arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต จตุตถปัณณาสก์ · พราหมณวรรค

๑๐. นิสสารณียสูตร

เล่ม ๒๒

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๐๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในพราหมณวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต จตุตถปัณณาสก์ พราหมณวรรค นิสสารณียสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๓๔๐–๓๔๔

หน้า ๓๔๐

(๔) สมัยใด เมื่อบรรพชิตผู้มีศีลเข้าไปยังตระกูล พวก มนุษย์ย่อมจัดของถวายตามสติกำลัง สมัยนั้น ตระกูลนั้น ชื่อว่าปฏิบัติปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีโภคทรัพย์มาก

(๕) สมัยใด เมื่อบรรพชิตผู้มีศีลเข้าไปยังตระกูล พวกมนุษย์ ย่อมไต่ถาม สอบถาม ฟังธรรม สมัยนั้น ตระกูลนั้นชื่อว่า ปฏิบัติปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญามาก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด บรรพชิตผู้มีศีลเข้าไปยังตระกูล พวก มนุษย์ในตระกูลนั้น ย่อมประสพบุญเป็นอันมากโดยฐานะ ๕ ประการนี้”

๑๐. นิสสาราณียสูตร

ว่าด้วยธาตุที่พึงพรากได้ ๕ ประการ

{๒๐๐} [๒๐๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธาตุที่พึงพรากได้มี ๕ ประการนี้ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้มนสิการถึงกามทั้งหลาย จิต ของเธอย่อมไม่แล่นไป ไม่ผ่องใส ไม่ตั้งมั่น ไม่น้อมไปในกามทั้งหลาย แต่ เมื่อเธอมนสิการถึงเนกขัมมะ จิตของเธอย่อมแล่นไป ผ่องใส ตั้งมั่น น้อมไป ในเนกขัมมะ จิตของเธอนั้นชื่อว่าเป็นจิตดำเนินไปดีแล้ว อบรมดีแล้ว ตั้งมั่นดีแล้ว หลุดพ้นดีแล้ว พรากออกดีแล้วจากกามทั้งหลาย อาสวะ ความทุกข์ และความเร่าร้อนเหล่าใดย่อมเกิดเพราะกามเป็นปัจจัย เธอชื่อว่าหลุดพ้นแล้ว จากอาสวะ ความทุกข์ และความเร่าร้อนเหล่านั้นได้แล้ว เธอย่อมไม่ต้อง มาเสวยเวทนาที่เกิดเพราะเหตุนั้น นี้เรากล่าวว่าเป็นการพรากออกแห่งกาม ทั้งหลาย

หน้า ๓๔๑

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมนสิการถึงพยาบาท จิตของ เธอย่อมไม่แล่นไป ไม่ผ่องใส ไม่ตั้งมั่น ไม่น้อมไปในพยาบาท แต่เมื่อเธอ มนสิการถึงความไม่พยาบาท จิตของเธอย่อมแล่นไป ผ่องใส ตั้งมั่น น้อมไป ในความไม่พยาบาท จิตของเธอนั้นชื่อว่าเป็นจิตดำเนินไปดีแล้ว อบรมดีแล้ว ตั้งมั่นดีแล้ว หลุดพ้นดีแล้ว พรากออกดีแล้วจากพยาบาท อาสวะ ความทุกข์ และความเร่าร้อนเหล่าใดย่อมไม่เกิดเพราะพยาบาทเป็นปัจจัย เธอชื่อว่า หลุดพ้นแล้วจากอาสวะ ความทุกข์ และความเร่าร้อนเหล่านั้นได้แล้ว เธอ ย่อมไม่ต้องมาเสวยเวทนาที่เกิดเพราะเหตุนั้น นี้เรากล่าวว่าเป็นการพราก ออกแห่งพยาบาทอีกประการหนึ่ง

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมนสิการถึงวิหิงสา (ความคิด เบียดเบียน) จิตของเธอย่อมไม่แล่นไป ไม่ผ่องใส ไม่ตั้งมั่น ไม่น้อมไปในวิหิงสา แต่เมื่อเธอมนสิการถึงอวิหิงสา (ความไม่คิดเบียดเบียน) จิตของเธอย่อมแล่นไป ผ่องใส ตั้งมั่น น้อมไปในอวิหิงสา จิตของเธอนั้นชื่อว่าเป็นจิตดำเนินไปดีแล้ว อบรมดีแล้ว ตั้งมั่นดีแล้ว หลุดพ้นดีแล้ว พรากออกดีแล้วจากวิหิงสา อาสวะ ความทุกข์ และความเร่าร้อนเหล่าใด ย่อมเกิดเพราะวิหิงสาเป็นปัจจัย เธอชื่อว่าหลุดพ้นแล้วจากอาสวะ ความทุกข์ และความเร่าร้อนเหล่านั้น เธอ ย่อมไม่ต้องมาเสวยเวทนาที่เกิดเพราะเหตุนั้น นี้เรากล่าวว่าเป็นการพราก ออกแห่งวิหิงสาอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมนสิการถึงรูปทั้งหลาย จิต ของเธอย่อมไม่แล่นไป ไม่ผ่องใส ไม่ตั้งมั่น ไม่น้อมไปในรูปทั้งหลาย แต่ เมื่อเธอมนสิการถึงอรูป จิตของเธอย่อมแล่นไป ผ่องใส ตั้งมั่น น้อมไปในอรูป จิตของเธอนั้นชื่อว่าเป็นจิตดำเนินไปดีแล้ว อบรมดีแล้ว ตั้งมั่นดีแล้ว หลุดพ้นดีแล้ว พรากออกดีแล้วจากรูปทั้งหลาย อาสวะ ความทุกข์ และ ความเร่าร้อนเหล่าใดย่อมไม่เกิดเพราะรูปเป็นปัจจัย เธอชื่อว่าหลุดพ้นแล้ว

