พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต จตุตถปัณณาสก์ · ชานุสโสณีวรรค
อธรรมสูตร ที่ ๒
เล่ม ๒๔ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๖๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๑ ในชานุสโสณีวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต จตุตถปัณณาสก์ ชานุสโสณีวรรค อธรรมสูตร ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๔)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๔ หน้า ๒๕๖–๒๖๓
๖. ทุติยอธัมมสูตร
ว่าด้วยบุคคลควรทราบสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและเป็นธรรม
{๑๖๑} [๑๗๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม บุคคลควรทราบ สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์บุคคลก็ควรทราบ ครั้นทราบสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม ทั้งสิ่งที่เป็นประโยชน์และสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ แล้วพึงปฏิบัติตามสิ่งที่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นประโยชน์” พระผู้ มีพระภาคเจ้าผู้สุคตครั้นตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้วทรงลุกจากอาสนะเสด็จเข้าไปสู่พระวิหาร
ลำดับนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จหลีกไปแล้วไม่นาน ภิกษุเหล่านั้นพูดปรึกษากันดังนี้ว่า “ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าของเรา ทั้งหลายทรงแสดงอุเทศนี้โดยย่อว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไม่เป็นธรรม และสิ่งที่เป็นธรรมบุคคลควรทราบ สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็น ประโยชน์บุคคลก็ควรทราบ ครั้นทราบสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม ทั้ง สิ่งทีไม่เป็นประโยชน์ และสิ่งที่เป็นประโยชน์แล้วพึงปฏิบัติตามสิ่งที่เป็นธรรม และสิ่งที่เป็นประโยชน์ ดังนี้ ยังไม่ทรงแจกแจงเนื้อความโดยพิสดารก็ทรงลุกจากอาสนะเสด็จเข้าไปสู่พระวิหาร ใครหนอแลจะพึงแจกแจงเนื้อความแห่งอุเทศที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงโดยย่อไม่ทรงจำแนกโดย พิสดารนี้ให้พิสดารได้”ลำดับนั้น ภิกษุเหล่านั้นมีความเห็นร่วมกันว่า “ท่านพระมหากัจจานะ นี้แลเป็นผู้ที่พระศาสดาทรงสรรเสริญไว้ และเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ผู้รู้ทั้งหลาย ก็ยกย่องกันแล้ว ท่านพระมหากัจจานะนี้สามารถที่จะแจกแจงเนื้อความแห่ง อุเทศที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วโดยย่อไม่ทรงจำแนกโดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้ อย่ากระนั้นเลย พวกเราควรพากันเข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะ
ถึงที่อยู่ ครั้นแล้วพึงถามเนื้อความนี้กะท่านพระมหากัจจานะ ท่านพระมหากัจจานะพยากรณ์แก่พวกเราอย่างไร พวกเราก็จะทรงจำกันไว้อย่างนั้น”
ลำดับนั้น ภิกษุเหล่านั้นได้เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระมหากัจจานะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กล่าวกะท่านพระมหากัจจานะว่า
“ดูก่อนท่านกัจจานะ พระผู้มีพระภาคเจ้าของเราทั้งหลายทรงแสดงอุเทศนี้โดยย่อว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม บุคคลควรทราบ สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์บุคคลก็ควรทราบ ครั้นทราบสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม ทั้งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์ แล้วพึงปฏิบัติตามสิ่งที่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นประโยชน์’ ดังนี้ ยังไม่ทรงแจกแจงเนื้อความโดยพิสดารก็ทรงลุกจากอาสนะเสด็จเข้าไปสู่พระวิหาร
