arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ · เทวทูตวรรค

สาริปุตตสูตร

เล่ม ๒๐

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๗๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๐ ในเทวทูตวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ เทวทูตวรรค สาริปุตตสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๐ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๐ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๐)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๐ หน้า ๒๐๘–๒๑๐

หน้า ๒๐๘

“ดูก่อนอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมคิดอย่างนี้ว่า ‘คุณชาตนี้เป็นที่สงบ ระงับ ประณีต คือ ธรรมเป็นที่ระงับสังขารทั้งปวง เป็นที่สลัดอุปธิทั้งปวง เป็นที่สิ้นตัณหา เป็นที่คลายความกำหนัด เป็นที่ดับสนิท เป็นที่หากิเลสเครื่องร้อยรัดมิได้(นิพพาน)’ ดูก่อนอานนท์ อหังการ มมังการ และมานานุสัยจะไม่พึงมีในกายอันมีวิญญาณนี้และในสรรพนิมิตภายนอก และอหังการ มมังการ และมานานุสัยย่อมไม่มีแก่ภิกษุผู้เข้าเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติใดอยู่ ภิกษุจึงเข้าเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตตินั้นอยู่ได้ด้วยประการใด การได้สมาธิด้วยประการนั้นของภิกษุพึงมีได้ด้วยประการฉะนี้แล ก็แลเราหมายเอาข้อนี้จึงได้กล่าวไว้ในปุณณกปัญหาในปารายนสูตรดังนี้ว่า

บุคคลใดรู้อัตภาพของผู้อื่นและอัตภาพของตนเป็นต้น

ในโลก ไม่มีความหวั่นไหวในโลกไหน ๆ เรากล่าวว่า บุคคล

นั้นเป็นผู้สงบระงับแล้ว ปราศจากควันกิเลสมี

กายทุจริตเป็นต้น ปราศจากทุกข์เพราะราคะเป็นต้น ปราศ

จากความทะยานอยาก ข้ามชาติและชราได้แล้ว”

๓. สารีปุตตสูตร

ว่าด้วยผู้ตัดตัณหาได้

{๔๗๒} [๘๘๗] ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรนั่งเรียบร้อยแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนสารีบุตร เราพึงแสดงธรรมโดยสังเขปบ้าง โดยพิสดารบ้าง ทั้งโดยสังเขป ทั้งพิสดารบ้าง แต่บุคคลผู้ที่จะรู้ทั่วถึงธรรมหาได้ยาก”

หน้า ๒๐๙

ท่านพระสารีบุตรได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคผู้สุคตเจ้า บัดนี้เป็นการสมควรแล้วที่พระผู้มีพระภาคเจ้าจะพึงทรงแสดงธรรมโดยสังเขปบ้าง โดยพิสดารบ้าง ทั้งโดยสังเขปทั้งพิสดารบ้าง ผู้ที่รู้ทั่วถึงธรรมได้ก็จักมี”

“ดูก่อนสารีบุตร เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘ในกายอันมีวิญญาณนี้และในสรรพนิมิตภายนอกจักไม่มีอหังการ มมังการ และมานานุสัย อนึ่ง อหังการ มมังการ และมานานุสัยย่อมไม่มีแก่ภิกษุผู้เข้าเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติใดอยู่ เราจักเข้าเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตตินั้นอยู่’ ดูก่อนสารีบุตร เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แลดูก่อนสารีบุตร เพราะภิกษุไม่มีอหังการ มมังการ และมานานุสัยในกายอันมีวิญญาณนี้และในสรรพนิมิตภายนอก และภิกษุที่เข้าเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติซึ่งเป็นที่ไม่มีอหังการ มมังการ และมานานุสัย ภิกษุนี้เรากล่าวว่าตัดตัณหาได้แล้ว ถอนสังโยชน์ได้แล้ว ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้แล้วเพราะรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยการละมานะโดยชอบ ดูก่อนสารีบุตร ก็เราหมายเอาข้อนี้ จึงได้กล่าวไวในอุทยปัญหาในปารายนสูตรดังนี้ว่าเราขอบอกอัญญาวิโมกข์อันเป็นเครื่องละกามสัญญา