หน้า ๓๔๒

จากอาสวะ ความทุกข์ และความเร่าร้อนเหล่านั้นได้แล้ว เธอย่อมไม่ต้อง มาเสวยเวทนาที่เกิดเพราะเหตุนั้น นี้เรากล่าวว่าเป็นการพรากออกแห่งรูปทั้งหลาย

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมนสิการถึงสักกายะ จิตของ เธอย่อมไม่แล่นไป ไม่ผ่องใส ไม่ตั้งมั่น ไม่น้อมไปในสักกายะ แต่เมื่อเธอ มนสิการถึงความดับแห่งสักกายะ จิตของเธอย่อมแล่นไป ผ่องใส ตั้งมั่น น้อม ไปในความดับแห่งสักกายะ จิตของเธอนั้นชื่อว่าเป็นจิตดำเนินไปดีแล้ว อบรม ดีแล้ว ตั้งมั่นดีแล้ว หลุดพ้นดีแล้ว พรากออกดีแล้วจากสักกายะ อาสวะ ความทุกข์ และความเร่าร้อนเหล่าใดย่อมเกิดเพราะสักกายะเป็นปัจจัย เธอ ชื่อว่าหลุดพ้นแล้วจากอาสวะ ความทุกข์ และความเร่าร้อนเหล่านั้นได้แล้ว เธอย่อมไม่ต้องมาเสวยเวทนาที่เกิดเพราะเหตุนั้น นี้เรากล่าวว่าเป็นการพราก ออกแห่งสักกายะความเพลินในกามก็ดี ความเพลินในพยาบาทก็ดี ความเพลินในวิหิงสาก็ดี ความเพลินในรูปก็ดี ความเพลินในสักกายะก็ดีย่อมไม่เกิดขึ้นแก่เธอ เพราะความเพลินในกามก็ดี ความเพลินในพยาบาทก็ดี ความเพลินในวิหิงสาก็ดี ความเพลินในรูปก็ดี ความเพลินในสักกายะก็ดีไม่เกิดขึ้น ภิกษุนี้ เรากล่าวว่า ‘เป็นผู้ไม่มีอาลัย ตัดตัณหาได้แล้ว คลายสังโยชน์ได้แล้ว ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้แล้วเพราะละมานะได้โดยชอบ’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธาตุที่พึงพรากได้มี ๕ ประการนี้แล”

จบ พราหมณวรรคที่ ๕

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑สักกายะ หมายถึงเบญจขันธ์ (คือรูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ) ที่บุคคลยึดถือว่า เป็นของตน (นัย สํ.ข.อ. ๒๙๕,๓๑๖, สํ.สฬา.อ. ๗๕, องฺ.ปญฺจก.อ. ๘๓)
หน้า ๓๔๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. โสณสูตร ๒. โทณพราหมณสูตร

๓. สังคารวสูตร ๔. การณปาลีสูตร

๕. ปิงคิยานีสูตร ๖. มหาสุปินสูตร

๗. วัสสสูตร ๘. วาจาสูตร

๙. กุลสูตร ๑๐. นิสสารณีสูตร

จบ จตุตถปัณณาสก์

หน้า ๓๔๔

๕. ปัญจมปัณณาสก์

(๒๑) ๑. กิมพิลวรรค

๑. กิมพิลสูตร

ว่าด้วยเหตุปัจจัยทำให้ศาสนาเสื่อม

{๒๐๑} [๒๐๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน ใกล้เมืองกิมิลา ครั้งนั้น ท่านพระกิมพิละเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ ทำให้พระสัทธรรมดำรงอยู่ไม่ได้นาน เมื่อพระตถาคตปรินิพพานไป”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนกิมพิละ เมื่อตถาคตปรินิพพานไป พวกภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มี ความยำเกรงในพระศาสดา เป็นผู้ไม่มีความเคารพไม่มีความยำเกรงในพระธรรม เป็นผู้ไม่มีความเคารพไม่มีความยำเกรงในพระสงฆ์ เป็นผู้ไม่มีความ เคารพไม่มีความยำเกรงในสิกขา เป็นผู้ไม่มีความเคารพไม่มีความยำเกรงกัน และกัน ดูก่อนกิมพิละ นี้แลเป็นหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้พระสัทธรรม ดำรงอยู่ ไม่ได้นาน เมื่อตถาคตปรินิพพานไป”“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้พระสัทธรรม ดำรงอยู่ได้นาน เมื่อพระตถาคตปรินิพพานไป”

“ดูก่อนกิมพิละ เมื่อตถาคตปรินิพพานไป พวกภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีความเคารพมีความยำเกรงในพระศาสดา เป็น ผู้มีความเคารพมีความยำเกรงในพระธรรม เป็นผู้มีความเคารพมีความ ยำเกรงในพระสงฆ์ เป็นผู้มีความเคารพมีความยำเกรงในสิกขา เป็นผู้มี