arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ · เสขปริหานิยวรรค

๘. อัตตการีสูตร

เล่ม ๒๒

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๐๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๒ ในเสขปริหานิยวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ เสขปริหานิยวรรค อัตตการีสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๔๘๓–๔๘๕

หน้า ๔๘๓

ประมาณเท่านี้’ ดังนี้ ก็มิใช่จะทำได้โดยง่าย โดยที่แท้ย่อมถึงการนับว่าเป็น กองบุญใหญ่อันจะนับจะประมาณมิได้ทีเดียว ฉันนั้นเหมือนกันแล”ทายกก่อนแต่จะให้ทานเป็นผู้มีจิตยินดี กำลังให้ทาน

อยู่ ย่อมยังจิตให้เลื่อมใส ครั้นให้ทานแล้วย่อมปลื้มใจ

นี้เป็นความบริบูรณ์แห่งทาน

ปฏิคาหกผู้สำรวม ประพฤติพรหมจรรย์ทั้งหลาย คือ

ท่านผู้ปราศจากราคะ ปราคจากโทสะ ปราศจากโมหะ ไม่มี

อาสวะ จัดเป็นเขตที่สมบูรณ์แห่งทาน

ทายกต้อนรับปฏิคาหกด้วยตนเอง ถวายทานด้วยมือ

ตนเอง ทานนั้นย่อมมีผลมากเพราะตนและเพราะผู้อื่น

ทายกผู้มีปัญญา มีศรัทธา เป็นบัณฑิต มีใจพ้นจาก

ความตระหนี่ ครั้นบำเพ็ญทานอย่างนี้แล้ว ย่อมเข้าถึง

โลกที่เป็นสุข ไม่มีความเบียดเบียน

๘. อัตตการีสูตร

ว่าด้วยการทำเพื่อตนและเพื่อคนอื่น

{๓๐๙} [๓๘] ครั้งนั้นแล พราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัย พอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มี พระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็ข้าพระองค์มีวาทะอย่างนี้มีทิฏฐิ อย่างนี้ว่า ‘การทำเพื่อตนไม่มี การทำเพื่อผู้อื่นก็ไม่มี”

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑โลกที่เป็นสุข ในที่นี้หมายถึงเทวโลกซึ่งมีสุขโสมนัสอันโอฬาร (องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๑๘)
หน้า ๔๘๔

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ เราอย่าได้เห็นหรือได้ยิน บุคคลผู้มีวาทะอย่างนี้มีทิฏฐิอย่างนี้ ก็บุคคลเมื่อก้าวไปเอง ถอยกลับไปเอง ไฉนเล่าจึงได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘การทำเพื่อตนไม่มี การทำเพื่อผู้อื่นก็ไม่มี’ ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน อารัพภธาตุคือความ ริเริ่มมีอยู่ไหม”“มีอยู่ ท่านพระโคดม”

“เมื่ออารัพภธาตุมีอยู่ สัตว์ทั้งหลายผู้มีความริเริ่มจึงย่อมปรากฏใช่ไหม”

“ใช่ ท่านพระโคดม”

“ดูก่อนพราหมณ์ การที่เมื่ออารัพภธาตุมีอยู่ สัตว์ทั้งหลายผู้มีความริเริ่ม ย่อมปรากฏ นี้แลเป็นการทำเพื่อตน นี้แลเป็นการทำเพื่อผู้อื่นของสัตว์ทั้งหลาย ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน นิกกมธาตุคือความ พยายามมีอยู่ไหม ... ปรักกมธาตุคือความบากบั่นมีอยู่ไหม ... ถามธาตุคือ ความโถมกำลังมีอยู่ไหม ... ธิติธาตุคือความพากเพียรมีอยู่ไหม ... อุปักกมธาตุ คือความมุมานะมีอยู่ไหม”“มีอยู่ ท่านพระโคดม”

“ดูก่อนพราหมณ์ เมื่ออุปักกมธาตุมีอยู่ สัตว์ทั้งหลายผู้มีความมุมานะ ย่อมปรากฏใช่ไหม”

“ใช่ ท่านพระโคดม”

“ดูก่อนพราหมณ์ การที่เมื่ออุปักกมธาตุมีอยู่ สัตว์ทั้งหลายผู้มีความ พยายามย่อมปรากฏ นี้แลเป็นการทำเพื่อตน นี้แลเป็นการทำเพื่อผู้อื่นของ สัตว์ทั้งหลาย ดูก่อนพราหมณ์ เราอย่าได้เห็นหรือได้ยินบุคคลผู้มีวาทะอย่าง นี้มีทิฏฐิอย่างนี้ ก็บุคคลเมื่อก้าวไปเอง ถอยกลับไปเอง ไฉนเล่าจึงได้กล่าว อย่างนี้ว่า ‘การทำเพื่อตนไม่มี การทำเพื่อผู้อื่นก็ไม่มี”

หน้า ๔๘๕

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระ ภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า ... ขอพระโคดมผู้เจริญได้ โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๙. นิทานสูตร

ว่าด้วยอกุศลมูลและกุศลมูล

{๓๑๐} [๓๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุเพื่อเกิดกรรมมี ๓ ประการ ๓ ประการ คืออะไรบ้าง คือ โลภะ ๑ โทสะ ๑ โมหะ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อโลภะ (ความ ไม่โลภ) ย่อมไม่เกิดขึ้นเพราะโลภะ โดยที่แท้โลภะย่อมเกิดขึ้นเพราะโลภะ อโทสะ (ความไม่ประทุษร้าย) ย่อมไม่เกิดขึ้นเพราะโทสะ โดยที่แท้โทสะย่อม เกิดขึ้นเพราะโทสะ อโมหะ (ความไม่หลง) ย่อมไม่เกิดขึ้นเพราะโมหะ โดยที่ แท้โมหะย่อมเกิดขึ้นเพราะโมหะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวดา มนุษย์ หรือ แม้สุคติอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมไม่ปรากฏเพราะกรรมที่เกิดแต่โลภะ โทสะ โมหะ โดยที่แท้นรกกำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย หรือแม้ทุคติอย่างใดอย่างหนึ่ง ย่อมปรากฏเพราะกรรมที่เกิดแต่โลภะ

โทสะ โมหะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุ เพื่อเกิดกรรมมี ๓ ประการนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุเพื่อเกิดกรรมมี ๓ ประการนี้ ๓ ประการคือ อะไรบ้าง คือ อโลภะ ๑ อโทสะ ๑ อโมหะ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โลภะ ย่อมไม่เกิดขึ้นเพราะอโลภะ โดยที่แท้อโลภะย่อมเกิดขึ้นเพราะอโลภะ โทสะ ย่อมไม่เกิดขึ้นเพราะอโทสะ โดยที่แท้อโทสะย่อมเกิดขึ้นเพราะอโทสะ โมหะ ย่อมไม่เกิดขึ้นเพราะอโมหะ โดยที่แท้อโมหะย่อมเกิดขึ้นเพราะอโมหะ ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย นรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย หรือแม้ทุคติอย่างใดอย่าง หนึ่งย่อมไม่ปรากฏเพราะกรรมที่เกิดแต่อโลภะ อโทสะ อโมหะ โดยที่แท้