และโทมนัสทั้งสองอย่าง อันเป็นเครื่องบรรเทาความง่วง

เป็นเครื่องกั้นความรำคาญ อันหมดจดดีแล้วด้วยอุเบกขา

และสติ มีความตรึกประกอบด้วยธรรมแล่นไปข้างหน้า

เป็นเครื่องทำลายอวิชชา”

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อัญญาวิโมกข์ ภาวะจิตที่น้อมไปเพื่อความรู้ทั่วถึงธรรม หรือภาวะจิตที่หลุดพ้นด้วยความรู้ทั่วถึงธรรม หมายถึงอรหัตตผล เป็นวิโมกข์หรือวิมุตติที่เกิดขึ้นในที่สุดแห่งอัญญินทรีย์ (อินทรีย์คืออัญญา หรือปัญญาอันรู้ทั่วถึง ได้แก่ ญาณ ๖ ในท่ามกลาง คือ ตั้งแต่โสดาปัตติผลญาณจนถึงอรหัตตมรรคญาณ) [องฺ.ติก.อ. ๑๑๕-๑๑๖]
  2. ๒กามสัญญา หมายถึงความกำหนดหมายที่ปรารภถึงกามทั้งหลายเกิดขึ้น หรือความกำหนดหมายที่เกิดร่วมกับโลภมูลจิต ๘ ดวง (องฺ.ติก.อ. ๑๑๕)
หน้า ๒๑๐

๔. นิทานสูตร

ว่าด้วยสาเหตุเกิดแห่งกรรม

{๔๗๓} [๘๘๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาเหตุให้เกิดกรรมมี ๓ ประการนี้ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ โลภะ ๑ โทสะ ๑ โมหะ ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมที่ทำด้วยโลภะ เกิดแต่โลภะ มีโลภะเป็นเหตุ มีโลภะเป็นแดนเกิด ย่อมให้ผลในที่ที่อัตภาพของเขาเกิด กรรมนั้นให้ผลในขันธ์ใด เขาจะต้องเสวยวิบากแห่งกรรมนั้นในขันธ์นั้นในลำดับที่เกิดหรือต่อ ๆ ไปในปัจจุบันนั่นเอง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมที่ทำด้วยโทสะ เกิดแต่โทสะ มีโทสะเป็นเหตุ มีโทสะเป็นแดนเกิด ย่อมให้ผลในที่ที่อัตภาพของเขาเกิด กรรมนั้นให้ผลในขันธ์ใด เขาจะต้องเสวยวิบากแห่งกรรมนั้นในขันธ์นั้นในลำดับที่เกิดหรือต่อ ๆ ไปในปัจจุบันนั่นเอง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมที่ทำด้วยโมหะ เกิดแต่โมหะ มีโมหะเป็นเหตุ มีโมหะเป็นแดนเกิด ย่อมให้ผลในที่ที่อัตภาพของเขาเกิด กรรมนั้นให้ผลในขันธ์ใด เขาจะต้องเสวยวิบากแห่งกรรมนั้นในขันธ์นั้นในลำดับที่เกิดหรือต่อ ๆ ไปในปัจจุบันนั่นเอง

เปรียบเหมือนเมล็ดพืชที่ไม่หักไม่เน่าเสีย ที่ไม่ถูกลมและแดดเผา ที่มีแก่นสาร แห้งสนิท ที่เขาหว่านลงในนาไร่อันดีซึ่งเป็นพื้นที่ดี แผ้วถางตอและหนามหมดดีแล้ว ทั้งฝนก็ตกต้องตามฤดูกาล เมล็ดพืชเหล่านั้นย่อมถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์โดยแท้ทีเดียว แม้ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล กรรมที่ทำด้วยโลภะ เกิดแต่โลภะ มีโลภะเป็นเหตุ มีโลภะเป็นแดนเกิด ... กรรมที่ทำด้วยโทสะ เกิดแต่โทสะ มีโทสะเป็นเหตุ มีโทสะเป็นแดนเกิด ... กรรมที่ทำด้วยโมหะ เกิดแต่โมหะ มีโมหะเป็นเหตุ