พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ปัญจมปัณณาสก์ที่ ๕ · ปฐมวรรค
กรรมสูตร ที่ ๒
เล่ม ๒๔ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๙๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๙ ในปฐมวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ปัญจมปัณณาสก์ที่ ๕ ปฐมวรรค กรรมสูตร ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๔)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๔ หน้า ๓๐๐–๓๐๑
ว่าเห็น ไม่กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้ตัวอยู่ เพราะเหตุแห่งตนบ้าง เพราะเหตุแห่งผู้อื่นบ้าง เพราะเห็นแก่สิ่งของเล็กน้อยเป็นเหตุบ้าง
(๒) ละการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากคำส่อเสียด คือ ฟังความจากข้าง นี้แล้วไม่ไปบอกข้างโน้นเพื่อให้คนพวกนี้แตกกัน หรือฟังความจากข้างโน้นแล้วไม่มาบอกข้างนี้ เพื่อให้คนพวกโน้นแตกกัน สมานพวกที่แตกกันแล้วบ้าง ส่งเสริมพวกที่สมัครสมานสามัคคีกันบ้าง ชอบใจพวกที่สมัครสมานสามัคคีกันบ้าง ยินดีพวกที่สมัครสมานสามัคคีกันบ้าง เพลิดเพลินต่อพวกที่สมัครสมานสามัคคีกันบ้าง กล่าวแต่คำที่ทำให้คนสามัคคีกัน(๓) ละการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากคำหยาบ คือ กล่าวแต่คำที่ไม่มีโทษ ไพเราะหู ชวนให้รัก จับใจ เป็นคำของชาวเมือง คนส่วนมากรักใคร่พอใจ
(๔) ละการพูดเพ้อเจ้อ เว้นขาดจากคำเพ้อเจ้อ คือ พูดถูกกาล พูดแต่คำที่เป็นจริง พูดอิงอรรถ พูดอิงธรรม พูดอิงวินัย พูดแต่คำมีหลักฐาน มีที่อ้างอิง มีที่กำหนด ประกอบด้วยประโยชน์ ตามกาลอันควร
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมบัติแห่งการงานทางวาจาที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก ๔ อย่าง คืออย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมบัติแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก ๓ อย่าง คืออย่างไรบ้าง คือ บุคคลบางคน ในโลกนี้
(๑) เป็นผู้ไม่มีความเพ่งเล็งอยากได้ คือ ไม่เพ่งเล็งทรัพย์อันเป็นเครื่องปลื้มใจของผู้อื่นว่า ‘โอหนอ ทรัพย์ของผู้อื่นจะพึงเป็นของเรา’
---------------------------------------
(๔) <*> เป็นผู้มีจิตไม่พยาบาท คือ มีความดำริในใจไม่ชั่วช้าว่า ‘ขอให้สัตว์เหล่านี้จงเป็นผู้ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนกัน ไม่มีทุกข์ มีแต่สุข รักษาตนเถิด’
(๓) เป็นผู้มีความเห็นชอบ คือ มีความเห็นไม่วิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้ว มีผลจริง การบูชามีผลจริง การเซ่นสรวงมีผลจริง ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมีจริง โลกนี้มีจริง โลกหน้ามีจริง มารดามีคุณจริง บิดามีคุณจริง โอปปาติกสัตว์ทั้งหลายมีจริง สมณพราหมณ์ผู้ดำเนินชอบปฏิบัติชอบ ผู้ทำโลกนี้และโลกหน้าให้แจ้ง ด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วสอนให้ผู้อื่นรู้ตามด้วยมีจริงในโลก’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมบัติแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก ๓ อย่าง คืออย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายไปย่อมเข้าถึงสุคติโลก สวรรค์เพราะเหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นกุศล ๓ อย่าง เพราะเหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางวาจาที่มีความจงใจเป็นกุศล ๔ อย่าง หรือเพราะเหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นกุศล ๓ อย่างดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแก้วมณีสี่เหลี่ยมที่ถูกโยนขึ้นไป จะตกลงมาตั้งทางเหลี่ยมใด ๆ ก็ย่อมตั้งอยู่ด้วยดีตามเหลี่ยมนั้น ๆ นั่นเอง ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายไปก็ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เพราะเหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นกุศล ๓ อย่าง เพราะ เหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางวาจาที่มีความจงใจเป็นกุศล ๔ อย่าง หรือเพราะเหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นกุศล ๓ อย่าง ฉันนั้นเหมือนกันแล”--------------------------------------
๘. ทุติยสัญเจตนิกสูตร
ว่าด้วยกรรมที่จงใจทำ สูตรที่ ๒
{๑๙๕} [๒๑๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่รู้แล้วย่อมไม่กล่าวความสิ้นสุดแห่ง กรรมที่สัตว์จงใจทำสั่งสมขึ้นไว้ ก็วิบากนั้นแลอันผู้ทำพึงได้เสวยในปัจจุบัน ในอัตภาพถัดไป หรือในอัตภาพต่อ ๆ ไปอีก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่รู้แล้ว ย่อมไม่กล่าวการทำที่สุดทุกข์แห่งกรรมที่สัตว์จงใจทำสั่งสมขึ้นไว้ในข้อนั้นความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจ เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นวิบาก มี ๓ อย่าง ความวิบัติกล่าวคือ โทษแห่งการงานทางวาจาที่มีความจงใจเป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็น วิบาก มี ๔ อย่าง ความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจ เป็นอกุศล
มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นวิบาก มี ๓ อย่างดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางกายที่มี ความจงใจเป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นวิบาก ๓ อย่าง คืออย่างไร บ้าง ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางกายที่มี ความจงใจเป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นวิบาก ๓ อย่าง คืออย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางวาจาที่มี ความจงใจเป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นวิบาก ๔ อย่าง คืออย่างไรบ้าง... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางวาจาที่มี ความจงใจเป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นวิบาก ๔ อย่าง คืออย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นวิบาก ๓ อย่าง คืออย่างไรบ้าง ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นวิบาก ๓ อย่าง คืออย่างนี้แล
- -------------------------------
- <*>(๒) - ผู้รวบรวม
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะเหตุแห่งความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นอกุศล ๓ อย่าง เพราะเหตุแห่งความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางวาจาที่มีความจงใจเป็นอกุศล ๔ อย่าง หรือเพราะเหตุแห่งความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นอกุศล ๓ อย่าง ... ฉันนั้นเหมือนกันแลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่รู้แล้วย่อมไม่กล่าวความสิ้นสุดแห่งกรรมที่สัตว์จงใจทำสั่งสมขึ้นไว้ ก็วิบากนั้นแลอันผู้ทำพึงได้เสวยในปัจจุบัน ในอัตภาพถัดไป หรือในอัตภาพต่อ ๆ ไปอีก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่รู้แล้ว ย่อมไม่กล่าวการทำที่สุดทุกข์แห่งกรรมที่สัตว์จงใจทำสั่งสมขึ้นไว้
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในข้อนั้น สมบัติแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก มี ๓ อย่าง สมบัติแห่งการงาน ทางวาจาที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก มี ๔ อย่าง สมบัติแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก มี ๓ อย่างดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมบัติแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก ๓ อย่าง คืออย่างไรบ้าง... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมบัติแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุข เป็นวิบาก ๓ อย่าง คืออย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมบัติแห่งการงานทางวาจาที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก ๔ อย่าง คืออย่างไรบ้าง ... ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย สมบัติแห่งการงานทางวาจาที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุข เป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก ๔ อย่าง คืออย่างนี้แล
---------------------------------------
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมบัติแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก ๓ อย่าง คืออย่างไรบ้าง... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมบัติแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก ๓ อย่าง คืออย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายไปย่อมเข้าถึงสุคติโลก สวรรค์เพราะเหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นกุศล ๓ อย่าง เพราะเหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางวาจาที่มีความจงใจเป็นกุศล ๔ อย่าง หรือ เพราะเหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นกุศล ๓ อย่างดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแก้วมณีสี่เหลี่ยมที่ถูกโยนขึ้นจะ ตกลงมาตั้งทางเหลี่ยมใด ๆ ก็ย่อมตั้งอยู่ด้วยดีตามเหลี่ยมนั้น ๆ นั่นเอง ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายไปก็ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เพราะเหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นกุศล ๓ อย่าง เพราะ เหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางวาจาที่มีความจงใจเป็นกุศล ๔ อย่าง หรือเพราะเหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นกุศล ๓ อย่าง ฉันนั้นเหมือนกันแล”
๙. กรชกายสูตร
ว่าด้วยการทำที่สุดทุกข์แห่งกรรมที่สัตว์ทำไว้
{๑๙๖} [๒๑๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่รู้แล้วย่อมไม่กล่าวความสิ้นสุดแห่ง กรรมที่สัตว์ตั้งใจทำสั่งสมขึ้นไว้ ก็วิบากนั้นแลอันผู้ทำพึงได้เสวยในปัจจุบัน ในอัตภาพถัดไป หรือในอัตภาพต่อ ๆ ไปอีก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่รู้แล้ว ย่อมไม่กล่าวการทำที่สุดทุกข์แห่งกรรมที่สัตว์ตั้งใจทำสั่งสมขึ้นไว้
จบ กรรมสูตร ที่ ๒