arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ · สาราณิยาทิวรรค

๖. นกุลสูตร

เล่ม ๒๒

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๘๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในสาราณิยาทิวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ สาราณิยาทิวรรค นกุลสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๔๓๕–๔๓๘

หน้า ๔๓๕

ผู้ใดประกอบเนือง ๆ ซึ่งธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ยินดี

ธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าดังเนื้อ <*> ผู้นั้นย่อมพลาดจากพระ

นิพพานที่เกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม

ส่วนผู้ใดละธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าได้แล้ว ยินดีในบท

คือพระนิพพานอันไม่มีธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ผู้นั้นย่อมได้

บรรลุพระนิพพานที่เกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม

๖. นกุลปิตุสูตร

ว่าด้วยนกุลมารดาคฤหปตานีเตือนสติสามี

{๒๘๗} [๑๖] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ป่าเภสกลามิคทายวัน ใกล้เมืองสุงสุมารคีระ แคว้นภัคคะ สมัยนั้น นกุลปิตาคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ครั้งนั้น นกุลมาตาคฤหปตานีได้กล่าวเตือนนกุลปิตาคฤหบดีว่า“ท่านคฤหบดี ท่านอย่าได้มีความห่วงใยทำกาละเลย เพราะการทำ กาละของผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์ และพระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงตำหนิด้วย ท่านคฤหบดี บางทีท่านอาจจะมีความห่วงใยอย่างนี้ว่า ‘เมื่อเราล่วงลับไปแล้ว นกุลมาตาคฤหปตานีจักไม่สามารถเลี้ยงดูเด็ก ๆ ดำรงการครองเรือนอยู่ได้’ แต่ ข้อนั้นท่านไม่พึงเห็นอย่างนี้ เพราะดิฉันเป็นคนฉลาดปั่นฝ้าย ทำขนสัตว์ เมื่อ ท่านล่วงลับไปแล้ว ดิฉันย่อมสามารถเลี้ยงเด็ก ๆ ดำรงการครองเรือนอยู่ได้ เพราะฉะนั้น ท่านอย่าได้มีความห่วงใยทำกาละเลย เพราะการทำกาละของ ผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์ และพระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงตำหนิด้วยท่านคฤหบดี บางทีท่านอาจจะมีความห่วงใยอย่างนี้ว่า ‘เมื่อเราล่วงลับ ไปแล้ว นกุลมาตาคฤหปตานีจักได้คนอื่นเป็นสามี’ แต่ข้อนั้นท่านไม่พึงเห็นอย่างนี้ ทั้งท่านทั้งดิฉันก็รู้ถึงการอยู่ร่วมกันอย่างเคร่งครัดต่อระเบียบประเพณี

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. นี้ - ผู้รวบรวม
หน้า ๔๓๖

มาตลอด ๑๖ ปี เพราะฉะนั้น ท่านอย่าได้มีความห่วงใยทำกาละเลย เพราะ การทำกาละของผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์และพระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงตำหนิด้วย

ท่านคฤหบดี บางทีท่านอาจจะมีความห่วงใยอย่างนี้ว่า ‘เมื่อเราล่วงลับ ไปแล้ว นกุลมาตาคฤหปตานีจักไม่ต้องการเห็นพระผู้มีพระภาคเจ้า ไม่ ต้องการเห็นพระภิกษุสงฆ์’ แต่ข้อนั้นท่านไม่พึงเห็นอย่างนี้ เพราะดิฉัน ต้องการเห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างยิ่งและต้องการเห็นพระภิกษุสงฆ์อย่างยิ่ง เพราะฉะนั้น ท่านอย่าได้มีความห่วงใยทำกาละเลย เพราะการทำกาละของ ผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์และพระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงตำหนิด้วย

