arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ · เทวตาวรรค

มิตตสูตร

เล่ม ๒๒

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๓๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๐ ในเทวตาวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ เทวตาวรรค มิตตสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๕๘๔–๕๘๖

หน้า ๕๘๔

๒. อรหัตตสูตร

ว่าด้วยผู้ควรบรรลุและไม่ควรบรรลุอรหัตตผล

{๓๓๗} [๖๖] "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ย่อมเป็นผู้ ไม่สามารถที่จะทำให้แจ้งซึ่งอรหัตได้ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ถีนะ (ความหดหู่) (๒) มิทธะ (ความเคลิบเคลิ้ม)

(๓) อุทธัจจะ (ความฟุ้งซ่าน) (๔) กุกกุจจะ (ความรำคาญ)

(๕) ความไม่มีศรัทธา (๖) ความประมาท

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการนี้ไม่ได้แล้ว ย่อมเป็น ผู้ไม่สามารถที่จะทำให้แจ้งซึ่งอรหัตได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการได้แล้ว ย่อมเป็นผู้สามารถ ที่จะทำให้แจ้งซึ่งอรหัตได้ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ถีนะ (๒) มิทธะ

(๓) อุทธัจจะ (๔) กุกกุจจะ

(๕) ความไม่มีศรัทธา (๖) ความประมาท

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการนี้ได้แล้ว ย่อมเป็นผู้ สามารถที่จะทำให้แจ้งซึ่งอรหัตได้

๓. มิตตสูตร

ว่าด้วยคุณและโทษของการมีมิตร

{๓๓๘} [๖๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุผู้มีมิตรชั่ว มีสหายชั่ว มีจิตน้อม ไปในคนชั่ว ซ่องเสพ คบหา เข้าไปนั่งใกล้มิตรชั่ว และประพฤติตามอย่างมิตร

หน้า ๕๘๕

ชั่วเหล่านั้นอยู่ จักบำเพ็ญธรรมคืออภิสมาจาริกวัตร ให้บริบูรณ์ได้นั้น มิใช่ ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุไม่บำเพ็ญธรรมคืออภิสมาจาริกวัตรให้บริบูรณ์แล้ว จักบำเพ็ญเสขธรรม ให้บริบูรณ์ได้นั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุไม่ บำเพ็ญธรรมของเสขบุคคลให้บริบูรณ์แล้ว จักรักษาศีล ให้บริบูรณ์ได้นั้น มิใช่ ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุไม่รักษาศีลให้บริบูรณ์แล้ว จักละกามราคะ รูปราคะ หรือ อรูปราคะ ได้นั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุผู้มีมีตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี ซ่องเสพ คบหา เข้าไปนั่งใกล้มิตรดี และประพฤติตามอย่างมิตรดีเหล่านั้นอยู่ จักบำเพ็ญธรรมคืออภิสมาจาริกวัตรให้บริบูรณ์ได้นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อ ที่ภิกษุบำเพ็ญธรรมคืออภิสมาจาริกวัตรให้บริบูรณ์แล้ว จักบำเพ็ญเสขธรรม ให้บริบูรณ์ได้นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุบำเพ็ญเสขธรรมให้บริบูรณ์ แล้ว จักรักษาศีลให้บริบูรณ์ได้นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุรักษาศีล ให้บริบูรณ์แล้ว จักละกามราคะ รูปราคะ หรืออรูปราคะได้นั้น เป็นฐานะ ที่จะมีได้”