ดูก่อนท่านผู้มีอายุเมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงหลีกไปแล้วไม่นาน พวกกระผมได้พูดปรึกษากันดังนี้ว่า‘ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย พระผู้มีพระ ภาคเจ้าของเราทั้งหลายทรงแสดงอุเทศนี้โดยย่อว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่ง ที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรมบุคคลควรทราบ สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และ สิ่งที่เป็นประโยชน์บุคคลก็ควรทราบ ครั้นทราบสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็น ธรรม ทั้งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์ แล้วพึงปฏิบัติตามสิ่งที่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นประโยชน์’ ดังนี้ ยังไม่ทรงแจกแจงเนื้อความโดยพิสดาร ก็ทรงลุกจากอาสนะเสด็จเข้าไปสู่พระวิหาร ใครหนอแลจะพึงแจกแจงเนื้อ ความแห่งอุเทศที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงโดยย่อไม่ทรงแจกแจงโดย พิสดารนี้ให้พิสดารได้’ดูก่อนท่านผู้มีอายุ พวกกระผมนั้นได้มีความเห็นร่วมกันว่า ‘ท่านพระมหากัจจานะนี้แล เป็นผู้ที่พระศาสดาทรงสรรเสริญไว้ และเพื่อน
ร่วมพรหมจรรย์ผู้รู้ทั้งหลายก็ยกย่องกันแล้ว ท่านพระมหากัจจานะนี้สามารถ ที่จะจำแนกเนื้อความแห่งอุเทศ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วโดยย่อ ไม่ทรงแจกแจงโดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้ อย่ากระนั้นเลย พวกเราพึงเข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วพึงถามเนื้อความนี้กะท่านพระมหากัจจานะ ท่านพระมหากัจจานะพยากรณ์แก่พวกเราอย่างไร พวกเราก็จะทรงจำกันไว้อย่างนั้น’ ขอท่านมหากัจจานะช่วยแจกแจงด้วยเถิด”
ท่านพระมหากัจจานะกล่าวว่า “ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษคนหนึ่งมีความต้องการแก่นไม้ เสาะหาแก่นไม้ เที่ยวแสวงหาแก่นไม้อยู่ เมื่อมีต้นไม้ที่มีแก่นยืนต้นอยู่ กลับมองข้ามโคนต้นและลำต้นเสีย เข้าใจไปว่าจะหาแก่นได้ที่กิ่งและใบ ฉันใด ข้ออุปมัยนี้ก็ฉันนั้น เมื่อพระศาสดาทรง ปรากฏอยู่ต่อหน้าท่านทั้งหลาย แต่ท่านทั้งหลายกลับมองข้ามพระองค์ไปเสีย แล้วมาเข้าใจว่าเนื้อความนี้จะสอบถามได้ที่กระผม ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็ พระผู้มีพระภาคเจ้านั้นทรงรู้ธรรมที่ควรรู้ทรงเห็นธรรมที่ควรเห็นทรงมีพระจักษุ ทรงมีพระญาณ ทรงเป็นธรรม เป็นพรหม เป็นผู้เผยแผ่ เป็นผู้ประกาศ เป็นผู้ขยายเนื้อความ
เป็นผู้ประทานอมตธรรม เป็นเจ้าของแห่งธรรม เป็นพระตถาคต และเวลานี้ก็เป็นเวลาอันสมควรที่ท่านทั้งหลายพึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มี พระภาคเจ้าแล้วทูลถามเนื้อความนั้นพระองค์ทรงพยากรณ์แก่พวกท่านอย่างใด พวกท่านพึงทรงจำข้อนั้นไว้อย่างนั้นเถิด”ภิกษุเหล่านั้นได้กล่าวตอบว่า ‘ท่านกัจจานะ แท้จริงพระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงรู้ธรรมที่ควรรู้ ทรงเห็นธรรมที่ควรเห็น ทรงมีพระจักษุ มีพระญาณ ทรงเป็นธรรม เป็นพรหม เป็นผู้เผยแผ่ เป็นผู้ประกาศ เป็นผู้ขยายเนื้อความ เป็นผู้ประทานอมตธรรม เป็นเจ้าของแห่งธรรม เป็นพระตถาคต และเวลานี้ก็ เป็นเวลาอันสมควรที่พวกกระผมพึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วทูลถาม เนื้อความนั้น พระองค์ทรงพยากรณ์อย่างใด พวกกระผมพึงทรงจำข้อนั้นไว้
อย่างนั้นก็จริงอยู่แล แต่ว่าท่านมหากัจจานะเป็นผู้ที่พระศาสดาทรงสรรเสริญไว้ และเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ผู้รู้ทั้งหลายก็ยกย่องกันแล้ว ทั้งท่านมหากัจจานะเอง ก็สามารถที่จะแจกแจงเนื้อความแห่งอุเทศที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้ โดยย่อ ไม่ทรงแจก แจงโดยพิสดารให้พิสดารได้ ขอท่านมหากัจจานะจงชี้แจงเถิด อย่าทำความหนักใจเลย”ท่านพระมหากัจจานะกล่าวว่า “ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น ท่านทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี ผมจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระมหากัจจานะแล้ว ท่านพระมหากัจจานะได้กล่าวว่า
“ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าของเราทั้งหลายทรงแสดงอุเทศโดยย่อว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลายสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม บุคคลควรทราบ สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์บุคคลก็ควรทราบ ครั้นทราบสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม ทั้งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์ แล้วพึงปฏิบัติตามสิ่งที่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นประโยชน์’ ดังนี้ ยังไม่ทรงแจกแจงเนื้อความโดยพิสดาร ก็ทรงลุกจากอาสนะเสด็จเข้าสู่พระวิหารท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็สิ่งที่ไม่เป็นธรรม เป็นไฉน สิ่งที่เป็นธรรม เป็นไฉน สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เป็นไฉน สิ่งที่เป็นประโยชน์เป็นไฉน
ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย การฆ่าสัตว์เป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม เจตนางดเว้น จากการฆ่าสัตว์เป็นสิ่งที่เป็นธรรม อกุศลธรรมอันเลวทรามไม่น้อยซึ่งมีการฆ่าสัตว์เป็นปัจจัยเกิดขึ้น นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ และกุศลธรรมไม่น้อยซึ่งมีเจตนางดเว้นจากการฆ่าสัตว์เป็นปัจจัยถึงความเจริญบริบูรณ์ นี้เป็นสิ่งที่เป็น ประโยชน์
ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย การลักทรัพย์เป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม เจตนางดเว้น จากการลักทรัพย์เป็นสิ่งที่เป็นธรรม อกุศลธรรมอันเลวทรามไม่น้อยซึ่งมีการ
ลักทรัพย์เป็นปัจจัยเกิดขึ้น นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ และกุศลธรรมไม่น้อย ซึ่งมีเจตนางดเว้นจากการลักทรัพย์เป็นปัจจัยถึงความเจริญบริบูรณ์ นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์
ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย การประพฤติผิดในกามเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม เจตนา งดเว้นจากการประพฤติผิดในกามเป็นสิ่งที่เป็นธรรม อกุศลธรรมอันเลวทราม ไม่น้อยซึ่งมีการประพฤติผิดในกามเป็นปัจจัยเกิดขึ้น นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ และกุศลธรรมไม่น้อยซึ่งมีเจตนางดเว้นจากการประพฤติผิดในกามเป็นปัจจัย ถึงความเจริญบริบูรณ์ นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย การพูดเท็จเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม เจตนางดเว้น จากการพูดเท็จเป็นสิ่งที่เป็นธรรม อกุศลธรรมอันเลวทรามไม่น้อยซึ่งมีการพูดเท็จเป็นปัจจัยเกิดขึ้น นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ และกุศลธรรมไม่น้อยซึ่งมีเจตนางดเว้นจากการพูดเท็จเป็นปัจจัยถึงความเจริญบริบูรณ์
นี้เป็นสิ่งที่เป็น ประโยชน์ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย การพูดส่อเสียดเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม เจตนางด เว้นจากการพูดส่อเสียดเป็นสิ่งที่เป็นธรรม อกุศลธรรมอันเลวทรามไม่น้อยซึ่ง มีการพูดส่อเสียดเป็นปัจจัยเกิดขึ้น นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ และกุศล ธรรมไม่น้อยซึ่งมีเจตนางดเว้นจากการพูดส่อเสียดเป็นปัจจัยถึงความเจริญบริบูรณ์ นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย การพูดคำหยาบเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม เจตนางด เว้นจากการพูดคำหยาบเป็นสิ่งที่เป็นธรรม อกุศลธรรมอันเลวทรามไม่น้อยซึ่ง มีการพูดคำหยาบเป็นปัจจัยเกิดขึ้น นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ และกุศลธรรม ไม่น้อยซึ่งมีเจตนางดเว้นจากการพูดคำหยาบเป็นปัจจัยถึงความเจริญบริบูรณ์ นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์------------------------------------
ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย การ,พูดเพ้อเจ้อเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม เจตนางด เว้นจากการพูดเพ้อเจ้อเป็นสิ่งที่เป็นธรรม อกุศลธรรมอันเลวทรามไม่น้อยซึ่ง มีการพูดเพ้อเจ้อเป็นปัจจัยเกิดขึ้น นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ และกุศล ธรรมไม่น้อยซึ่งมีเจตนางดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อเป็นปัจจัยถึงความเจริญบริบูรณ์ นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ความโลภอยากได้ของของผู้อื่นเป็นสิ่งที่ไม่เป็น ธรรม ความไม่โลภอยากได้ของของผู้อื่นเป็นสิ่งที่เป็นธรรม อกุศลธรรมอัน เลวทรามไม่น้อยซึ่งมีความโลภอยากได้ของของผู้อื่นเป็นปัจจัยเกิดขึ้น นี้เป็น สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ และกุศลธรรมไม่น้อยซึ่งมีความไม่โลภอยากได้ของของ
