พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ปัณณาสก์ที่ ๒ · ยมกวรรค
นฬกปานสูตร ที่ ๒
เล่ม ๒๔ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๖๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๐ ในยมกวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ปัณณาสก์ที่ ๒ ยมกวรรค นฬกปานสูตร ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๔)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๔ หน้า ๑๒๓–๑๒๔
ปรารถนาเลวทรามนี้ก็เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลมีกัลยาณมิตรนี้ก็เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลเป็นสัมมาทิฏฐินี้ก็เป็นความไม่เสื่อม”
ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จลุกขึ้นแล้วตรัสชมท่านพระสารีบุตร ว่า “ดีละ ดีละ สารีบุตร บุคคลใดไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีหิริ... ไม่มีโอตตัปปะ... ไม่มีวิริยะ... ไม่มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้น ตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย ดูก่อนสารีบุตร เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างแรมตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาย่อมเสื่อมจากความงาม จากมณฑล จากรัศมี จากความยาวและความกว้าง ฉันใด บุคคลใดไม่มีศรัทธา ... ไม่มีความไม่ ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาก็พึง หวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย ฉันนั้นเหมือนกัน ...
ดูก่อนสารีบุตร บุคคลใดมีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย มีหิริ... มีโอตตัปปะ... มีวิริยะ... มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืน หรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย ดูก่อนสารีบุตร เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างขึ้นตลอดคืน หรือวันที่ผ่านมาย่อมเจริญด้วยความงาม ด้วยมณฑล ด้วยรัศมี ด้วยความยาวและความกว้าง ฉันใด บุคคลใดมีศรัทธา ... มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคล นั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาก็พึง หวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรม ทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย ฉันนั้นเหมือนกัน” ...
-----------------------------------------
๘. ทุติยนฬกปานสูตร
ว่าด้วยผู้ไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมพึงได้ความเสื่อม สูตรที่ ๒
{๖๘} [๖๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปลาสวัน ใกล้นฬกปานนิคมนั้น ก็สมัยนั้นแลเป็นวันอุโบสถ พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่ง มีภิกษุสงฆ์แวดล้อม ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงภิกษุทั้งหลาย ให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาสิ้นหลายราตรี ทรงตรวจดูภิกษุสงฆ์ผู้นิ่งเงียบอยู่ จึงตรัสกะท่านพระสารีบุตรว่า
“ดูก่อนสารีบุตร ภิกษุสงฆ์ปราศจากถีนมิทธะแล้ว ธรรมีกถาเพื่อภิกษุทั้งหลายจงแจ่มแจ้งกะเธอ เราเมื่อยหลัง จักขอเอนหลัง” ท่านพระสารีบุตร ทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว
ครั้งนั้นแล พระผ้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ปูผ้าสังฆาฏิสี่ชั้น ทรงสำเร็จ สีหไสยาโดยพระปรัศว์เบื้องขวา พระบาทเหลื่อมพระบาท ทรงมีพระสติ สัมปชัญญะ ทรงทำอุฏฐานสัญญาไว้ในพระทัย
ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุผ้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุทั้งหลายรับคำพระสารีบุตรแล้ว ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า
ดูก่อนท่านผ้มีอายุทั้งหลาย บุคคลใดไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีหิริ... ไม่มีโอตตัปปะ... ไม่มีวิริยะ... ไม่มีปัญญา... ไม่มีการเงี่ยโสตลง สดับธรรม... ไม่มีการทรงจำธรรมไว้... ไม่มีการพิจารณาเนื้อความแห่งธรรม... ไม่มีการปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม... ไม่มีความไม่ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้น ตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างแรมตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาย่อมเสื่อมจากความงาม จากมณฑล จากรัศมี จากความยาวและความกว้าง ฉันใด บุคคลใดไม่มี
