พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทุติยปัณณาสก์ · อสุรวรรค
โปตลิยสูตร
เล่ม ๒๑ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในอสุรวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ อสุรวรรค โปตลิยสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๑ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๑ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๑)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๑ หน้า ๑๖๔–๑๖๘
ความประมาท ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนคืออย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนทั้งไม่ปฏิบัติเพื่อ
ประโยชน์ผู้อื่นคืออย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ตัวเองเป็นผู้ไม่งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ทั้งไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์... ตัวเองเป็นผู้ไม่
งดเว้นจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ทั้ง
ไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนทั้งไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นคืออย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตนทั้งเพื่อประโยชน์ผู้
อื่นคืออย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ตัวเองก็เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ทั้งชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ... ตัวเองก็เป็นผู้งดเว้นจากการดื่ม
น้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ทั้งชักชวนผู้อื่นให้งด
เว้นจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตนทั้งเพื่อประโยชน์ผู้อื่นคืออย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”
๑๐. โปตลิยสูตร
ว่าด้วยปริพาชกโปตลิยะ
{๑๐๐} [๑๐๐] ครั้งนั้นแล ปริพาชกชื่อโปตลิยะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง โปตลิยปริพาชกนั่งเรียบร้อยแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามว่า
“ดูก่อนโปตลิยะ บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) บุคคลบางคนในโลกนี้กล่าวติเตียนบุคคลผู้ควรติเตียนตามความเป็น
จริงโดยกาลอันควร แต่ไม่กล่าวสรรเสริญบุคคลผู้ควรสรรเสริญ
ตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร
(๒) บุคคลบางคนในโลกนี้กล่าวสรรเสริญบุคคลผู้ควรสรรเสริญตาม
ความเป็นจริงโดยกาลอันควร แต่ไม่กล่าวติเตียนบุคคลผู้ควร
ติเตียนตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร
(๓) บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่กล่าวติเตียนบุคคลผู้ควรติเตียนตามความ
เป็นจริงโดยกาลอันควร ทั้งไม่กล่าวสรรเสริญบุคคลผู้ควรสรรเสริญ
ตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร
(๔) บุคคลบางคนในโลกนี้กล่าวติเตียนบุคคลผู้ควรติเตียนตามความเป็น
จริงโดยกาลอันควร ทั้งกล่าวสรรเสริญบุคคลผู้ควรสรรเสริญตาม
ความเป็นจริงโดยกาลอันควร
ดูก่อนโปตลิยะ บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก ดูก่อน
โปตลิยะ บรรดาบุคคล ๔ ประเภทนี้แล ท่านชอบใจบุคคลประเภทไหนว่าเป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่า”
โปตลิยปริพาชกกราบทูลว่า “ท่านพระโคดม บุคคล ๔ ประเภทนี้
มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) บุคคลบางคนในโลกนี้กล่าวติเตียนบุคคลผู้ควรติเตียนตามความเป็น
จริงโดยกาลอันควร แต่ไม่กล่าวสรรเสริญบุคคลผู้ควรสรรเสริญ
ตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร ...
(๔) บุคคลบางคนในโลกนี้กล่าวติเตียนบุคคลผู้ควรติเตียนตามความเป็น
จริงโดยกาลอันควร ทั้งกล่าวสรรเสริญบุคคลผู้ควรสรรเสริญตาม
ความเป็นจริงโดยกาลอันควร
ท่านพระโคดม บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก บรรดาบุคคล๔ ประเภทนี้ บุคคลผู้ไม่กล่าวติเตียนบุคคลผู้ควรติเตียนตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร ทั้งไม่กล่าวสรรเสริญบุคคลผู้ควรสรรเสริญตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร ข้าพเจ้าชอบใจว่าเป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๔ ประเภทนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่ามีความงามคืออุเบกขา”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนโปตลิยะ บุคคล ๔ ประเภทนี้มี
ปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง ... บรรดาบุคคล ๔ ประเภทนี้ บุคคลผู้กล่าวติเตียนบุคคลผู้ควรติเตียนตามความเป็นจริงโดยกาลอันควรและผู้สรรเสริญบุคคลผู้ควรสรรเสริญตามความเป็นจริงโดยกาลอันควรจัดว่าเป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๔ ประเภทนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่ามีความงามคือความเป็นผู้รู้จักกาลอันควรในการติเตียนและสรรเสริญนั้น ๆ”
โปตลิยปริพาชกกราบทูลว่า “ท่านพระโคดม บุคคล ๔ ประเภทนี้ มี
ปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง ... บรรดาบุคคล ๔ ประเภทนี้ บุคคลผู้กล่าวติเตียนบุคคลผู้ควรติเตียนตามความเป็นจริงโดยกาลอันควรทั้งกล่าวสรรเสริญบุคคลผู้ควรสรรเสริญตามความเป็นจริงโดยกาลอันควรจัดว่าเป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๔ ประเภทนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่ามีความงามคือความเป็นผู้รู้จักกาลอันควรในการติเตียนและสรรเสริญ นั้น ๆ
ท่านพระโคดม พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ท่านพระโคดม
พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก ที่ท่านพระโคดมทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้, ดังนี้ ข้าพระองค์นี้ขอถึงท่านพระโคดม พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะขอท่านพระโคดมได้โปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็น
อุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”
จบ อสุรวรรคที่ ๕
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. อสุรสูตร ๒. ปฐมสมาธิสูตร
๓. ทุติยสมาธิสูตร ๕. ตติยสมาธิสูตร
๕. ฉวาลาตสูตร ๖. ราควินยสูตร
๗. ขิปปนิสินติสูตร ๘. อัตตหิตสูตร
๙. สิกขาปทสูตร ๑๐.โปตลิยสูตร
จบ ทุติยปัณณาสก์
๓. ตติยปัณณาสก์
(๑๑) ๑. วลาหกวรรค
๑. ปฐมวลาหกสูตร
ว่าด้วยบุคคลเปรียบด้วยเมฆฝน ๔ ประเภท
{๑๐๑} [๑๐๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมฆฝนมี ๔ ประเภทนี้ เมฆฝน ๔ ประเภทคือ
อะไรบ้าง คือ
(๑) เมฆฝนที่คำราม แต่ไม่ตก
(๒) เมฆฝนที่ตก แต่ไม่คำราม
(๓) เมฆฝนที่ทั้งไม่คำราม ทั้งไม่ตก
(๔) เมฆฝนที่ทั้งคำราม ทั้งตก
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมฆฝนมี ๔ ประเภทนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน บุคคลที่เปรียบด้วยเมฆฝน ๔
ประเภทนี้ ก็มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ผู้ที่คำราม แต่ไม่ตก (๒) ผู้ที่ตก แต่ไม่คำราม
(๓) ผู้ที่ทั้งไม่คำราม ทั้งไม่ตก (๔) ผู้ที่ทั้งคำราม ทั้งตก
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ที่คำราม แต่ไม่ตกเป็นอย่างไร คือ บุคคล
บางคนในโลกนี้เป็นผู้ชอบพูด แต่ไม่ชอบทำ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่คำราม
จบ โปตลิยสูตร