ผู้อื่นเป็นปัจจัยถึงความเจริญบริบูรณ์ นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ความคิดปองร้ายผู้อื่นเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม ความ ไม่คิดปองร้ายผู้อื่นเป็นสิ่งที่เป็นธรรม อกุศลธรรมอันเลวทรามไม่น้อยซึ่งมี ความคิดปองร้ายผู้อื่นเป็นปัจจัยเกิดขึ้น นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ และ กุศลธรรมไม่น้อยซึ่งมีความไม่คิดปองร้ายผู้อื่นเป็นปัจจัยถึงความเจริญบริบูรณ์ นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ความเห็นผิดเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม ความเห็น ชอบเป็นสิ่งที่เป็นธรรม อกุศลธรรมอันเลวทรามไม่น้อยซึ่งมีความเห็นผิดเป็น ปัจจัยเกิดขึ้น นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ และกุศลธรรมไม่น้อยซึ่งมีความ เห็นชอบเป็นปัจจัยถึงความเจริญบริบูรณ์ นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าของเราทั้งหลายทรงแสดง อุเทศ โดยย่อว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม บุคคล ควรทราบ สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์บุคคลก็ควรทราบ ครั้นทราบสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม ทั้งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่ง ที่เป็นประโยชน์แล้วพึงปฏิบัติตามสิ่งที่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นประโยชน์’ ดังนี้
ไม่ทรงแจกแจงโดยพิสดารก็ทรงลุกจากอาสนะเสด็จเข้าไปสู่พระวิหาร ท่านผู้ มีอายุทั้งหลาย ผมรู้เนื้อความแห่งอุเทศที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงโดยย่อ ไม่ทรงแจกแจงโดยพิสดารนี้ได้โดยพิสดารด้วยประการอย่างนี้ ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็แลเมื่อท่านทั้งหลายปรารถนาก็พึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วทูลถามเนื้อความนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์แก่พวกท่านอย่างใด พวกท่านพึงทรงจำข้อนั้นไว้อย่างนั้นเถิด”ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระมหากัจจานะแล้วชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของ ท่านพระมหากัจจานะแล้วลุกจากอาสนะ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้กราบทูลดังนี้ว่า
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงอุเทศโดยย่อว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรมบุคคลควรทราบ สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์บุคคลก็ควรทราบ ครั้นทราบสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม ทั้งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์ แล้วพึงปฏิบัติตามสิ่งที่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นประโยชน์’ ดังนี้ ยังไม่ทรงแจกแจงโดยพิสดาร ก็ทรงลุกจากอาสนะเข้าไปสู่พระวิหารข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จหลีกไปแล้วไม่นาน พวกข้าพระองค์ได้พูดปรึกษากันว่า ‘ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าของเราทั้งหลายทรงแสดงอุเทศนี้โดยย่อว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรมบุคคลควรทราบ สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และ สิ่งที่เป็นประโยชน์บุคคลก็ควรทราบ ครั้นทราบสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม ทั้งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์แล้วพึงปฏิบัติตาม สิ่งที่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นประโยชน์’ดังนี้ ยังไม่ทรงแจกแจงเนื้อความ