ศรัทธา ... ไม่มีความไม่ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืน หรือวันที่ผ่านมาก็พึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย ฉันนั้นเหมือนกัน
ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลใดมีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย มีหิริ... มีโอตตัปปะ... มีวิริยะ... มีปัญญา... มีการเงี่ยโสตลงสดับ... มีการทรงจำธรรมไว้... มีการพิจารณาเนื้อความแห่งธรรม... มีการปฏิบัติธรรมสมควร แก่ธรรม... มีความไม่ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือ วันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างขึ้น ตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาย่อมเจริญด้วยความงาม ด้วยมณฑล ด้วยรัศมี ด้วยความยาวและความกว้าง อันใด บุคคลใดมีศรัทธา ... มีความไม่ประมาท ในกุศลธรรมทั้งหลาย
บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาก็พึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย ฉันนั้นเหมือนกัน”ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จลุกขึ้นแล้วตรัสชมท่านพระสารีบุตร ว่า“ดีละ ดีละ สารีบุตร บุคคลใดไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มี หิริ... ไม่มีโอตตัปปะ... ไม่มีวิริยะ... ไม่มีปัญญา... ไม่มีการเงี่ยโสตลงสดับธรรม ... ไม่มีการทรงจำธรรมไว้... ไม่มีการพิจารณาเนื้อความแห่งธรรม... ไม่มี การปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม... ไม่มีความไม่ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้น ตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย ดูก่อนสารีบุตร เปรียบเหมือนดวงจันทร์ ตอนข้างแรม ตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาย่อมเสื่อมจากความงาม จากมณฑล จากรัศมี จากความยาวและความกว้างอันใด บุคคลใดไม่มีศรัทธา ... ไม่ มีความไม่ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาก็ พึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย ฉันนั้นเหมือนกัน-----------------------------------
ดูก่อนสารีบุตร บุคคลใดมีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย มีหิริ... มี โอตตัปปะ... มีวิริยะ... มีปัญญา... มีการเงี่ยโสตลงสดับ... มีการทรงจำธรรม ไว้... มีการพิจารณาเนื้อความแห่งธรรม... มีการปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม... มีความไม่ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่าน มาพึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย ดูก่อนสารีบุตร เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างขึ้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมา ย่อมเจริญด้วยความงาม ด้วยมณฑล ด้วยรัศมี ด้วยความยาวและความกว้าง ฉันใด บุคคลใดมีศรัทธา ... มีความไม่ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาก็พึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลาย เท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย ฉันนั้นเหมือนกัน”
๙. ปฐมกถาวัตถุสูตร
ว่าด้วยกถาวัตถุ ๑๐ ประการ
{๖๙} [๖๙] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล ภิกษุ เป็นอันมากกลับจากบิณฑบาตหลังภัตตาหารแล้วนั่งชุมนุมกันอยู่ที่หอฉันสนทนา ดิรัจฉานกถา เป็นอันมาก คือ เรื่องพระราชา เรื่องโจร เรื่องมหาอำมาตย์ เรื่องกองทัพ เรื่องภัย เรื่องการรบ เรื่องข้าว เรื่องนํ้า เรื่องผ้า เรื่องที่นอน เรื่องดอกไม้ เรื่องของหอม เรื่องญาติ เรื่องยาน เรื่องบ้าน เรื่องนิคม เรื่องนคร เรื่องชนบท เรื่องสตรี เรื่องบุรุษ เรื่องคนกล้าหาญ เรื่องตรอก เรื่องท่านํ้า เรื่องคนที่ล่วงลับไปแล้ว เรื่องเบ็ดเตล็ด เรื่องโลก เรื่องทะเล เรื่องความเจริญและความเสื่อมอย่างนั้นอย่างนี้
- -------------------------------
- ๑ดิรัจฉานกถา คือ ถ้อยคำที่ขวางทางไปสู่สวรรค์ นิพพาน เพราะไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ในด้าน การนำออกจากวัฏฏทุกข์ {นัย ที.สี.อ. ๘๔, ม.ม.อ. ๑๖๔-๑๖๗, องฺ.ทสก.อ. ๓๕๓}
จบ นฬกปานสูตร ที่ ๒