arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ · นิวรณวรรค

๕. มาตุปุตติกสูตร

เล่ม ๒๒

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในนิวรณวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ นิวรณวรรค มาตุปุตติกสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๙๙–๑๐๑

หน้า ๙๙

๕. มาตาปุตตสูตร

ว่าด้วยบ่วงแห่งมาร ๕ ประการ

{๕๕} [๕๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล มารดา และบุตรสองคน คือ ภิกษุและภิกษุณี เข้าจำพรรษาในพระนครสาวัตถี คนทั้งสองนั้นต้องการจะพบกันและกันเนือง ๆ แม้มารดาก็ต้องการจะพบบุตร เนือง ๆ แม้บุตรก็ต้องการจะพบมารดาเนือง ๆ เพราะการพบกันเนือง ๆ แห่งคนทั้งสองนั้น จึงมีความคลุกคลีกัน เมื่อมีความคลุกคลีกัน จึงมีความคุ้นเคยกัน เมื่อมีความคุ้นเคยกัน จึงมีช่องโอกาส คนทั้งสองนั้นมีจิตได้ช่องโอกาสไม่บอกลาสิกขา ไม่ทำให้แจ้งซึ่งความเป็นผู้ทุรพล ได้เสพเมถุนธรรม กันแล้วครั้งนั้นแล ภิกษุเป็นอันมากเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ

ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มารดาและบุตรสองคน คือ ภิกษุและภิกษุณี เข้าจำพรรษาในพระนครสาวัตถี คนทั้งสองนั้นต้องการจะพบกันและกันเนือง ๆ แม้มารดาก็ต้องการจะพบบุตรเนือง ๆ แม้บุตรก็ต้องการจะพบมารดาเนือง ๆ เพราะการพบกันเนือง ๆ แห่งคนทั้งสองนั้น จึงมีความคลุกคลีกัน เมื่อมีความคลุกคลีกัน จึงมีความคุ้นเคยกัน เมื่อมีความคุ้นเคยกัน จึงมีช่องโอกาส คนทั้งสองนั้นมีจิตได้ช่องโอกาส ไม่บอกลาสิกขา ไม่ทำให้ แจ้งซึ่งความเป็นผู้ทุรพล ได้เสพเมถุนธรรมกันแล้ว”

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ไม่ทำให้แจ้งซึ่งความเป็นผู้ทุรพล หมายถึงการไม่บอกหรือการไม่แสดงความท้อแท้เบื่อหน่ายในการดำรงเพศเป็นภิกษุ (หรือภิกษุณี) ให้ผู้อื่นทราบด้วยคำเป็นต้นว่า ‘ข้าพเจ้าบอกคืนพระพุทธเจ้า’ {ดู วิ.มหาวิ. (แปล) ๑/๔๕-๕๔/๕๐-๗๐}
  2. ๒คำว่า เมถุน หมายถึงกิจของคนคู่ การกระทำของคนที่เป็นคู่ ๆ ด้วยอำนาจความกำหนัดยินดีต่อกัน (นัย ที.สี.อ. ๗๐, องฺ.ติก.อ. ๒๒๐) เสพเมถุนธรรม หมายถึงการร่วมสังวาส การร่วมประเวณี
หน้า ๑๐๐

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โมฆบุรุษ นั้นจะสำคัญ ไหมหนอว่า ‘มารดาย่อมไม่กำหนัดในบุตร ก็หรือบุตรย่อมไม่กำหนัดในมารดา’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราย่อมไม่พิจารณาเห็นรูปอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด เป็นที่ตั้งแห่งความใคร่ เป็นที่ตั้งแห่งความมัวเมา เป็นที่ตั้งแห่งความผูกพัน เป็นที่ตั้งแห่งความหมกมุ่น ทำอันตรายแก่การ บรรลุธรรมอันเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม เหมือนรูปแห่งหญิงนี้เลย สัตว์โลกทั้งหลายพากันกำหนัด ยินดี ใฝ่ใจ หมกมุ่น พัวพันในรูปหญิง สัตว์โลก เหล่านั้นตกอยู่ใต้อำนาจรูปหญิง ย่อมเศร้าโศกตลอดกาลนานดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

