พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ตติยปัณณาสก์ · ราชวรรค
๔. ยัสสทิสสูตร
เล่ม ๒๒ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๓๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในราชวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ตติยปัณณาสก์ ราชวรรค ยัสสทิสสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๒๑๗–๒๑๙
๔. ยัสสังทิสังสูตร
ว่าด้วยองค์คุณของกษัตริย์และของภิกษุ
{๑๓๔} [๑๓๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระราชามหากษัตริย์ผู้ได้มูรธาภิเษก แล้ว ทรงประกอบด้วยองค์ ๕ ประการ จะประทับอยู่ ณ ทิศใด ๆ ก็เหมือน กับประทับอยู่ ณ แว่นแคว้นของพระองค์เอง องค์ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ พระราชามหากษัตริย์ผู้ได้มูรธาภิเษกแล้วในโลกนี้(๑) ทรงเป็นอุภโตสุชาต ทั้งฝ่ายพระมารดาและพระบิดา มีพระ ครรภ์เป็นที่ถือปฏิสนธิหมดจดดีมาตลอดเจ็ดชั่วบรรพบุรุษ เป็นผู้ที่ใครดูถูกไม่ได้ตำหนิไม่ได้ด้วยอ้างถึงพระชาติกำเนิด
(๒) ทรงเป็นผู้มั่งคั่ง มีพระราชทรัพย์มาก มีพระราชโภคะมาก มีฉางและพระคลังบริบูรณ์
(๓) ทรงเป็นผู้มีกำลัง ประกอบด้วยจตุรงคินีเสนาผู้เชื่อฟัง คอยทำตามรับสั่ง
(๔) ทรงมีปริณายกเป็นบัณฑิต ฉลาด มีปัญญา สามารถ คิดเหตุการณ์ทั้งอดีต อนาคต และปัจจุบันได้
(๕) ธรรม ๔ ประการนี้ย่อมยังพระอิสริยยศให้แก่กล้าขึ้นแก่พระองค์ พระองค์ทรงประกอบด้วยธรรมที่มีพระอิสริยยศ เป็นที่ ๕ นี้ จะประทับอยู่ ณ ทิศใด ๆ ก็เหมือนกับประทับ
- ๑ได้มูรธาภิเษก หมายถึงผู้ได้รับการโสรจสงนํ้าศักดิ์สิทธิ์เหนือพระเศียรในพิธีสถาปนาขึ้นเป็นกษัตริย์ (ม.ม.อ. ๘, องฺ.จตุกฺก.อ. ๔๒๐)
- ๒อุภโตสุชาต เกิดมาดีทั้งสองฝ่าย หมายความว่า มีสกุลสูง เป็นเชื้อสายวรรณะนั้นต่อเนื่องกัน มาโดยตลอดทั้งฝ่ายบิดาและฝ่ายมารดา ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่พวกพราหมณ์และกษัตริย์บางวงศ์ถือเป็นสำคัญมาก (นัย ม.ม.อ. ๒๙๙, ที.สี.อ. ๒๕๒, องฺ.ปญฺจก.อ. ๕๐)
อยู่ ณ แว่นแคว้นของพระองค์เอง ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าข้อนั้นย่อมมีสำหรับพระราชาผู้ทรงชำนะยิ่งใหญ่
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการก็ฉันนั้นเหมือนกัน จะอยู่ ณ ทิศใด ๆ ย่อมมีจิตหลุดพ้นแล้วทีเดียวอยู่ ธรรม ๕ ประการคือ อะไรบ้าง คือ
(๑) ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล คือ สำรวมในปาติโมกขสังวร ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เหมือนพระราชามหากษัตริย์ผู้ได้มูรธาภิเษกแล้ว ทรงสมบูรณ์ด้วยพระชาติกำเนิดฉะนั้น
(๒) เธอเป็นพหูสูต คือ เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าว ถึงพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้นอันภิกษุนั้นได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดด้วยปัญญา เหมือนพระราชามหากษัตริย์ผู้ได้มูรธาภิเษกแล้วทรงมั่งคั่ง มีพระราชทรัพย์มาก มีพระราชโภคะมาก มีฉางและพระคลังบริบูรณ์ฉะนั้น(๓) เธอเป็นผู้ปรารภความเพียรเพื่อจะละอกุศลธรรม เพื่อจะ ยังกุศลธรรมให้ถึงพร้อม คือ เป็นผู้เข้มแข็ง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดทิ้งธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย เหมือน พระราชามหากษัตริย์ผู้ได้มูรธาภิเษกแล้วทรงสมบูรณ์ ด้วยกำลังฉะนั้น
(๔) เธอเป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบด้วยปัญญาที่ตามเห็นความเกิดและความดับ เป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้งแทงตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ เหมือนพระราชากษัตริย์ผู้ได้มูรธาภิเษกแล้ว ทรง สมบูรณ์ด้วยปริณายกฉะนั้น(๕) ธรรม ๔ ประการนี้ของเธอย่อมบ่มวิมุตติให้แก่กล้า เธอ ประกอบด้วยธรรมมีวิมุตติเป็นที่ ๕ นี้ จะอยู่ ณ ทิศใด ๆ ก็มีจิตหลุดพ้นแล้วทีเดียวอยู่ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะเหตุว่าข้อนั้นย่อมมีสำหรับภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นแล้วอย่างนั้น”
๕. ปฐมปัตถนาสูตร
ว่าด้วยองค์คุณของพระราชโอรสและของภิกษุ
{๑๓๕} [๑๓๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระราชโอรสองค์ใหญ่ของพระราชา มหากษัตริย์ผู้ได้มูรธาภิเษกแล้วทรงประกอบด้วยองค์ ๕ ประการ ย่อมทรง ปรารถนาราชสมบัติ องค์ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ พระราชโอรสองค์ ใหญ่ของพระราชามหากษัตริย์ผู้ได้มูรธาภิเษกแล้วในโลกนี้(๑) ทรงเป็นอุภโตสุชาตทั้งฝ่ายพระมารดาและพระบิดา มีพระ ครรภ์เป็นที่ถือปฏิสนธิหมดจดดีมาตลอดเจ็ดชั่วบรรพบุรุษ เป็นผู้ที่ใครดูถูกไม่ได้ตำหนิไม่ได้ด้วยอ้างถึงพระชาติกำเนิด
(๒) ทรงมีพระรูปสวยงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยพระฉวีวรรณ ผุดผ่องดียิ่ง
(๓) ทรงเป็นที่รัก เป็นที่พอพระทัยแห่งพระมารดาพระบิดา
จบ ๔. ยัสสทิสสูตร