ท่านคฤหบดี บางทีท่านอาจจะมีความห่วงใยอย่างนี้ว่า ‘เมื่อเราล่วงลับ ไปแล้ว นกุลมาตาคฤหปตานีจักไม่เป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีล’ แต่ข้อนั้นท่าน ไม่พึงเห็นอย่างนี้ เพราะสาวิกาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นที่ยังเป็น คฤหัสถ์นุ่งห่มผ้าขาวทำให้บริบูรณ์ในศีลมีประมาณเท่าใด ดิฉันเป็นคนหนึ่งใน จำนวนสาวิกาเหล่านั้น ก็ผู้ใดพึงมีความเคลือบแคลงสงสัย ขอให้ผู้นั้นจงเข้า ไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ซึ่งกำลังประทับ อยู่ที่ป่าเภสกลามิคทายวัน ใกล้เมืองสุงสุมารคีระ แคว้นภัคคะ แล้วจงทูลถามเถิด เพราะฉะนั้น ท่านอย่าได้มีความห่วงใยทำกาละเลย เพราะการทำ กาละของผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์และพระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงตำหนิด้วยท่านคฤหบดี

บางทีท่านอาจจะมีความห่วงใยอย่างนี้ว่า ‘นกุลมาตา คฤหปตานีจักไม่ได้ความสงบใจในภายใน’ แต่ข้อนั้นท่านไม่พึงเห็นอย่างนี้ เพราะ สาวิกาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นที่ยังเป็นคฤหัสถ์นุ่งห่มผ้าขาว ผู้ได้ ความสงบใจในภายในมีประมาณเท่าใด ดิฉันก็เป็นคนหนึ่งในจำนวนสาวิกา เหล่านั้น ก็ผู้ใดพึงมีความเคลือบแคลงสงสัย ขอให้ผู้นั้นจงเข้าไปเฝ้าพระผู้มี พระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นซึ่งกำลังประทับอยู่ที่ป่าเภสกลา มิคทายวัน ใกล้เมืองสุงสุมารคีระ แคว้นภัคคะ แล้วจงทูลถามเถิด

หน้า ๔๓๗

เพราะฉะนั้น ท่านอย่าได้มีความห่วงใยทำกาละเลย เพราะการทำกาละของ ผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์และพระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงตำหนิด้วย

ดูก่อนคฤหบดี บางทีท่านอาจจะมีความห่วงใยอย่างนี้ว่า ‘นกุลมาตา คฤหปตานียังไม่ถึงการหยั่งลง ยังไม่ถึงที่พึ่ง ยังไม่ถึงความเบาใจ ยังไม่ข้าม พ้นความสงสัย ยังไม่ปราศจากความเคลือบแคลง ยังไม่ถึงความแกล้วกล้าใน พระธรรมวินัยนี้ ยังไม่หมดความเชื่อถือต่อผู้อื่นในศาสนาของพระศาสดาอยู่’ แต่ข้อนั้นท่านไม่พึงเห็นอย่างนี้ เพราะสาวิกาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ นั้นที่ยังเป็นคฤหัสถ์นุ่งห่มผ้าขาว ผู้ได้ถึงการหยั่งลง ได้ถึงที่พึ่ง ถึงความเบาใจ ข้ามพ้นความสงสัย ปราศจากความเคลือบแคลง ถึงความแกล้วกล้าในธรรม วินัยนี้ ไม่มีความเชื่อถือต่อผู้อื่นในศาสนาของพระศาสดา มีประมาณเท่าใด ดิฉันก็เป็นคนหนึ่งในจำนวนสาวิกาเหล่านั้น

