arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ · นิวรณวรรค

๑. อาวรณสูตร

เล่ม ๒๒

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๐ ในนิวรณวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ นิวรณวรรค อาวรณสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๙๓–๙๕

หน้า ๙๓

๒. ทุติยปัณณาสก์

(๖) ๑. นีวรณวรรค

๑. อาวรณสูตร

ว่าด้วยนิวรณ์ ๕

[๕๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

{๕๑} สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อาราม ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาค เจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับ พระราชดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิวรณ์เครื่องกางกั้น ๕ ประการนี้เป็นสิ่งครอบงำ จิต ทอนกำลังปัญญาให้อ่อนลง ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) กามฉันทะ (ความพอใจรักใคร่ในกาม) เป็นนิวรณ์เครื่องกางกั้น เป็นสิ่งครอบงำจิต ทอนกำลังปัญญาให้อ่อนลง(๒) พยาบาท (ความคิดร้าย) ...

(๓) ถีนมิทธะ (ความหดหู่และเคลิบเคลิ้ม) ...

(๔) อุทธัจจกุกกุจจะ (ความฟุ้งซ่าน) ....

(๕) วิจิกิจฉา (ความลังเลสงสัย) เป็นนิวรณ์เครื่องกางกั้น เป็นสิ่งครอบงำจิต ทอนกำลังปัญญาให้อ่อนลงดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิวรณ์เครื่องกางกั้น ๕ ประการนี้แลเป็นสิ่งครอบงำจิต ทอนกำลังปัญญาให้อ่อนลงดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่ภิกษุนั้นยังละนิวรณ์เครื่องกางกั้น ๕ ประการ

หน้า ๙๔

นี้ที่ครอบงำจิต ทอนกำลังปัญญาให้อ่อนลงไม่ได้ แล้วจักรู้ประโยชน์ตน ประโยชน์ผู้อื่น หรือประโยชน์ทั้งสองฝ่าย หรือจักทำให้แจ้งซึ่งญาณทัสสนะ อันวิเศษ ที่สามารถทำความเป็นพระอริยะให้ได้ อันยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ ด้วยปัญญาที่ไม่มีกำลัง ที่อ่อนกำลัง ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ เปรียบเหมือนแม่น้ำที่ไหลลงมาจากภูเขาไปสู่ที่ไกล มีกระแสเชี่ยว พัดสิ่งที่จะพัดไปได้ บุรุษพึงเปิดปากเหมืองแห่งแม่นํ้านั้นทั้งสองข้าง เมื่อเป็นเช่นนี้ กระแสน้ำในท่ามกลางแห่งแม่น้ำนั้นก็จะไหลซ่านกระจายไป ไหลแยกทาง ไหลไปสู่ที่ไกลไม่ได้ ไม่มีกระแสเชี่ยว ไม่พัดสิ่งที่จะพัดไปได้ ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือน

กันแล ยังละนิวรณ์เครื่องกางกั้น ๕ ประการนี้ที่ครอบงำจิต ทอนกำลัง ปัญญาให้อ่อนลงไม่ได้ แล้วจักรู้ประโยชน์ตน ประโยชน์ผู้อื่น หรือประโยชน์ทั้งสองฝ่าย หรือจักทำให้แจ้งซึ่งญาณทัสสนะอันวิเศษ ที่สามารถทำความ เป็นพระอริยะให้ได้ อันยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ ด้วยปัญญาที่ไม่มีกำลัง ที่อ่อนกำลัง ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่ภิกษุนั้นละนิวรณ์เครื่องกางกั้น ๕ ประการนี้ที่ครอบงำจิต ทอนกำลังปัญญาให้อ่อนลงแล้ว จักรู้ประโยชน์ตน ประโยชน์ ผู้อื่น และประโยชน์ทั้งสองฝ่าย หรือจักทำให้แจ้งซึ่งญาณทัสสนะอันวิเศษ ที่สามารถทำความเป็นพระอริยะให้ได้ อันยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ ด้วยปัญญา ที่มีกำลัง ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ เปรียบเหมือนแม่นํ้าที่ไหลลงจากภูเขาไปสู่ที่ไกล มีกระแสเชี่ยว พัดสิ่งที่จะพัดไปได้ บุรุษพึงปิดปากเหมืองแห่งแม่นํ้า นั้นเสียทั้งสองข้าง เมื่อเป็นเช่นนี้ กระแสนํ้าในท่ามกลางแม่นํ้านั้นก็จักไม่ไหล

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ญาณทัสสนะ หมายถึงความรู้และความความเห็นตรงตามเป็นจริง เป็นชื่อของทิพพจักขุญาณ วิปัสสนาญาณ มัคคญาณ ผลญาณ ปัจจเวกขณญาณ สัพพัญญุตญาณ (ที.สี.อ. ๑๙๘, ม.มู.อ. ๒/๘๒, องฺ.เอกก.อ. ๕๑)
  2. ๒ธรรมของมนุษย์ ในที่นี้หมายถึงกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการ (สํ.สฬา.อ. ๑๖๒, องฺ.เอกก.อ. ๕๑, องฺ.ปญฺจก.อ. ๒๘)
หน้า ๙๕

ซ่านกระจายไป ไม่ไหลแยกทาง พึงไหลไปสู่ที่ไกลได้ มีกระแสเชี่ยว และ พัดสิ่งที่จะพัดไปได้ ฉันใด ภิกษุนั้นก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ละนิวรณ์เครื่องกางกั้น ๕ ประการนี้ที่ครอบงำจิต ทอนกำลังปัญญาให้อ่อนลงแล้ว จักรู้ประโยชน์ตน ประโยชน์ผู้อื่น และประโยชน์ทั้งสองฝ่าย หรือจักทำให้แจ้ง ซึ่งญาณทัสสนะอันวิเศษ ที่สามารถทำความเป็นพระอริยะให้ได้ อันยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ ด้วยปัญญาที่มีกำลัง ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

๒. อกุสลราสิสูตร

ว่าด้วยกองอกุศล ๕ ประการ

{๕๒} [๕๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อกล่าวว่า ‘กองอกุศล’ ดังนี้ จะกล่าวให้ถูกพึงกล่าวถึงนิวรณ์ ๕ และกองอกุศลทั้งสิ้นนี้ก็คือนิวรณ์ ๕ นิวรณ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

(๑) กามฉันทนิวรณ์ (๒) พยาปาทนิวรณ์

(๓) ถีนมิทธนิวรณ์ (๔) อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์

(๕) วิจิกิจฉานิวรณ์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อกล่าวว่า ‘กองอกุศล’ ดังนี้ จะกล่าว ให้ถูกพึงกล่าวถึงนิวรณ์ ๕ และกองอกุศลทั้งสิ้นนี้ก็คือนิวรณ์ ๕”

๓. ปธานิยังคสูตร

ว่าด้วยองค์ของภิกษุผู้มีความเพียร ๕ ประการ

{๕๓} [๕๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย องค์ของภิกษุผู้มีความเพียร ๕ ประการนี้ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