พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต · ตติยปัณณาสก์
สมาปัตติวรรค
เล่ม ๒๐ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๐๘–๔๒๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๕ ในตติยปัณณาสก์มี ๔ ฉบับ
๕. สมาปตฺติวคฺค
๕. สมาปัตติวรรค
หมวดว่าด้วยสมาบัติ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต ตติยปัณณาสก์ สมาปัตติวรรค (ฉบับหลวง เล่ม ๒๐ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๐ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๓ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๐)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๐ หน้า ๙๐–๙๑ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๐ หน้า ๑๒๕–๑๒๙
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สมาปตฺติกุสลตา จ สมาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑)
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. ความเป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาบัติ ๒. ความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาบัติ
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑)
- ๑ความเป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาบัติ หมายถึงความฉลาดกำหนดรู้อาหารที่เป็นสัปปายะและฤดูที่เป็น สัปปายะในการเข้าสมาบัติ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๔/๗๑)
- ๒ความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาบัติ หมายถึงความฉลาดในการกำหนดระยะเวลาที่จะออกจาก สมาบัติ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๔/๗๑)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? อาชฺชวญฺจ มทฺทวญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๒)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. อาชชวะ (ความซื่อตรง) ๒. มัททวะ (ความอ่อนโยน)
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๒)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? ขนฺติ จ โสรจฺจญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๓)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. ขันติ (ความอดทน) ๒. โสรัจจะ (ความเสงี่ยม)
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๓)
- ๑ความอดทน ในที่นี้หมายถึงความอดทนด้วยการอดกลั้น(อธิวาสนขันติ) (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๖/๗๑)
- ๒ความเสงี่ยม ในที่นี้หมายถึงความเป็นผู้มีศีลงาม(สุสีลภาวะ) ความเป็นผู้น่ายินดี(สุรตภาวะ) (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๖/๗๑)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สาขลฺยญฺจ ปฏิสนฺถาโร จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๔)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? อวิหึสา (๑) จ โสเจยฺยญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๕)
- ๑ฉ. อหึสา
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา จ โภชเน อมตฺตญฺญุตา จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๖)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา จ โภชเน มตฺตญฺญุตา จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๗)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. ความคุ้มครองทวารในอินทรีย์ ๒. ความรู้จักประมาณในการบริโภค
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๗)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? ปฏิสงฺขานพลญฺจ ภาวนาพลญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๘)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. ปฏิสังขานพละ (กำลังคือการพิจารณา) ๒. ภาวนาพละ (กำลังคือการเจริญ)
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๘)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สติพลญฺจ สมาธิพลญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๙)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. สติพละ (กำลังคือสติ) ๒. สมาธิพละ (กำลังคือสมาธิ)
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๙)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๐)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สีลวิปตฺติ จ ทิฏฺฐิวิปตฺติ จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๑)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. สีลวิบัติ (ความวิบัติแห่งศีล) ๒. ทิฏฐิวิบัติ (ความวิบัติแห่งทิฏฐิ)
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๑)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สีลสมฺปทา จ ทิฏฺฐิสมฺปทา จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๒)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. สีลสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยศีล) ๒. ทิฏฐิสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ)
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๒)
- ๑ทิฏฐิสัมปทา ในที่นี้หมายถึงความถึงพร้อมด้วยสัมมาทิฏฐิ ๕ ประการ คือ (๑) กัมมัสสกตาสัมมาทิฏฐิ (๒) ฌานสัมมาทิฏฐิ (๓) วิปัสสนาสัมมาทิฏฐิ (๔) มัคคสัมมาทิฏฐิ (๕) ผลสัมมาทิฏฐิ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๗๕/๗๑)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สีลวิสุทฺธิ จ ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๓)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ จ ยถาทิฏฺฐิสฺส จ ปธานํ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๔)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. ทิฏฐิวิสุทธิ (ความหมดจดแห่งทิฏฐิ) ๒. ปธาน (ความเพียร) ที่สมควรแก่สัมมาทิฏฐิ
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๔)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? อสนฺตุฏฺฐิตา จ กุสเลสุ ธมฺเมสุ อปฺปฏิวาณิตา จ ปธานสฺมึ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๕)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. ความไม่สันโดษในกุศลธรรมทั้งหลาย ๒. ความไม่ท้อถอยในการบำเพ็ญเพียร
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๕)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? มุฏฺฐสฺสจฺจญฺจ อสมฺปชญฺญญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๖)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. ความหลงลืมสติ ๒. ความไม่มีสัมปชัญญะ
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๖)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๗) สมาปตฺติวคฺโค ปญฺจโม. ตติโย ปณฺณาสโก สมตฺโต.
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. สติ ๒. สัมปชัญญะ
ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๗)
สมาปัตติวรรคที่ ๕ จบ
ตติยปัณณาสก์ จบบริบูรณ์
จบ สมาปัตติวรรค