ก็ผู้ใดพึงมีความเคลือบแคลงสงสัย ขอให้ผู้นั้นจงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า พระองค์นั้นซึ่งกำลังประทับอยู่ที่ป่าเภสกลามิคทายวัน ใกล้เมืองสุงสุมารคีระ แคว้นภัคคะ แล้วจงทูลถามเถิด เพราะฉะนั้น ท่านอย่าได้มีความห่วงใยทำกาละเลย เพราะการทำกาละของผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์และพระผู้มีพระ ภาคเจ้าก็ทรงตำหนิด้วย”ครั้งนั้นแล เมื่อนกุลปิตาคฤหบดีอันนกุลมาตาคฤหปตานีกล่าวเตือนดังนี้ ความเจ็บป่วยนั้นได้สงบระงับโดยพลัน และนกุลปิตาคฤหบดีได้หาย จากอาการเจ็บป่วยนั้น ก็แลการเจ็บป่วยนั้นเป็นอันนกุลปิตาคฤหบดีละได้แล้ว อย่างนั้น ครั้งนั้น นกุลปิตาคฤหบดีพอหายจากการเจ็บป่วยไม่นาน ได้ถือ ไม้เท้าเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มี พระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัส กะนกุลปิตาคฤหบดีว่า

“ดูก่อนคฤหบดี เป็นลาภของท่าน ท่านได้ดีแล้ว ที่นกุลมาตาคฤหปตานี เป็นผู้อนุเคราะห์ หวังประโยชน์ กล่าวเตือนพร่ำสอนท่าน ดูก่อนคฤหบดี

หน้า ๔๓๘

บรรดาสาวิกาของเราที่ยังเป็นคฤหัสถ์นุ่งห่มผ้าขาว ผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีลมีประมาณเท่าใด นกุลมาตาคฤหปตานีก็เป็นคนหนึ่งในจำนวนสาวิกาเหล่านั้น บรรดาสาวิกาของเราที่ยังเป็นคฤหัสถ์นุ่งห่มผ้าขาว ผู้ได้ความสงบใจในภายใน มีประมาณเท่าใด นกุลมาตาคฤหปตานีก็เป็นคนหนึ่งในจำนวนสาวิกาเหล่านั้น บรรดาสาวิกาของเราที่ยังเป็นคฤหัสถ์นุ่งห่มผ้าขาว ได้ถึงการหยั่งลง ถึงที่พึ่ง ถึงความเบาใจ ข้ามพ้นความสงสัย ปราศจากความเคลือบแคลง ถึงความ แกล้วกล้าในธรรมวินัยนี้ ไม่มีความเชื่อถือต่อผู้อื่นในศาสนาของพระศาสดามี ประมาณเท่าใด นกุลมาตาคฤหปตานีก็เป็นคนหนึ่งในจำนวนสาวิกาเหล่านั้น ดูก่อนคฤหบดี เป็นลาภของท่าน ท่านได้ดีแล้ว ที่นกุลมาตาคฤหปตานีเป็นผู้ อนุเคราะห์ หวังประโยชน์ กล่าวเตือนพร่ำสอนท่าน”

๗. โสปปสูตร

ว่าด้วยโทษของการเห็นแก่หลับนอน

{๒๘๘} [๑๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระ ภาคเจ้าเสด็จออกจากที่เร้น ในเวลาเย็นเสด็จเข้าไปยังอุปัฏฐานศาลา ครั้นแล้ว ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว แม้ท่านพระสารีบุตรก็ออกจากที่เร้นในเวลาเย็นเข้าไปยังอุปัฏฐานศาลา ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แม้ท่านพระมหาโมคคัลลานะ แม้ท่านพระมหากัสสปะ แม้ท่านพระมหากัจจายนะ แม้ท่านพระมหาโกฏฐิกะ แม้ท่านพระมหาจุนทะ

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ออกจากที่หลีกเร้น ในที่นี้หมายถึงออกจากการพินิจพิจารณาธรรมอยู่ลำพัง หรือออกจากการอยู่ด้วยผลสมาบัติ (องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๐๖-๑๐๗)
  2. ๒อุปัฏฐานศาลา หมายถึงศาลาที่บำรุงเลี้ยงอุปถัมภ์ภิกษุสงฆ์ หรือหอฉัน