พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ · นาถกรณวรรค
นาถสูตร ที่ ๒
เล่ม ๒๔ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๐ ในนาถกรณวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ นาถกรณวรรค นาถสูตร ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๔)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๔ หน้า ๒๖–๓๐
(๘) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม
(๙) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีสติ คือ ประกอบด้วย สติและปัญญาเครื่องรักษาตนอย่างยอดเยี่ยม นึกได้ตามระลึกได้ถึงสิ่งที่ทำถึงคำที่พูดแม้นานมาแล้วได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีสติ ประกอบ ด้วยสติและปัญญาเครื่องรักษาตนอย่างยอดเยี่ยม นึกได้ตามระลึกได้ถึงสิ่งที่ทำถึงคำที่พูดแม้นานมาแล้วได้ นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม(๑๐) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบ ด้วยปัญญาที่ตามเห็นความเกิดและความดับ เป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้งแทงตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบด้วยปัญญาที่ตาม เห็นความเกิดและความดับ เป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้งแทง ตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ นี้ก็เป็นนาถกรณธรรมดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีที่พึ่งอยู่เถิด อย่าเป็นผู้ไม่มีที่พึ่งอยู่เลย เพราะว่าบุคคลผู้ไม่มีที่พึ่งย่อมอยู่เป็นทุกข์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นาถกรณธรรมคือธรรมอันทำที่พึ่งมี ๑๐ ประการนี้แล”
๘. ทุติยนาถสูตร
ว่าด้วยนาถกรณธรรม ๑๐ ประการ สูตรที่ ๒
{๑๘} [๑๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีที่พึ่งอยู่เถิด อย่าเป็นผู้ไม่มีที่พึ่งอยู่เลย เพราะว่าบุคคลผู้ไม่มีที่พึ่งย่อมอยู่เป็นทุกข์ ดูก่อนภิกษุ
ทั้งหลาย นาถกรณธรรมคือธรรมอันทำที่พึ่งมี ๑๐ ประการ นาถกรณธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล คือ สำรวมในปาติโมกขสังวรศีล ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจรอยู่ มีปกติเห็นภัยในโทษผิด แม้เพียงเล็กนัอย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเถระก็ดี ผู้เป็นมัชฌิมะก็ดี ผู้เป็นนวกะก็ดีย่อมสำคัญภิกษุนั้นว่าเป็นผู้ที่พึงว่ากล่าวสั่งสอนได้ด้วยเห็นว่า ‘ภิกษุรูปนี้เป็นผู้มีศีล ... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบท ทั้งหลายหนอ’ ภิกษุนั้นอันภิกษุผู้เป็นเถระ ผู้เป็นมิชฌิมะ ผู้เป็นนวกะ อนุเคราะห์แล้ว พึงหวังได้ความเจริญอย่างเดียวในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีความเสื่อมเลย นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม(๒) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย
ภิกษุเป็นพหูสูต คือ เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วน ธรรม ทั้งหลายเห็นปานนั้นอันภิกษุนั้นได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระก็ดี ผู้เป็นมัชฌิมะก็ดี ผู้เป็น นวกะก็ดีย่อมสำคัญภิกษุนั้นว่าเป็นผู้ที่พึงว่ากล่าวสั่งสอนได้ด้วยเห็นว่า ‘ภิกษุรูปนี้เป็นพหูสูต ... แทงตลอดด้วยดีด้วยปัญญาหนอ’ ภิกษุนั้นอันภิกษุผู้เป็นเถระ ผู้เป็นมัชฌิมะ ผู้เป็นนวกะอนุเคราะห์แล้ว พึงหวังได้ความเจริญอย่างเดียวในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีความเสื่อมเลย นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม(๓) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มี จิตน้อมไปในคนดี ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระก็ดี ผู้เป็นมัชฌิมะก็ดี ผู้เป็นนวกะก็ดี ย่อมสำคัญภิกษุนั้นว่าเป็นผู้ที่พึงว่ากล่าวสั่งสอนได้ด้วยเห็นว่า ‘ภิกษุรูปนี้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดีหนอ’ ภิกษุนั้นอันภิกษุผู้เป็นเถระ ผู้เป็นมัชฌิมะ ผู้เป็นนวกะอนุเคราะห์แล้ว พึงหวังได้ความเจริญอย่างเดียวในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีความเสื่อมเลย นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม
(๔) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ว่าง่าย คือ ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย เป็นผู้อดทน เป็นผู้รับอนุศาสนีโดยเคารพ ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระก็ดี ผู้เป็นมัชฌิมะก็ดี ผู้เป็นนวกะก็ดี ย่อมสำคัญภิกษุนั้น ว่าเป็นผู้ที่พึงว่ากล่าวสั่งสอนได้ด้วยเห็นว่า ‘ภิกษุรูปนี้เป็นผู้ว่าง่าย คือ ประกอบ ด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย เป็นผู้อดทน เป็นผู้รับอนุศาสนีโดยเคารพหนอ’ ภิกษุนั้นอันภิกษุผู้เป็นเถระ ผู้เป็นมัชฌิมะ ผู้เป็นนวกะอนุเคราะห์แล้ว พึงหวังได้ความเจริญอย่างเดียวในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีความเสื่อมเลย นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม(๕) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย
ภิกษุเป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้าน ในการงานที่จะพึงช่วยกันทำทั้งใหญ่น้อยของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ประกอบด้วยปัญญาสำหรับพิจารณาสอดส่องในการงานนั้น อาจทำอาจจัดการได้ ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระก็ดี ผู้เป็นมัชฌิมะก็ดี ผู้เป็นนวกะก็ดีย่อมสำคัญ ภิกษุนั้นว่าเป็นผู้ที่พึงว่ากล่าวสั่งสอนได้ด้วยเห็นว่า ‘ภิกษุรูปนี้เป็นผู้ขยัน ไม่ เกียจคร้านในการงานที่จะพึงช่วยกันทำทั้งใหญ่น้อยของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ทั้งหลาย ประกอบด้วยปัญญาสำหรับพิจารณาสอดส่องในการงานนั้น อาจทำอาจจัดการได้หนอ’ ภิกษุนั้นอันภิกษุผู้เป็นเถระ ผู้เป็นมัชฌิมะ ผู้เป็นนวกะอนุเคราะห์แล้ว พึงหวังได้ความเจริญอย่างเดียวในกุศลธรรมทั้งหลาย
ไม่มีความเสื่อมเลย นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม(๖) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ใคร่ในธรรม เจรจา น่ารัก มีความปราโมทย์ยิ่งในอภิธรรม ในอภิวินัย ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระก็ดี ผู้เป็นมัชฌิมะก็ดี ผู้เป็นนวกะก็ดี ย่อมสำคัญภิกษุนั้นว่าเป็นผู้ที่พึงว่ากล่าว สั่งสอนได้ด้วยเห็นว่า ‘ภิกษุรูปนี้เป็นผู้ใคร่ในธรรม เจรจาน่ารัก มีความปราโมทย์ยิ่งในอภิธรรม ในอภิวินัยหนอ’ ภิกษุนั้นอันภิกษุผู้เป็นเถระ ผู้เป็นมัชฌิมะ ผู้เป็นนวกะอนุเคราะห์แล้ว พึงหวังได้ความเจริญอย่างเดียวในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีความเสื่อมเลย นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม
(๗) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ปรารภความเพียรเพื่อจะละอกุศลธรรม เพื่อจะยังกุศลธรรมให้ถึงพร้อม คือ เป็นผู้เข้มแข็ง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระก็ดี ผู้เป็นมัชฌิมะก็ดี ผู้เป็นนวกะก็ดี ย่อมสำคัญภิกษุนั้นว่าเป็นผู้ที่พึง ว่ากล่าวสั่งสอนได้ด้วยเห็นว่า ‘ภิกษุรูปนี้เป็นผู้ปรารภความเพียรเพื่อจะละอกุศลธรรม เพื่อจะยังกุศลธรรมให้ถึงพร้อม คือ เป็นผู้เข้มแข็ง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลายหนอ’ ภิกษุนั้นอันภิกษุผู้เป็นเถระ ผู้เป็นมัชฌิมะ ผู้เป็นนวกะอนุเคราะห์แล้ว พึงหวังได้ความเจริญอย่างเดียวในกุศลธรรมทั้งหลาย
ไม่มีความเสื่อมเลย นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม(๘) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระก็ดี ผู้เป็นมัชฌิมะก็ดี ผู้เป็นนวกะก็ดี ย่อมสำคัญภิกษุนั้นว่าเป็นผู้ที่พึงว่ากล่าวสั่งสอนได้ด้วยเห็นว่า ‘ภิกษุรูปนี้เป็นผู้สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้หนอ’ ภิกษุนั้นอันภิกษุผู้เป็นเถระ ผู้เป็นมัชฌิมะ ผู้เป็นนวกะอนุเคราะห์แล้ว พึงหวังได้ความเจริญอย่างเดียวในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีความเสื่อมเลย นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม(๙) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีสติ
คือ ประกอบ ด้วยสติและปัญญาเครื่องรักษาตนอย่างยอดเยี่ยม นึกได้ตามระลึกได้ถึงสิ่งที่ ทำถึงคำที่พูดแม้นานมาแล้วได้ ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระก็ดี ผู้เป็นมัชฌิมะก็ดี ผู้เป็นนวกะก็ดี ย่อมสำคัญภิกษุนั้นว่าเป็นผู้ที่พึงว่ากล่าวสั่งสอนได้ด้วยเห็นว่า ‘ภิกษุรูปนี้เป็นผู้มีสติ คือ ประกอบด้วยสติและปัญญาเครื่องรักษาตนอย่าง ยอดเยี่ยม นึกได้ตามระลึกได้ถึงสิ่งที่ทำถึงคำที่พูดแม้นานมาแล้วได้หนอ’ ภิกษุ นั้นอันภิกษุผู้เป็นเถระ ผู้เป็นมัชฌิมะ ผู้เป็นนวกะอนุเคราะห์แล้ว พึงหวังได้ความเจริญอย่างเดียวในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีความเสื่อมเลย นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม
(๑๐) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบ ด้วยปัญญาที่ตามเห็นความเกิดและความดับ เป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้งแทงตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระก็ดี ผู้เป็นมัชฌิมะก็ดี ผู้เป็นนวกะก็ดี ย่อมสำคัญภิกษุนั้นว่าเป็นผู้ที่พึงว่ากล่าวสั่งสอนได้ด้วยเห็นว่า ‘ภิกษุรูปนี้เป็นผู้มีปัญญา คือประกอบด้วยปัญญาที่ตามเห็นความเกิดและความดับเป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้งแทงตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบหนอ’ ภิกษุนั้นอันภิกษุผู้เป็นเถระ ผู้เป็นมัชฌิมะ ผู้เป็นนวกะอนุเคราะห์แล้ว พึงหวังได้ความเจริญอย่างเดียวในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีความเสื่อมเลย นี้ก็เป็นนาถกรณธรรมดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีที่พึ่งอยู่เถิด อย่าเป็นผู้ไม่มีที่พึ่งอยู่เลย เพราะว่าบุคคลผู้ไม่มีที่พึ่งย่อมอยู่เป็นทุกข์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นาถกรณธรรมคือธรรมอันทำที่พึ่งมี ๑๐ ประการนี้แล”
๙. ปฐมอริยวาสสูตร
ว่าด้วยธรรมเป็นที่อยู่แห่งพระอริยะมี ๑๐ ประการ สูตรที่ ๑
{๑๙} [๑๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเป็นที่อยู่แห่งพระอริยะ ที่พระอริยะ อยู่แล้วก็ดี กำลังอยู่ก็ดี จักอยู่ก็ดี มี ๑๐ ประการนี้ ธรรม ๑๐ ประการคือ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้
(๑) เป็นผู้ละองค์ ๕ ได้แล้ว
(๒) เป็นผู้ประกอบด้วยองค์ ๖
(๓) เป็นผู้รักษาแต่อย่างเดียว
(๔) เป็นผู้มีธรรมเป็นที่พักพิง ๔ ประการ
(๕) เป็นผู้มีปัจเจกสัจจะบรรเทาได้แล้ว
จบ นาถสูตร ที่ ๒