พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต จตุตถปัณณาสก์ · พราหมณวรรค
๕. ปิงคิยานีสูตร
เล่ม ๒๒ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๙๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในพราหมณวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต จตุตถปัณณาสก์ พราหมณวรรค ปิงคิยานีสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๓๓๓–๓๓๕
อยากนํ้า หิวกระหาย เดินทางมา เขาลงไปในสระนํ้านั้น อาบ ดื่ม พึง ระงับความกระวนกระวาย ความเหน็ดเหนื่อย และความเร่าร้อนทั้งปวง ฉันใด บุคคลฟังธรรมของท่านพระโคดมพระองค์นั้นโดยลักษณะใด ๆ คือ โดย สุตตะ โดยเคยยะ โดยไวยากรณะ หรือโดยอัพภูตธรรมก็ตาม ความกระวนกระวาย ความเหน็ดเหนื่อย และความเร่าร้อนทั้งปวงของเขาก็ย่อมระงับไปโดยลักษณะนั้น ๆ ฉันนั้น”เมื่อปิงคิยานีพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว การณปาลีพราหมณ์ลุกจากที่นั่งห่มผ้าเฉวียงบ่า คุกเข่าข้างขวาลงบนแผ่นดิน ประนมมือไปทางที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ เปล่งอุทานสามครั้งว่า
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
แล้วกล่าวต่อไปว่า “ท่านปิงคิยานี ภาษิตของท่านแจ่มแจ้งนัก ท่านปิงคิยานี ภาษิตของท่านแจ่มแจ้งนัก ท่านปิงคิยานีประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่ควํ่า เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าพเจ้านี้ขอถึงท่านพระโคดมพระองค์นั้น พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุ สงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอท่านปิงคิยานีจงจำข้าพเจ้าว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึง สรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”
๕. ปิงคิยานีสูตร
ว่าด้วยรัตนะที่หายากยิ่ง ๕ ประการ
{๑๙๕} [๑๙๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่า มหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี สมัยนั้น เจ้าลิจฉวีประมาณ ๕๐๐ องค์เข้าไป
เฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า เจ้าลิจฉวีบางพวกเขียวล้วน คือมีพระฉวีเขียว ทรง วัตถาลังการเขียว บางพวกเหลืองล้วน คือมีพระฉวีเหลือง ทรงวัตถาลังการเหลือง บางพวกแดงล้วน คือมีพระฉวีแดง ทรงวัตถาลังการแดง บางพวกขาวล้วน คือมีพระฉวีขาว ทรงวัตถาลังการขาว แต่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรง รุ่งเรืองกว่าเจ้าลิจฉวีเหล่านั้นทั้งโดยพระวรรณะและพระยศครั้งนั้น ปิงคิยานีพราหมณ์ลุกจากที่นั่ง ห่มผ้าเฉวียงบ่าประนมมือไปทางที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ แล้วกราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า“ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า เนื้อความแจ่มแจ้งกะข้าพระองค์ ข้าแต่พระสุคต เนื้อความแจ่มแจ้งกะข้าพระองค์”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนปิงคิยานี เนื้อความนั้นจงแจ่มแจ้ง กะท่านเถิด”
ครั้งนั้น ปิงคิยานีพราหมณ์ได้ชมเชยต่อพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยคาถาโดยย่อว่า
เชิญท่านดูพระอังคีรสเจ้าผู้ทรงเหมือนดอกปทุมชื่อว่า
โกกนุทบานที่บานในเวลาเช้า มีกลิ่นหอม ยังไม่หมดกลิ่น
ผู้ทรงรุ่งโรจน์อยู่ เหมือนดวงอาทิตย์รุ่งโรจน์อยู่บนท้องฟ้า
ฉะนั้น
ครั้งนั้น เจ้าลิจฉวีเหล่านั้นได้ให้ปิงคิยานีพราหมณ์ห่มผ้าอุตตราสงค์ ๕๐๐ ผืน ปิงคิยานีพราหมณ์ได้ทูลถวายให้พระผู้มีพระภาคเจ้าครองผ้าอุตตราสงค์ ๕๐๐ ผืนเหล่านั้นลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะเจ้าลิจฉวีเหล่านั้นว่า “ดูก่อน เจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ความปรากฏขึ้นแห่งรัตนะ ๕ ประการหาได้ยากในโลกรัตนะ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ความปรากฏขึ้นแห่งตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
(๒) บุคคลผู้แสดงธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว
(๓) บุคคลผู้รู้แจ้งธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว
(๔) บุคคลผู้รู้แจ้งธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว ซึ่งผู้อื่นแสดงให้ฟังแล้วปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม
(๕) กตัญญูกตเวทีบุคคล
ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ความปรากฏขึ้นแห่งรัตนะ ๕ ประการนี้แล หาได้ยากในโลก”
๖. มหาสุปินสูตร
ว่าด้วยมหาสุบิน ๕ อย่าง
{๑๙๖} [๑๙๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มหาสุบิน ๕ อย่างได้ปรากฏแก่ตถาคต อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อนแต่ตรัสรู้ ยังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นโพธิสัตว์อยู่มหาสุบิน ๕ อย่างคืออะไรบ้าง คือ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แผ่นดินใหญ่นี้เป็นที่นอนใหญ่ ขุนเขาหิมวันต์เป็นเขนย มือซ้ายหย่อนลงในสมุทรด้านทิศตะวันออก มือขวาหย่อนลง ในสมุทรด้านทิศตะวันตก เท้าทั้งสองหย่อนลงในสมุทรด้านทิศใต้ นี้เป็น มหาสุบินอย่างที่ ๑ ได้ปรากฏแก่ตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อนแต่ตรัสรู้ ยังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นโพธิสัตว์อยู่อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย หญ้าคาได้ขึ้นจากนาภีของตถาตอรหันต สัมมาสัมพุทธเจ้า ก่อนแต่ตรัสรู้ ยังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นพระโพธิสัตว์อยู่ จรดท้องฟ้าตั้งอยู่ นี้เป็นมหาสุบินอย่างที่ ๒ ได้ปรากฏแก่ตถาคตอรหันตสัมมา สัมพุทธเจ้าก่อนแต่ตรัสรู้ ยังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นโพธิสัตว์อยู่
จบ ๕. ปิงคิยานีสูตร