐมพลสูตร
ว่าด้วยพละ ๔ ประการ สูตรที่ ๑
{๑๕๒} [๑๕๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พละมี ๔ ประการนี้ พละ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) พละคือศรัทธา (๒) พละคือวิริยะ
(๓) พละคือสมาธิ (๕) พละคือปัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พละมี ๔ ประการนี้แล”
- ๑อินทรีย์ หมายถึงธรรมที่เป็นใหญ่ในกิจของตน เช่น ศรัทธาเป็นใหญ่ในการครอบงำเสียซึ่งความ ไร้ศรัทธา เป็นต้น (นัย องฺ.จตุกฺก.อ. ๓๘๔)
- ๒พละ หมายถึงธรรมอันเป็นกำลัง คือทำให้เกิดความมั่นคง ไม่หวั่นไหว ซึ่งธรรมอันเป็นปฏิปักษ์ เช่นความไร้ศรัทธาเป็นต้นจะเข้าครอบงำไม่ได้ (นัย องุ.จตุกฺก.อ. ๓๘๔)
จบ ๕. อาภาวรรค