arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต · ตติยปัณณาสก์

สมาปัตติวรรค

เล่ม ๒๐

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๐๘–๔๒๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๕ ในตติยปัณณาสก์มี ๔ ฉบับ

๕. สมาปตฺติวคฺค

๕. สมาปัตติวรรค

หมวดว่าด้วยสมาบัติ

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต ตติยปัณณาสก์ สมาปัตติวรรค (ฉบับหลวง เล่ม ๒๐ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๐ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๓ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๐)

บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๐ หน้า ๙๐–๙๑ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๐ หน้า ๑๒๕–๑๒๙

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สมาปตฺติกุสลตา จ สมาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑)

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ความเป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาบัติ ๒. ความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาบัติ

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑)

เชิงอรรถ (ไทย (มหาจุฬาฯ ๒))
  1. ๑ความเป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาบัติ หมายถึงความฉลาดกำหนดรู้อาหารที่เป็นสัปปายะและฤดูที่เป็น สัปปายะในการเข้าสมาบัติ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๔/๗๑)
  2. ๒ความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาบัติ หมายถึงความฉลาดในการกำหนดระยะเวลาที่จะออกจาก สมาบัติ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๔/๗๑)
บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? อาชฺชวญฺจ มทฺทวญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๒)

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. อาชชวะ (ความซื่อตรง) ๒. มัททวะ (ความอ่อนโยน)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๒)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? ขนฺติ จ โสรจฺจญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๓)

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ขันติ (ความอดทน) ๒. โสรัจจะ (ความเสงี่ยม)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๓)

เชิงอรรถ (ไทย (มหาจุฬาฯ ๒))
  1. ๑ความอดทน ในที่นี้หมายถึงความอดทนด้วยการอดกลั้น(อธิวาสนขันติ) (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๖/๗๑)
  2. ๒ความเสงี่ยม ในที่นี้หมายถึงความเป็นผู้มีศีลงาม(สุสีลภาวะ) ความเป็นผู้น่ายินดี(สุรตภาวะ) (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๖/๗๑)
บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สาขลฺยญฺจ ปฏิสนฺถาโร จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๔)

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สาขัลยะ (ความมีวาจาอ่อนหวาน) ๒. ปฏิสันถาร (การต้อนรับ)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๔)

เชิงอรรถ (ไทย (มหาจุฬาฯ ๒))
  1. ๑สาขัลยะ หมายถึงความเป็นบุคคลผู้บันเทิงด้วยความมีวาจาอ่อนหวาน (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๗/๗๑)
บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? อวิหึสา (๑) จ โสเจยฺยญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๕)

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ฉ. อหึสา
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. อวิหิงสา (ความไม่เบียดเบียน) ๒. โสเจยยะ (ความสะอาด)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๕)

เชิงอรรถ (ไทย (มหาจุฬาฯ ๒))
  1. ๑โสเจยยะ ในที่นี้หมายถึงความสะอาดด้วยอำนาจศีล (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๘/๗๑)
บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา จ โภชเน อมตฺตญฺญุตา จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๖)

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ความไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ ๒. ความไม่รู้จักประมาณในการบริโภค

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๖)

เชิงอรรถ (ไทย (มหาจุฬาฯ ๒))
  1. ๑อินทรีย์ ในที่นี้หมายถึงอายตนะภายใน ๖ คือตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ (องฺ.เอกก.อ. ๑/๒๓๐/๒๘๐)
บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา จ โภชเน มตฺตญฺญุตา จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๗)

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ความคุ้มครองทวารในอินทรีย์ ๒. ความรู้จักประมาณในการบริโภค

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๗)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? ปฏิสงฺขานพลญฺจ ภาวนาพลญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๘)

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ปฏิสังขานพละ (กำลังคือการพิจารณา) ๒. ภาวนาพละ (กำลังคือการเจริญ)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๘)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สติพลญฺจ สมาธิพลญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๙)

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สติพละ (กำลังคือสติ) ๒. สมาธิพละ (กำลังคือสมาธิ)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๙)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๐)

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สมถะ (การฝึกจิตให้สงบเป็นสมาธิ) ๒. วิปัสสนา (ความเห็นแจ้ง)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๐)

เชิงอรรถ (ไทย (มหาจุฬาฯ ๒))
  1. ๑สมถะ หมายถึงสภาวะที่จิตมีอารมณ์เดียว (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๗๓/๗๑)
  2. ๒วิปัสสนา หมายถึงปัญญาที่กำหนดรู้สังขาร (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๗๓/๗๑)
บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สีลวิปตฺติ จ ทิฏฺฐิวิปตฺติ จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๑)

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สีลวิบัติ (ความวิบัติแห่งศีล) ๒. ทิฏฐิวิบัติ (ความวิบัติแห่งทิฏฐิ)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๑)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สีลสมฺปทา จ ทิฏฺฐิสมฺปทา จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๒)

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สีลสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยศีล) ๒. ทิฏฐิสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๒)

เชิงอรรถ (ไทย (มหาจุฬาฯ ๒))
  1. ๑ทิฏฐิสัมปทา ในที่นี้หมายถึงความถึงพร้อมด้วยสัมมาทิฏฐิ ๕ ประการ คือ (๑) กัมมัสสกตาสัมมาทิฏฐิ (๒) ฌานสัมมาทิฏฐิ (๓) วิปัสสนาสัมมาทิฏฐิ (๔) มัคคสัมมาทิฏฐิ (๕) ผลสัมมาทิฏฐิ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๗๕/๗๑)
บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สีลวิสุทฺธิ จ ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๓)

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สีลวิสุทธิ (ความหมดจดแห่งศีล) ๒. ทิฏฐิวิสุทธิ (ความหมดจดแห่งทิฏฐิ)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๓)

เชิงอรรถ (ไทย (มหาจุฬาฯ ๒))
  1. ๑ทิฏฐิวิสุทธิ ในที่นี้หมายถึงสัมมาทิฏฐิในอริยมรรค ๔ ที่ให้เกิดความบริสุทธิ์ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๗๖/๗๒)
บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ จ ยถาทิฏฺฐิสฺส จ ปธานํ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๔)

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ทิฏฐิวิสุทธิ (ความหมดจดแห่งทิฏฐิ) ๒. ปธาน (ความเพียร) ที่สมควรแก่สัมมาทิฏฐิ

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๔)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? อสนฺตุฏฺฐิตา จ กุสเลสุ ธมฺเมสุ อปฺปฏิวาณิตา จ ปธานสฺมึ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๕)

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ความไม่สันโดษในกุศลธรรมทั้งหลาย ๒. ความไม่ท้อถอยในการบำเพ็ญเพียร

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๕)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? มุฏฺฐสฺสจฺจญฺจ อสมฺปชญฺญญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๖)

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ความหลงลืมสติ ๒. ความไม่มีสัมปชัญญะ

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๖)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๗) สมาปตฺติวคฺโค ปญฺจโม. ตติโย ปณฺณาสโก สมตฺโต.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สติ ๒. สัมปชัญญะ

ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๗)

สมาปัตติวรรคที่ ๕ จบ

ตติยปัณณาสก์ จบบริบูรณ์