เราย่อมไม่พิจารณาเห็นเสียงอื่นแม้สักอย่างหนึ่ง ... กลิ่นอื่นแม้สักอย่างหนึ่ง ... รสอื่นแม้สักอย่างหนึ่ง ... โผฏฐัพพะอื่นแม้สักอย่าง หนึ่งที่จะเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด เป็นที่ตั้งแห่งความใคร่ เป็นที่ตั้งแห่งความ มัวเมา เป็นที่ตั้งแห่งความผูกพัน เป็นที่ตั้งแห่งความหมกมุ่น ทำอันตราย แก่การบรรลุธรรมอันเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม เหมือนโผฏฐัพพะ แห่งหญิงนี้เลย สัตว์โลกทั้งหลายพากันกำหนัด ยินดี ใฝ่ใจ หมกมุ่น พัวพัน ในโผฏฐัพพะแห่งหญิง สัตว์โลกเหล่านั้นเป็นผู้อยู่ใต้อำนาจโผฏฐัพพะแห่งหญิง ย่อมเศร้าโศกตลอดกาลนานดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อันผู้หญิง จะเดินอยู่ก็ดี ยืนอยู่ก็ดี นั่งอยู่ก็ดี นอนอยู่ก็ดี นอนหลับแล้วก็ดี หัวเราะก็ดี พูดอยู่ก็ดี ขับร้องอยู่ก็ดี ร้องไห้อยู่ก็ดี บวมขึ้นก็ดี ตายแล้วก็ดี ย่อมครอบงำจิตของบุรุษได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อจะกล่าวสิ่งใด ๆ ให้ถูก พึงกล่าวว่า ‘บ่วงรอบตัวแห่งมาร’ เมื่อจะ กล่าวให้ถูก พึงกล่าวมาตุคามนั่นแหละว่า ‘เป็นบ่วงรอบตัวแห่งมาร”

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑โมฆบุรุษ บุรุษเปล่า คนเปล่าประโยชน์ คนที่ใช้การไม่ได้ เป็นคำที่พระพุทธเจ้าตรัสเรียก คนที่ไม่มีอุปนิสัยต่อการบรรลุมรรคผลในอัตภาพชาติปัจจุบัน หรือถึงแม้จะมีอุปนิสัย แต่ยังไม่มีการบรรลุมรรคผลในขณะนั้น (นัย ม.มู.อ. ๑/๓๔๔)
  2. ๒ธรรมอันเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม หมายถึงอรหัตตผลและพระนิพพาน (องฺ.ทุก.อ. ๗)
หน้า ๑๐๑

บุคคลพึงสนทนากับเพชฌฆาตก็ดี กับปีศาจก็ดี พึง

ถูกต้องอสรพิษที่กัดแล้วถึงตายก็ดี ก็ไม่ร้ายแรงเหมือน

สนทนาสองต่อสองกับมาตุคามเลย

พวกหญิงย่อมผูกมัดชายผู้ลุ่มหลงไว้ด้วยการมองบ้าง

หัวเราะบ้าง นุ่งห่มลับล่อบ้าง พูดจาอ่อนหวานบ้าง มาตุคาม

นี้มิใช่ผูกมัดเพียงเท่านี้ แม้บวมขึ้น แม้ตายไปแล้ว ก็ยัง

ผูกมัดชายได้

กามคุณ ๕ นี้ คือ รูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะ

อันเป็นที่น่ารื่นรมย์ใจ ย่อมปรากฏในรูปแห่งหญิง

เหล่าชนผู้ถูกห้วงกามพัดพาไป ไม่กำหนดรู้กาม ชื่อว่า

ทำคติกาล และภพใหญ่น้อยในสงสาร ไว้เบื้องหน้า

ส่วนชนเหล่าใดกำหนดรู้กาม ไม่มีภัยแต่ที่ไหน ๆ

เที่ยวไป ชนเหล่านั้นบรรลุถึงความสิ้นอาสวะ ย่อมข้ามฝั่ง

สงสาร ในโลกได้

๖. อุปัชฌายสูตร

ว่าด้วยผู้ที่นิวรณ์ครอบงำจิตไม่ได้

{๕๖} [๕๖] ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปหาอุปัชฌาย์ของตนถึงที่อยู่ ครั้น แล้วได้กล่าวว่า “พระเดชพระคุณขอรับ บัดนี้ กายของกระผมหนักขึ้น ทิศ

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑สงสาร (สังสารวัฏ หรือวัฏฏสงสาร) คือ ลำดับสืบต่อที่เป็นไปไม่ขาดสายแห่งขันธ์ ธาตุ และอายตนะทั้งหลาย หมายถึงการเวียนว่ายตายเกิดอยูในภพกำเนิดต่าง ๆ (ที.ม.อ. ๙๔, สํ.นิ.อ.๑๑๐)
  2. ๒ฝั่งสงสาร หมายถึงพระนิพพาน (สํ.สฬา.อ. ๕๘. องฺ.ปญฺจก.อ. ๓๐)