โดยพิสดาร ก็ทรงลุกจากอาสนะเสด็จเข้าไปสู่พระวิหาร ใครหนอแลจะพึง แจกแจงเนื้อความแห่งอุเทศที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงโดยย่อ ไม่ทรงแจกแจงโดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้’ ดังนี้
ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกข้าพระองค์ได้มีความเห็นร่วมกันว่า ‘ท่าน พระมหากัจจานะนี้แลเป็นผู้ที่พระศาสดาทรงสรรเสริญไว้ และเพื่อนร่วม พรหมจรรย์ผู้รู้ทั้งหลายก็ยกย่องกันแล้ว ท่านพระมหากัจจานะนี้สามารถที่จะ แจกแจงเนื้อความแห่งอุเทศที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วโดยย่อไม่ทรง แจกแจงโดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้ อย่ากระนั้นเลย พวกเราควรพากันเข้าไป หาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วพึงถามเนื้อความนี้กะท่านพระมหากัจจานะ ท่านพระมหากัจจานะพยากรณ์แก่พวกเราอย่างไร พวกเราก็จะทรงจำกันไว้อย่างนั้น’ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ลำดับนั้นแล พวกข้าพระองค์ได้พากัน เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ครั้นแล้วได้ถามเนื้อความนั้นกะท่าน พระมหากัจจานะ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระมหากัจจานะได้แจกแจง เนื้อความด้วยดีแก่พวกข้าพระองค์ด้วยอาการเหล่านี้ ด้วยบทเหล่านี้ด้วย พยัญชนะเหล่านี้แล”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดีละ ดีแล้ว ภิกษุทั้งหลาย มหากัจจานะ เป็นบัณฑิต มีปัญญามาก แม้หากว่าเธอทั้งหลายจะพึงเข้ามาหาเราแล้วถาม เนื้อความอันนั้นถึงเราเองก็จะพึงพยากรณ์เนื้อความนั้นเหมือนอย่างที่มหากัจจานะพยากรณ์แล้วนั่นแหละ นั่นเป็นเนื้อความของอุเทศนั้น และเธอทั้งหลายพึงทรงจำเนื้อความนั้นไว้อย่างนี้เถิด”
๗. ตติยอธัมมสูตร
ว่าด้วยสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและเป็นธรรม
{๑๖๒} [๑๗๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรมบุคคลควรทราบ สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์บุคคลก็ควรทราบ ครั้นทราบสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม ทั้งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่ง ที่เป็นประโยชน์แล้วพึงปฏิบัติตามสิ่งที่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นประโยชน์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไม่เป็นธรรมเป็นไฉน สิ่งที่เป็นธรรมเป็นไฉน สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เป็นไฉน และสิ่งที่เป็นประโยชน์เป็นไฉน
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การฆ่าสัตว์เป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม เจตนางดเว้น จากการฆ่าสัตว์เป็นสิ่งที่เป็นธรรม อกุศลธรรมอันเลวทรามไม่น้อยซึ่งมีการฆ่าสัตว์เป็นปัจจัยเกิดขึ้น นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ และกุศลธรรมไม่ น้อยซึ่งมีเจตนางดเว้นจา <*> การฆ่าสัตว์เป็นปัจจัยถึงความเจริญบริบูรณ์ นี้เป็น สิ่งที่เป็นประโยชน์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การลักทรัพย์เป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม เจตนางดเว้นจากการลักทรัพย์เป็นสิ่งที่เป็นธรรม ...
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การประพฤติผิดในกามเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม เจตนา งดเว้นการประพฤติผิดในกามเป็นสิ่งที่เป็นธรรม ...
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การพูดเท็จเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม เจตนางดเว้น จากการพูดเท็จเป็นสิ่งที่เป็นธรรม ...
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การพูดส่อเสียดเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม เจตนางด เว้นจากการพูดส่อเสียดเป็นสิ่งที่เป็นธรรม ...
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การพูดคำหยาบเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม เจตนางด เว้นจากการพูดคำหยาบเป็นสิ่งที่เป็นธรรม ...
- <*>จาก - ผู้รวบรวม
จบ อธรรมสูตร ที่ ๒