พระสุตตันตปิฎก · อังคุตตรนิกาย
พระสูตรที่ไม่นับเป็นปัณณาสก์
เล่ม ๒๑ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๗๔ (ฉบับหลวง)มี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต พระสูตรที่ไม่นับเป็นปัณณาสก์ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๑ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๑ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๑)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๑ หน้า ๔๒๕–๔๒๗
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. ปาณาติปาตีสูตร ๒. อทินนาทายีสูตร
๓. มิจฉาจารีสูตร ๔. มุสาวาทีสูตร
๕. ปิสุณวาจาสูตร ๖. ผรุสวาจาสูตร
๗. สัมผัปปลาปสูตร ๘. อภิชฌาลุสูตร
๙. พยาปันนจิตตสูตร ๑๐. มิจฉาทิฎฐิสูตร
(๒๘) ๘. ราคเปยยาล
๑. สติปัฏฐานสูตร
ว่าด้วยธรรมเพื่อความรู้ยิ่งราคะ ๔ ประการ
{๒๗๔} [๒๗๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้
(๑) ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ
กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้
(๒) ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ
มีสติ กำจัดอภิชณาและโทมนัสในโลกเสียได้
(๓) ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ
กำจัดอภิชฌา และโทมนัสในโลก เสียได้
(๔) ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ
มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้แลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่ง
ราคะ
๒. สัมมัปปธานสูตร
ว่าด้วยธรรมเพื่อความรู้ยิ่งราคะ ๔ ประการ
{๒๗๔} [๒๗๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการ ควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้
(๑) ย่อมทำฉันทะให้เกิดพยายามปรารภความเพียรประคับ
ประคองจิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อยังอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่ง
ยังไม่เกิดมิให้เกิดขึ้น
(๒) ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับประคอง
จิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อละอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิด
ขึ้นแล้ว
(๓) ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับประคอง
จิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อยังกุศลธรรมซึ่งยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น
(๔) ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับประคอง
จิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลือนหาย
เพื่อความมียิ่งขึ้น เพื่อความไพบูลย์ เพื่อความเจริญ เพื่อความ
บริบูรณ์แห่งกุศลธรรมซึ่งเกิดขึ้นแล้ว
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้แลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่ง
ราคะ”
๓. อิทธิปาทสูตร
ว่าด้วยธรรมเพื่อความรูยิ่งราคะ ๔ ประการ
{๒๗๔} [๒๗๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้
(๑) ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร(๒) ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขาร
(๓) ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยจิตตสมาธิและปธานสังขาร
(๔) ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขาร
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้แลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่ง
ราคะ”
๔ - ๓๐. ปริญญาทิสูตร
ว่าด้วยธรรมเพื่อความรู้ยิ่งราคะ ๔ ประการ
[๒๗๗-๓๐๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้ควรเจริญเพื่อ
กำหนดรู้ซึ่งราคะ ... ธรรม ๔ ประการนี้ควรเจริญเพื่อความสิ้นไป... เพื่อละ...
เพื่อความสิ้น... เพื่อความเสื่อม... เพื่อความคลายกำหนัด... เพื่อความดับ...
เพื่อสละ... เพื่อสลัดทิ้งซึ่งราคะ ...”
- ๑อิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร คำว่า อิทธิบาท หมายถึงธรรมเป็นบาท คือฐานรองรับฤทธิ์คือความสำเร็จ หรือธรรมเป็นเครื่องสำเร็จ มีฤทธิ์ คือเจริญ เข้าถึงภาวะสูงขึ้นแห่งสัตว์ทั้งหลาย ได้แก่ กองเจิตและเจตสิกอันเป็นบาทคือเป็นที่ตั้งมั่นแห่งฉันทสมาธิและปธานสังขารเป็นต้นซึ่งสัมปยุตคือประกอบด้วยอภิญญาจิต(จิตที่รู้ยิ่ง)ที่เรียกว่าอิทธิฤทธิ์ (นัยที.ม.อ.๒๕๒-๒๕๓) ประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร คําว่า ฉันทสมาธิ หมายถึงสมาธิที่อาศัยฉันทะดำเนินไป ได้แก่ สมาธิที่บำเพ็ญได้มาเพราะทำกัตตุกัมยตาฉันทะ (ความพอใจด้วยความปรารถนาจะทำ หรือความเต็มใจทำ) ให้เป็นใหญ่ แม้คำว่า วิริยสมาธิ จิตตสมาธิ และวิมังสาสมาธิก็นัยนี้ คำว่า ปธานสังขาร หมายถึงสังขารอันเป็นประธานคือเป็นหลักนำ ได้แก่ การประกอบความเพียรในสัมมัปปธาน ๔ (นัย ที.ม.อ. ๒๕๒, สํ.ม.อ. ๓๒๗, องฺ.เอกก.อ. ๔๔๕)
จบ พระสูตรที่ไม่นับเป็นปัณณาสก์