arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ตติยปัณณาสก์ · สมณสัญญาวรรค

โพชฌงคสูตร

เล่ม ๒๔

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๒ ในสมณสัญญาวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ตติยปัณณาสก์ สมณสัญญาวรรค โพชฌงคสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๔)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๔ หน้า ๒๐๓–๒๐๔

หน้า ๒๐๓

๒. โพชฌังคสูตร

ว่าด้วยโพชฌงค์ ๗ ประการ

{๑๐๒} [๑๐๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ ประการนี้อันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยังวิชชา ๓ ประการให้บริบูรณ์ โพชฌงค์ ๗ ประการ คืออะไรบ้าง คือ

(๑) สติสัมโพชฌงค์ (๒) ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์

(๓) วิริยสัมโพชฌงค์ (๔) ปีติสัมโพชฌงค์

(๕) ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ (๖) สมาธิสัมโพชฌงค์

(๗) อุเบกขาสัมโพชฌงค์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ ประการนี้แลอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้ มากแล้ว ย่อมยังวิชชา ๓ ประการให้บริบูรณ์

วิชชา ๓ ประการคืออะไบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) ย่อมระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกได้หนึ่งชาติบ้าง สองชาติบ้าง ... ย่อมระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมากพร้อม ทั้งอาการพร้อมทั้งอุเทศด้วยประการฉะนี้

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑โพชฌงค์ (หรือ สัมโพชฌงค์) องค์ธรรมเป็นเครื่องตรัสรู้ หมายถึงองค์แห่งธรรมสามัคคี ๗ ประการมีสติเป็นต้นอันเป็นปฏิปักษ์ต่ออุปัทวกิเลสทั้งหลาย เช่น ความท้อแท้ ความฟุ้งซ่าน กามสุขัลลิกานุโยค อัตตกิลมถานุโยค สัสสตทิฏฐิ อุจเฉททิฏฐิ เป็นต้น ซึ่งเมื่อเกิดขึ้นในขณะแห่ง โลกิยมรรคหรือโลกุตรมรรคย่อมเป็นเหตุให้อริยสาวกตรัสรู้คือตื่นจากการหลับเพราะกิเลสเหล่านั้น รู้แจ้งอริยสัจ ๔ หรือเข้าถึงภาวะนิพพาน (ที.ม.อ. ๔๐๑, ม.มู.อ.๑/๓๐๖,สํ.ม.อ.๒๐๕,องฺ.เอกก.อ ๗๓) มี ๗ ประการ คือ (๑) สติสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความระลึกได้ (๒) ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือการสอดส่องธรรม (๓)วิริยสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความเพียร (๔) ปีติสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือ ความอิ่มใจ (๕) ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความสงบ (๖) สมาธิ-สัมโพชฌงค์ องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความตั้งใจมั่น (๗) อุเบกขาสัมโพชฌงค์ องค์แห่ง ปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความวางเฉย {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๓๐/๓๔๓, ม.มู.อ. ๑/๙๑-๙๒}
หน้า ๒๐๔

(๒) ย่อมเห็นหมู่สัตว์ที่กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุ อันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ... ย่อมรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ ผู้เป็นไปตามกรรมด้วยประการฉะนี้

(๓) ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะ มิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่”

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ ประการนี้แลอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยังวิชชา ๓ ประการนี้ให้บริบูรณ์”

๓. มิจฉัตตสูตร

ว่าด้วยอาศัยมิจฉัตตะจึงพลาดสวรรค์และมรรคผล

{๑๐๓} [๑๐๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยมิจฉัตตะ จึงมีการพลาดจากสวรรค์และมรรคผล ไม่มีการบรรลุสวรรค์และมรรคผล เพราะอาศัยมิจฉัตตะอย่างไร จึงมีการพลาดจากสวรรค์และมรรคผล ไม่มีการบรรลุสวรรค์และมรรคผล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีความเห็นผิดย่อมมีความดำริผิด ผู้มี ความดำริผิดย่อมมีวาจาผิด ผู้มีวาจาผิดย่อมมีการงานผิด ผู้มีการงานผิด ย่อมมีการเลี้ยงชีพผิด ผู้มีการเลี้ยงชีพผิดย่อมมีความพยายามผิด ผู้มีความพยายามผิดย่อมมีความระลึกผิด ผู้มีความระลึกผิดย่อมมีความตั้งใจผิด ผู้มีความตั้งใจผิดย่อมมีความรู้ผิด ผู้มีความรู้ผิดย่อมมีความหลุดพ้นผิด ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยมิจฉัตตะอย่างนี้แล จึงมีการพลาดจากสวรรค์และมรรคผล ไม่มีการบรรลุสวรรค์และมรรคผล----------------------------------------

ว่าด้วยอาศัยสัมมัตตะจึงบรรลุสวรรค์และมรรคผล

{๑๐๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยสัมมัตตะ จึงมีการบรรลุสวรรค์และมรรคผล ไม่มีการพลาดจากสวรรค์และมรรคผล เพราะอาศัยสัมมัตตะอย่างไร จึงมีการบรรลุสวรรค์และมรรคผล ไม่มีการพลาดจากสวรรค์และมรรคผล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีความเห็นชอบย่อมมีความดำริชอบ ผู้มีความดำริชอบย่อมมีวาจาชอบ ผู้มีวาจาชอบย่อมมีการงานชอบ ผู้มีการงานชอบย่อมมีการเลี้ยงชีพชอบ ผู้มีการเลี้ยงชีพชอบย่อมมีความพยายามชอบ ผู้มีความพยายามชอบย่อมมีความระลึกชอบ ผู้มีความระลึกชอบย่อมมีความตั้งใจชอบ ผู้มีความตั้งใจชอบย่อมมีความรู้ชอบ ผู้มีความรู้ชอบย่อมมีความ หลุดพ้นชอบ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยสัมมัตตะอย่างนี้แล จึงมีการบรรลุสวรรค์และมรรคผล ไม่มีการพลาดจากสวรรค์และมรรคผลด้วยประการอย่างนี้แล

๔. พีชสูตร

ว่าด้วยบุคคลเปรียบเหมือนพืช

[๑๐๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายกรรม วจีกรรม มโนกรรมอันใด ที่บุรุษบุคคลผู้มีความเห็นผิด มีความดำริผิด มีวาจาผิด มีการงานผิด มีการเลี้ยงชีพผิด มีความพยายามผิด มีความระลึกผิด มีความตั้งใจผิด มีความรู้ผิด มีความหลุดพ้นผิด สมาทานให้บริบูรณ์ตามความเห็นอย่างไรแล้ว และเจตนา ความปรารถนา ความตั้งใจ และสังขารเหล่าใด ธรรมเหล่านั้น ทั้งหมดย่อมเป็นไปเพื่อความไม่น่าปรารถนา ไม่น่าใคร่ ไม่น่าพอใจ เพื่อความไม่เกื้อกูล เพื่อความทุกข์ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าเป็นทิฏฐิที่ชั่วช้า

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑มิจฉัตตะ สภาวะที่ผิดหรือธรรมที่ไม่ถูกต้อง (ที.ปา.อ. ๒๔๒, สํ.ม.อ. ๑๙๕)
  2. ---------------------------------
  3. ๑สัมมัตตะ สภาวะที่ชอบหรือธรรมที่ถูกต้อง (ที.ปา.อ. ๒๔๒, สํ.ม.อ. ๑๙๕)