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อภิสมาจาริกวัตร วัตรคือความประพฤติอันยิ่ง หมายถึงอภิสมาจาริกสิกขา คือหลักการศึกษา อบรมในฝ่ายขนบธรรมเนียมที่จะชักนำความประพฤติความเป็นอยู่ของพระสงฆ์ให้ดีงามมีคุณยิ่งขึ้นไป เป็นชื่อของศีลที่ทรงบัญญัติให้ภิกษุสงฆ์ประพฤติด้วยอำนาจวัตรปฏิบัติต่าง ๆ ได้แก่ สิกขาบท นอกพระปาติโมกข์ที่เกี่ยวกับระเบียบปฏิบัติอันดีงามของสงฆ์ หรือคัมภีร์ขันธกะและปริวาร (พระ บาลีวินัยปิฎกเล่ม ๔- ๘) ซึ่งจัดเป็นอภิวินัย หรืออุดมสิกขา (นัย องฺ.จตุกฺก.อ. ๔๔๔, องฺ.ปญฺจก.อ. ๖, องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๕๑, ที.ปา.อ. ๒๔๗)
  2. ๒เสขธรรม ธรรมที่ควรศึกษา ในที่นี้ได้แก่ เสขปัณณัตติศีล คือ ศีลว่าด้วยพระบัญญัติต่าง ๆ ที่ต้องศึกษาอบรม (องฺ.ปญฺจก.อ. ๖, องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๕๑)
  3. ๓ศีล ในที่นี้ได้แก่ มหาศีล ๔ หรือปาราชิก ๔ สิกขาบท (องฺ.ปญฺจก.อ. ๖, องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๕๑)
  4. ๔กามราคะ หมายถึงความยินดีติดใจอยู่ในกามคุณ รูปราคะ หมายถึงความยินดีติดใจอยู่ในรูปภพ อรูปราคะ หมายถึงความยินดีติดใจอยู่ในอรูปภพ {นัย ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๑๕/๓๑๒}
หน้า ๕๘๖

๔. สังคณิการามสูตร

ว่าด้วยโทษการคลุกคลีและคุณการไม่คลุกคลี

{๓๓๙} [๖๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุผู้ชอบคลุกคลีด้วยหมู่ ยินดีใน การคลุกคลีด้วยหมู่ ปรฺะกอบความยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่ ชอบคณะ ยินดีคณะ ประกอบความยินดีในคณะ จักอยู่ตามลำพังยินดียิ่งในวิเวกนั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุเมื่อไม่อยู่ตามลำพังยินดียิ่งในวิเวก จักถือนิมิตแห่งจิต ได้นั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุเมื่อไม่ถือนิมิตแห่งจิต จักบำเพ็ญสัมมาทิฏฐิ ให้บริบูรณ์ได้นั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุไม่บำเพ็ญ สัมมาทิฏฐิให้บริบูรณ์แล้ว จักบำเพ็ญสัมมาสมาธิ ให้บริบูรณ์ได้นั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุไม่บำเพ็ญสัมมาสมาธิให้บริบูรณ์แล้ว จักละสังโยชน์ ได้นั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุไม่ละสังโยชน์แล้ว จักทำให้แจ้งซึ่งนิพพานได้นั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุไม่ชอบคลุกคลีด้วยหมู่ ไม่ยินดีในการ คลุกคลีด้วยหมู่ ไม่ประกอบความยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่ ไม่ชอบคณะ ไม่ยินดีคณะ ไม่ประกอบความยินดีในคณะ จักอยู่ตามลำพังยินดียิ่งในวิเวก นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุเมื่ออยู่ตามลำพังยินดียิ่งในวิเวก จักถือ นิมิตแห่งจิตได้นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุถือนิมิตแห่งจิตอยู่ จัก

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑นิมิตแห่งจิต ในที่นี้หมายถึงอาการแห่งสมาธิและวิปัสสนาอันเป็นนิมิตแห่งสมาธิจิตและวิปัสสนา จิต (องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๕๑)
  2. ๒-๒สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ ในที่นี้ได้แก่ วิปัสสนาสัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบในวิปัสสนาสัมมาสมาธิความตั้งใจมั่นชอบในที่นี้ได้แก่มรรคสมาธิสมาธิอันเป็นองค์มรรค คือสมาธิที่ช่วยให้ ตรัสรู้และให้ผลต่อเนื่องไปในทันที และผลสมาธิ หรืออรหัตตผลสมาธิ คือความหลุดพ้นจากกิเลส ด้วยอำนาจจิตที่ประกอบด้วยสมาธิ หรือเรียกว่าเจโตวิมุตติ (นัย องฺ.ปญฺจก.อ. ๖, องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๕๑)
  3. ๓สังโยชน์ ดูความหมายที่เชิงอรรถ ๔ ข้อ ๔๓ (นาคสูตร ธัมมิกวรรค ปฐมปัณณาสก์ ฉักกนิบาต) หนัา ๔๙๔ ในเล่มนี้