arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ตติยปัณณาสก์ · เกสีวรรค

นาคสูตร

เล่ม ๒๑

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๑๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในเกสีวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต ตติยปัณณาสก์ เกสีวรรค นาคสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๑ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๑ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๑)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๑ หน้า ๑๙๐–๑๙๒

หน้า ๑๙๐

ถึงความกลัวเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุรุษอาชาไนยผู้เจริญนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้เป็นอย่างนี้ นี้เป็นบุรุษอาชาไนยผู้เจริญประเภทที่ ๔ มีปรากฏอยู่ในโลก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญ ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่

ในโลก”

๔. นาคสูตร

ว่าด้วยคุณสมบัติ ๔ ประการ ของช้างต้นกับของภิกษุ

{๑๑๔} [๑๑๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการย่อมควรแก่พระราชา ควรเป็นช้างทรง นับว่าเป็นราชพาหนะได้ทีเดียว องค์๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ช้างหลวงในโลกนี้

(๑) สดับฟัง (๒) กำจัดได้

(๓) อดทนได้ (๔) ไปได้เร็ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ช้างหลวงที่สดับฟังเป็นอย่างไร คือ ช้างหลวง

ในโลกนี้ย่อมตั้งใจ ใส่ใจ สำรวมใจ คอยเงี่ยหูฟังถึงเรื่องที่ควาญช้างจะให้ทำซึ่งตนจะเคยทำหรือไม่เคยทำก็ตาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่เชื่อฟังเป็นอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ช้างหลวงที่กำจัดได้เป็นอย่างไร คือ ช้างหลวง

ในโลกนี้เข้าสู่สงครามแล้ว ย่อมกำจัดช้างบ้าง กำจัดพลขี่ช้างบ้าง กำจัดม้าบ้างกำจัดพลขี่ม้าบ้าง กำจัดรถบ้าง กำจัดพลขับรถบ้าง กำจัดพลเดินเท้าบ้างได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่กำจัดได้เป็นอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ช้างหลวงที่อดทนได้เป็นอย่างไร คือ ช้างหลวง

ในโลกนี้เข้าสู่สงครามแล้ว ย่อมอดทนต่อการแทงด้วยหอก ต่อการถูกฟันด้วย

หน้า ๑๙๑

ดาบ ต่อการถูกยิงด้วยลูกศร ต่อเสียงระเบ็งเซ็งแซ่แห่งกลอง บัณเฑาะว์สังข์ และมโหระทึก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่อดทนได้เป็นอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ช้างหลวงที่ไปได้เร็วเป็นอย่างไร คือ ช้างหลวง

ในโลกนี้ ควาญช้างจะไสไปทางทิศใดซึ่งตนจะเคยไปหรือไม่เคยไปก็ตาม

ย่อมแล่นไปทางทิศนั้นเร็วพลันทีเดียว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่ไปได้เร็วเป็นอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการนี้แล

ย่อมควรแก่พระราชา ควรเป็นช้างต้น นับว่าเป็นราชพาหนะได้ทีเดียว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ก็ฉันนั้น

เหมือนกัน ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ของทำบุญ ควรแก่การทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่าธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้สดับฟัง (๒) เป็นผู้กำจัดได้

(๓) เป็นผู้อดทนได้ (๔) เป็นผู้ไปได้เร็ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้สดับฟังอย่างไร คือ ภิกษุในธรรม

วินัยนี้ย่อมตั้งใจ ใส่ใจ สำรวมใจ คอยเงี่ยโสตลงสดับธรรมวินัยอันตถาคตประกาศแล้วที่เขากำลังแสดงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สดับฟังอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้กำจัดได้อย่างไร คือ ภิกษุในธรรม

วินัยนี้ย่อมอดกลั้น ย่อมละ ย่อมบรรเทา ทำให้สิ้นไป ให้ถึงความไม่มีซึ่งกามวิตกอันเกิดขึ้นแล้ว ย่อมอดกลั้น ย่อมละ ย่อมบรรเทา ทำให้สิ้นไป ให้ถึงความไม่มีซึ่งพยาปาทวิตกอันเกิดขึ้นแล้ว ย่อมอดกลั้น ย่อมละ ย่อมบรรเทาทำให้สิ้นไป ทำให้ถึงความไม่มีซึ่งวิหิงสาวิตกอันเกิดขึ้นแล้ว ย่อมอดกลั้น

หน้า ๑๙๒

ย่อมละ ย่อมบรรเทา ทำให้สิ้นไป ทำให้ถึงความไม่มีซึ่งอกุศลธรรม อันเลวทรามที่เกิดขึ้นแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้กำจัดได้อย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้อดทนได้อย่างไร คือ ภิกษุในธรรม

วินัยนี้เป็นผู้อดทนต่อความหนาว ความร้อน ความหิว ความระหาย สัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน เป็นผู้มีปกติอดทนได้ต่อถ้อยคำที่กล่าวร้ายหยาบคายอันเกิดขึ้นแล้ว เป็นผู้อดทนได้ต่อทุกขเวทนาทางกายอันเกิดขึ้นแล้ว ที่กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่เป็นที่ยินดี ไม่เป็นที่พอใจ ซึ่งอาจผลาญชีวิตได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้อดทนได้อย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้ไปได้เร็วอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ทิศใดที่ตนยังไม่เคยไปโดยกาลนานนี้ คือ ธรรมเป็นที่ระงับสังขารทั้งปวง เป็นที่สลัดอุปธิทั้งปวง เป็นที่สิ้นตัณหา เป็นที่คลายความกำหนัด เป็นที่ดับสนิท เป็นที่หากิเลสเครื่องร้อยรัดมิได้(นิพพาน) เป็นผู้ไปสู่ทิศนั้นได้เร็วดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ไปได้เร็วอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ของทำบุญ ควรแก่การทำ

อัญชลี เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า”

๕. ฐานสูตร

ว่าด้วยเหตุแห่งความเสื่อมและความเจริญ ๔ ประการ

{๑๑๕} [๑๑๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุมี ๔ ประการนี้ เหตุ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) เหตุให้ทำสิ่งที่ไม่น่าพอใจ และเหตุนั้นเมื่อทำเข้าย่อมเป็น

ไปเพื่อความฉิบหาย