พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต ตติยปัณณาสก์ · กุสินารวรรค
อนุรุทธสูตร ที่ ๒
เล่ม ๒๐ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๗๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๐ ในกุสินารวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต ตติยปัณณาสก์ กุสินารวรรค อนุรุทธสูตร ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๐ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๐ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๐)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๐ หน้า ๔๒๖–๔๒๗
(๑) เวลาเช้า มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่กลุ้มรุมอยู่ครองเรือน
(๒) เวลาเที่ยง มีใจถูกความริษยากลุ้มรุมอยู่ครองเรือน
(๓) เวลาเย็น มีใจถูกกามราคะกลุ้มรุมอยู่ครองเรือน
ดูก่อนอนุรุทธะ มาตุคามผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ อย่างนี้แล หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”
๘. ทุติยอนุรุทธสูตร
ว่าด้วยการละธรรม ๓ อย่าง
{๕๗๐} [๑๐๕๖] ครั้งนั้นแล ท่านพระอนุรุทธะเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วกล่าวว่า “ขอโอกาสเถิด ท่านสารีบุตร ผมตรวจดูตลอดหนึ่งพันโลกธาตุด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ได้ อนึ่งเล่า ผมก็ปรารภความเพียรไม่ย่อหย่อน มีสติตั้งมั่นไม่หลงลืม กายก็สงบระงับไม่ระส่ำระสาย จิตก็ตั้งมั่นเป็นเอกัคคตา เมื่อเป็นเช่นนี้ ไฉนเล่าจิตของผมจึงยังไม่พ้นจากอาสวะเพราะไม่ถือมั่น”ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า “ดูก่อนท่านอนุรุทธะ การที่ท่านคิดอย่างนี้ว่า ‘เราตรวจดูตลอดหนึ่งพันโลกธาตุด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ได้’ ดังนี้ เป็นเพราะมานะของท่าน การที่ท่านคิดอย่างนี้ว่า ‘อนึ่งเล่าเราก็ปรารภความเพียรไม่ย่อหย่อน มีสติตั้งมั่นไม่หลงลืม กายก็สงบระงับไม่กระสับกระส่าย จิตก็ตั้งมั่นเป็นเอกัคคตา’ ดังนี้ เป็นเพราะอุทธัจจะของท่านการที่ท่านคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อเป็นเช่นนี้ ไฉนเล่าจิตของเราจึงยังไม่พ้นจากอาสวะเพราะไม่ถือมั่น’ ดังนี้ ก็เป็นเพราะอุทธัจจะของท่าน ดีแล้วละหนอ
ท่านอนุรุทธะจงละธรรม ๓ อย่างนี้เสีย อย่าใส่ใจธรรม ๓ อย่างนี้ แล้วน้อมจิตไปในอมตธาตุ”
ครั้งนั้นแล ต่อมา ท่านพระอนุรุทธะได้ละธรรม ๓ อย่างนี้ ไม่ใส่ใจถึงธรรม ๓ อย่างนี้ น้อมจิตไปในอมตธาตุ ครั้งนั้นแล ท่านพระอนุรุทธะปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ผู้เดียว เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมซึ่งกุลบุตร ทั้งหลายออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกันด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก” ดังนี้ ก็แลท่านพระอนุรุทธะได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลาย
๙. ปฏิจฉันนสูตร
ว่าด้วยสิ่งที่ปิดดี เปิดไม่ดี ๓ อย่าง
{๕๗๑} [๑๐๕๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่ง ๓ อย่างนี้ปิดไว้จึงเจริญ เปิดเผยไม่เจริญ ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ
(๑) มาตุคาม ปิดไว้จึงจะงดงาม เปิดเผยไม่งดงาม
(๒) มนต์ของพราหมณ์ ปิดไว้จึงเจริญ เปิดเผยไม่เจริญ
(๓) มิจฉาทิฏฐิ ปิดไว้จึงเจริญ เปิดเผยไม่เจริญ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่ง ๓ อย่างนี้แล ปิดไว้จึงเจริญ เปิดเผยไม่เจริญ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่ง ๓ อย่างนี้ เปิดเผยจึงรุ่งเรือง ปิดไว้ไม่รุ่งเรือง ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ
- ๑อมตธาตุ หมายถึงพระนิพพาน (นัย องฺ.เอกก.อ. ๔๘๐, องฺ.จตุกฺก.อ. ๓๔๖)
จบ อนุรุทธสูตร ที่ ๒